Ở tuổi 40, nhìn lại hơn chục năm đi làm, điều khiến tôi bất ngờ nhất không phải là mình từng kiếm ít thế nào, mà là mỗi lần thu nhập tăng, tiêu chuẩn sống của tôi cũng tăng theo gần như ngay lập tức.
Ngày mới đi làm, tôi từng nghĩ chỉ cần kiếm được 10 triệu đồng/tháng là cuộc sống sẽ rất ổn. Khi thu nhập vượt con số đó, tôi lại thấy 15 triệu mới đủ. Đến lúc kiếm được 20 triệu, tôi bắt đầu nghĩ một chiếc điện thoại tốt hơn, căn hộ đẹp hơn, những bữa ăn ngon hơn hay vài chuyến du lịch mỗi năm đều là những khoản "xứng đáng".
Mỗi thứ riêng lẻ đều hợp lý. Nhưng cộng tất cả lại, tôi vẫn có cảm giác thiếu tiền giống hệt nhiều năm trước.
Khi mong muốn dần biến thành "nhu cầu thiết yếu"
Điều nguy hiểm nhất của lạm phát lối sống là nó không khiến chúng ta cảm thấy mình đang tiêu hoang.
Tôi không mua thứ gì quá xa xỉ. Chỉ là trước đây một đôi giày 500.000 đồng có thể dùng rất tốt, sau này tôi thấy đôi 2 triệu đồng mới thực sự "đáng tiền". Trước đây ăn ngoài một lần mỗi tuần là vui, sau này ba đến bốn lần mỗi tuần trở thành bình thường. Trước đây điện thoại dùng bốn năm không vấn đề, sau này hai năm đã thấy máy "cũ quá rồi".
Từng chút một, mức sống mới trở thành tiêu chuẩn mới.
Một khi đã quen với tiêu chuẩn ấy, rất khó quay lại. Những thứ từng được coi là hưởng thụ dần được xếp vào nhóm chi phí bắt buộc: cà phê mỗi sáng, taxi khi ngại đi xe, đồ công nghệ mới, quần áo tốt hơn, nhà rộng hơn, trường học đắt hơn cho con, những kỳ nghỉ phải đẹp hơn năm trước.
Thu nhập tăng thêm 5 triệu đồng nhưng chi tiêu cũng tăng 4-5 triệu đồng, cuối cùng khả năng tích lũy gần như không thay đổi.
Chiếc bẫy nằm ở câu: "Tôi kiếm được thì tôi có quyền hưởng"
Tôi từng sử dụng câu này rất nhiều.
Sau những ngày làm việc mệt mỏi, một bữa ăn ngon là phần thưởng. Làm cả năm, một chuyến du lịch tốt hơn là xứng đáng. Kiếm được nhiều hơn, mua một món đồ đẹp hơn cũng chẳng có gì sai.
Thực ra, tất cả những điều đó đều đúng. Vấn đề chỉ xuất hiện khi chúng ta dùng việc "xứng đáng" để hợp lý hóa gần như mọi khoản chi.
Một món 500.000 đồng không đáng kể. Một hóa đơn 1 triệu đồng cũng không quá lớn. Một khoản trả góp vài triệu mỗi tháng vẫn nằm trong khả năng chi trả. Nhưng khi những khoản nhỏ ấy xuất hiện liên tục, chúng tạo ra một mức chi phí sinh hoạt mới rất khó giảm xuống.
Đó là lý do có những người thu nhập 15 triệu thấy thiếu, nhưng khi thu nhập tăng lên 30 triệu vẫn tiếp tục thiếu.
Không hẳn vì họ quản lý tiền quá tệ. Đơn giản là cuộc sống đã kịp "nâng cấp" nhanh ngang tốc độ tăng lương.
Đến tuổi 40 tôi mới hiểu: tự do tài chính nằm ở khoảng cách
Khoảng cách giữa số tiền kiếm được và số tiền phải tiêu mới là thứ quyết định chúng ta có bao nhiêu lựa chọn.
Một người thu nhập 30 triệu nhưng cần 28 triệu để duy trì cuộc sống thực tế có ít dư địa hơn người kiếm 20 triệu nhưng chỉ cần 13 triệu mỗi tháng.
Khoảng cách 7 triệu ấy chính là tiền tiết kiệm, quỹ dự phòng, tiền đầu tư, tiền nghỉ việc khi quá mệt hay khoản giúp gia đình không hoảng loạn khi có biến cố.
Sau tuổi 40, tôi bắt đầu nhìn mỗi lần tăng thu nhập theo cách khác. Thay vì nghĩ: "Mình có thể mua thêm gì?", tôi hỏi: "Bao nhiêu phần của khoản tăng thêm này có thể ở lại trong tài khoản?"
Ví dụ thu nhập tăng từ 25 lên 30 triệu đồng, thay vì nâng mức sống thêm toàn bộ 5 triệu, tôi chỉ cho phép chi tiêu tăng khoảng 1-2 triệu đồng. Phần còn lại được chuyển thẳng vào tiết kiệm hoặc đầu tư.
Cuộc sống vẫn tốt hơn, nhưng tài sản cũng bắt đầu tăng lên.
Không cần sống kham khổ, chỉ cần đừng nâng cấp mọi thứ cùng lúc
Tôi không còn tin vào việc phải tiết kiệm cực đoan.
Kiếm được tiền mà không dám tận hưởng gì cũng khó duy trì lâu dài. Nhưng mỗi khi thu nhập tăng, tôi cố giữ lại vài phần của cuộc sống cũ.
Điện thoại vẫn dùng nếu còn tốt. Những món đồ ít sử dụng không cần mua bản đắt nhất. Thu nhập tăng không đồng nghĩa căn nhà, chiếc xe, quần áo, nhà hàng và kỳ nghỉ đều phải nâng cấp đồng thời.
Tôi cũng học cách phân biệt giữa thứ thực sự làm cuộc sống tốt hơn và thứ chỉ giúp mình cảm thấy đang sống "đúng với mức thu nhập".
Hai điều này rất khác nhau.
Có những khoản chi mang lại giá trị rõ ràng: sức khỏe, trải nghiệm với gia đình, giáo dục hay những thứ giúp tiết kiệm thời gian. Nhưng cũng có rất nhiều khoản chỉ tồn tại vì chúng ta đã quen với một tiêu chuẩn mới.
Đến tuổi 40 tôi mới nhận ra, chiếc bẫy tài chính lớn nhất đôi khi không phải kiếm quá ít, mà là mỗi lần kiếm thêm được bao nhiêu, chúng ta lại nhanh chóng tạo ra thêm bấy nhiêu thứ "không thể thiếu".
Thu nhập tăng là cơ hội để sống tốt hơn. Nhưng nếu giữ được một phần khoảng cách giữa thu nhập và mức sống, đó còn là cơ hội để tương lai nhẹ gánh hơn.
Bởi cuối cùng, giàu hơn không chỉ là sở hữu nhiều thứ hơn. Đôi khi, đó là lúc bạn kiếm được nhiều hơn nhưng không còn cảm thấy mình phải mua thêm quá nhiều thứ để chứng minh rằng cuộc sống đã tốt lên.
Thu Thanh