Đó là virus HPV (Human Papillomavirus).
Theo bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, ung thư cổ tử cung hiện nằm trong nhóm những loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhiễm HPV kéo dài.
Đáng chú ý HPV không phải là một loại virus hiếm gặp. Trên thực tế, phần lớn người trưởng thành có thể từng nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời. Nhiều trường hợp, hệ miễn dịch sẽ tự đào thải virus mà không để lại hậu quả. Tuy nhiên, khi virus tồn tại dai dẳng trong cơ thể, đặc biệt là các chủng nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18, nguy cơ hình thành tổn thương tiền ung thư và tiến triển thành ung thư sẽ tăng lên đáng kể.
Gánh nặng ung thư
Theo số liệu được Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế công bố, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hàng nghìn ca ung thư liên quan đến HPV. Trong đó, ung thư cổ tử cung là bệnh phổ biến nhất ở nữ giới.
HPV là tác nhân gây ra căn bệnh ung thư cổ tử cung nguy hiểm và một số vấn đề khác.
Ước tính mỗi năm có hơn 4.600-6.200 ca ung thư liên quan HPV được phát hiện tại Việt Nam, trong khi hơn 2.000-2.500 phụ nữ tử vong vì ung thư cổ tử cung. Đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư ở phụ nữ trong độ tuổi lao động.
Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong giai đoạn đầu, ung thư cổ tử cung thường diễn tiến âm thầm, gần như không có triệu chứng đặc hiệu. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ra máu bất thường, đau vùng chậu hoặc khí hư bất thường, bệnh có thể đã tiến triển nặng.
Không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, ung thư cổ tử cung còn tạo ra gánh nặng kinh tế lớn cho gia đình người bệnh. Một nghiên cứu về chi phí điều trị tại Việt Nam cho thấy chi phí điều trị có thể dao động từ vài trăm đến hàng chục nghìn USD tùy giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị.
Virus không chỉ gây ung thư ở phụ nữ
Nhiều người vẫn lầm tưởng HPV chỉ liên quan đến ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhấn mạnh virus này còn có thể gây ra nhiều loại ung thư khác ở cả nam và nữ.
ThS.BS Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc y khoa, trực thuộc Hội đồng y khoa Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, HPV có rất nhiều chủng, lây qua đường tình dục, tiếp xúc da hoặc niêm mạc… Bất cứ ai, độ tuổi, giới tính nào cũng có thể nhiễm HPV. Trong đó, phụ nữ là đối tượng đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì HPV nguy cơ cao (như chủng 16, 18 gây ung thư cổ tử cung). Ở cả 2 giới, HPV còn có thể gây các bệnh khác như: ung thư hậu môn, vòm họng, sùi mào gà…
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy tỷ lệ ung thư vùng họng liên quan đến HPV đang gia tăng tại nhiều quốc gia. Chính vì vậy, việc phòng ngừa HPV không chỉ là vấn đề của phụ nữ mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêm vaccine HPV là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa ung thư cổ tử cung. Vaccine phát huy hiệu quả cao nhất khi được tiêm trước khi có tiếp xúc với virus, thường được khuyến cáo cho trẻ em gái và thanh thiếu niên ở độ tuổi phù hợp.
Nhiều nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận tác động rõ rệt của vaccine HPV. Tại Mỹ, tỷ lệ tổn thương tiền ung thư cổ tử cung ở nhóm phụ nữ trẻ đã giảm khoảng 80% sau nhiều năm triển khai tiêm chủng rộng rãi. Một số nghiên cứu khác còn cho thấy hiệu ứng miễn dịch cộng đồng, khi tỷ lệ nhiễm virus giảm cả ở những người chưa tiêm vaccine.
Tại Việt Nam, vaccine HPV hiện được triển khai theo hình thức tiêm chủng dịch vụ. Tuy nhiên, ngành y tế đang từng bước xây dựng lộ trình đưa vaccine này vào chương trình tiêm chủng mở rộng nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân. WHO cũng ghi nhận Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có kế hoạch mở rộng triển khai vaccine HPV trong những năm tới.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc tầm soát.
Ngay cả những người đã tiêm vaccine vẫn cần khám phụ khoa định kỳ và thực hiện các xét nghiệm sàng lọc theo khuyến cáo. Việc phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư có thể giúp điều trị kịp thời, ngăn bệnh tiến triển thành ung thư xâm lấn.
WHO đánh giá ung thư cổ tử cung là một trong số ít loại ung thư có khả năng được loại trừ như một vấn đề sức khỏe cộng đồng nếu kết hợp hiệu quả giữa tiêm vaccine, sàng lọc và điều trị sớm.
Trong bối cảnh mỗi năm vẫn có hàng nghìn phụ nữ Việt Nam mất mạng vì căn bệnh này, các chuyên gia cho rằng nhận thức đúng về HPV chính là bước đầu tiên để giảm gánh nặng ung thư trong tương lai. Bởi đây là loại ung thư mà y học hiện đại đã có công cụ phòng ngừa hiệu quả, nhưng nhiều người vẫn bỏ lỡ cơ hội bảo vệ bản thân từ rất sớm.
Trước nguy cơ của virus HPV, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 13/2026/TT-BYT quy định về hoạt động tiêm chủng, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định bệnh do virus HPV (Human Papilloma Virus) ở người thuộc danh mục bệnh phải sử dụng vaccine, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc thông qua hoạt động của Chương trình tiêm chủng mở rộng.
Ngọc Minh