Chip nhớ và lưu trữ đang trở thành hai trong những linh kiện được săn tìm nhiều nhất trong cuộc đua xây dựng hạ tầng AI. Mỗi hệ thống không chỉ cần DRAM hoặc HBM để xử lý mô hình mà còn cần lượng SSD khổng lồ để lưu dữ liệu huấn luyện, kết quả suy luận và thông tin do các ứng dụng AI tạo ra.
Áp lực này đang lan sang NAND, loại bộ nhớ flash được sử dụng trong SSD dành cho máy chủ, máy tính cá nhân và nhiều thiết bị điện tử khác. Theo ông Pua Khein-Seng, nhà sáng lập kiêm CEO Phison, công suất hiện tại khó đáp ứng nhu cầu trong ngắn hạn và quá trình mở rộng nguồn cung kéo dài hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.
Mở rộng sản xuất NAND có thể mất tới bốn năm
Thị trường thường kỳ vọng các nhà sản xuất sẽ nhanh chóng xây thêm dây chuyền sau khi giá bộ nhớ tăng. Tuy nhiên, việc mua thiết bị, xây dựng nhà máy, hoàn thiện quy trình và đưa sản phẩm vào sản xuất hàng loạt có thể mất nhiều năm.
Pua cho biết ông từng trao đổi với lãnh đạo cấp cao của một nhà sản xuất NAND và hỏi khoảng thời gian từ lúc đầu tư đến khi công suất mới thực sự đi vào hoạt động. “Ban đầu tôi ước tính khoảng hai năm, nhưng câu trả lời họ đưa ra là bốn năm”, CEO Phison nói với Commercial Times.
Khoảng thời gian này không có nghĩa toàn bộ NAND mới sẽ đột ngột xuất hiện vào năm 2030. Công suất thường được bổ sung theo từng giai đoạn, trong khi các hãng vẫn có thể cải thiện sản lượng bằng cách nâng số lớp NAND, tối ưu quy trình hoặc điều chỉnh cơ cấu sản phẩm. Tuy nhiên, cảnh báo cho thấy nguồn cung khó tăng đủ nhanh để lập tức xóa bỏ chênh lệch với nhu cầu.
Phison đang tính toán lượng tồn kho chiến lược nhằm bảo đảm khả năng cung cấp SSD doanh nghiệp cho các nhà cung cấp dịch vụ đám mây và công ty AI trong hai năm tới. Đây không đơn thuần là tích trữ để chờ giá lên, mà là biện pháp hạn chế nguy cơ thiếu linh kiện cho những hợp đồng dài hạn trong trường hợp công ty không mua đủ NAND về sau.
Trước đó, Pua từng cảnh báo tình trạng thiếu NAND “chưa thấy điểm kết thúc”, trong khi một phần đơn hàng đã được đặt trước đến quý II/2027. Nhu cầu từ AI tiếp tục lấn át khả năng cung ứng và khiến thị trường lưu trữ ngày càng nghiêng về phía người bán.
SSD dành cho người dùng cũng khó tránh tăng giá
Phison không tự sản xuất chip nhớ NAND mà phải mua linh kiện này từ các nhà sản xuất khác để làm SSD và các giải pháp lưu trữ. Vì vậy, mỗi lần giá NAND tăng, chi phí đầu vào của Phison cùng nhiều thương hiệu SSD khác cũng tăng theo.
Công ty hiện ưu tiên phát triển SSD dung lượng lớn dành cho trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp AI. Đây là những khách hàng cần rất nhiều bộ nhớ, có khả năng ký hợp đồng dài hạn, trả trước hoặc chấp nhận mức giá cao để bảo đảm nguồn cung.
Các nhà sản xuất NAND vì thế có lý do để ưu tiên những đơn hàng lớn và mang lại lợi nhuận tốt hơn. Nếu ngày càng nhiều công suất được dành cho trung tâm dữ liệu, lượng chip còn lại để sản xuất SSD cho máy tính cá nhân có thể bị thu hẹp. Phần chi phí tăng thêm cuối cùng có khả năng được chuyển sang các hãng PC, nhà bán lẻ và người mua.
Điều đó không có nghĩa tất cả SSD sẽ liên tục tăng giá đến năm 2030. Giá tại cửa hàng còn phụ thuộc vào lượng hàng tồn, sức mua của thị trường PC, sự cạnh tranh giữa các thương hiệu và nguồn cung từ những nhà sản xuất mới. Các chương trình giảm giá vẫn có thể xuất hiện, đặc biệt với sản phẩm đời cũ hoặc hàng cần giải phóng kho.
Tuy nhiên, khả năng SSD nhanh chóng trở lại mặt bằng giá thấp như trước cuộc khủng hoảng đang ngày càng khó xảy ra. Ngay cả lúc nguồn cung cải thiện, các hãng cũng có thể mở rộng sản xuất thận trọng để tránh tình trạng dư thừa khiến giá NAND lao dốc như những chu kỳ trước.
Cảnh báo của Phison không có nghĩa người dùng phải vội mua SSD bằng mọi giá. Dù vậy, trì hoãn nâng cấp chỉ vì tin rằng giá sẽ sớm giảm sâu cũng không còn là lựa chọn chắc chắn. Trong thời đại AI, SSD đang dần bước vào cùng “cơn bão giá” với RAM và card đồ họa.
Trung tâm dữ liệu AI đã hút gần một nửa lượng NAND toàn cầu
Sức ép lên SSD tiêu dùng không còn chỉ là dự báo. Theo Counterpoint Research, SSD doanh nghiệp dùng trong máy chủ và trung tâm dữ liệu đã chiếm 48% tổng lượng NAND xuất xưởng trên toàn cầu trong quý II/2026, tăng mạnh so với mức 26% cùng kỳ năm trước.
Sự thay đổi đến từ việc ngành AI chuyển dần từ giai đoạn huấn luyện mô hình sang phục vụ hàng triệu yêu cầu của người dùng. Các hệ thống này cần SSD dung lượng lớn và tốc độ cao để lưu trữ, truy xuất dữ liệu cùng bộ nhớ đệm phục vụ quá trình suy luận. Nói cách khác, chatbot càng được sử dụng rộng rãi, nhu cầu lưu trữ phía sau càng tăng.
Trong cơ cấu thị trường, Samsung dẫn đầu với 25% lượng NAND xuất xưởng, tiếp theo là SK hynix với 22%. YMTC của Trung Quốc vươn lên nhóm ba hãng lớn nhất với 14%, ngang Kioxia, trong khi Micron và SanDisk lần lượt nắm 13% và 11%. Tuy nhiên, thị phần xuất xưởng không đồng nghĩa doanh thu tương ứng bởi NAND dùng cho SSD doanh nghiệp thường có giá trị cao hơn sản phẩm tiêu dùng.
Counterpoint dự báo SSD doanh nghiệp có thể chiếm hơn một nửa lượng NAND toàn cầu vào cuối năm. YMTC hiện vẫn bán nhiều sản phẩm cho thị trường phổ thông, nhưng hãng cũng được cho là sẽ tăng tỷ trọng SSD doanh nghiệp để tận dụng làn sóng đầu tư AI.
Nếu các nhà sản xuất tiếp tục chuyển nguồn lực sang sản phẩm cho máy chủ, lượng NAND dành cho laptop, PC và SSD bán lẻ sẽ càng bị thu hẹp. Điều này củng cố cảnh báo của Phison rằng giá SSD tiêu dùng khó sớm trở lại mặt bằng thấp như trước.
Tuấn Nguyễn