Thay vì khóa một khoản tiền trong 12 tháng hoặc lâu hơn, người gửi có thể chọn kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng để chủ động xoay xở khi phát sinh nhu cầu chi tiêu. Tuy nhiên, sự linh hoạt này không hoàn toàn "miễn phí". Nếu liên tục gửi kỳ hạn ngắn mà không có chiến lược, người gửi có thể bỏ lỡ mức lãi tốt hơn, thậm chí đối mặt với rủi ro lãi suất giảm đúng lúc khoản tiền đáo hạn.
Vì sao nhiều người chuộng kỳ hạn ngắn?
Ảnh minh họa
Ưu điểm dễ thấy nhất của tiết kiệm kỳ hạn ngắn là khả năng chủ động về dòng tiền. Với những người đang chuẩn bị mua nhà, đổi xe, đóng học phí cho con, sửa nhà hoặc có kế hoạch kinh doanh trong vài tháng tới, việc gửi toàn bộ tiền vào kỳ hạn dài có thể khiến họ rơi vào tình thế khó xử nếu cần rút trước hạn.
Chẳng hạn, một người đang có 300 triệu đồng nhàn rỗi nhưng dự kiến khoảng 3-4 tháng nữa có thể cần 150 triệu đồng để thanh toán một khoản lớn. Trong trường hợp này, gửi toàn bộ số tiền với kỳ hạn 12 tháng chỉ để hưởng mức lãi cao hơn chưa chắc là lựa chọn hợp lý. Nếu buộc phải rút trước hạn, phần tiền rút ra có thể chỉ được hưởng mức lãi không kỳ hạn theo quy định và chính sách của ngân hàng, thấp hơn đáng kể so với lãi suất tiền gửi có kỳ hạn.
Bởi vậy, kỳ hạn ngắn phù hợp với những khoản tiền "chưa có việc ngay nhưng cũng chưa thể chắc chắn để yên trong thời gian dài". Người gửi chấp nhận mức lãi có thể thấp hơn một chút để đổi lấy khả năng điều chỉnh kế hoạch sau mỗi kỳ đáo hạn.
Tuy nhiên, có hai rủi ro mà người thường xuyên gửi tiết kiệm ngắn hạn cần đặc biệt chú ý.
Rủi ro thứ nhất: Lãi suất giảm sau mỗi lần đáo hạn
Điểm yếu lớn nhất của chiến lược liên tục gửi tiết kiệm kỳ hạn ngắn là người gửi phải thường xuyên "tái đầu tư" khoản tiền của mình.
Giả sử tại thời điểm hiện tại, lãi suất kỳ hạn 3 tháng khá hấp dẫn. Người gửi lựa chọn kỳ hạn này vì cho rằng sau 3 tháng có thể tiếp tục gửi với mức tương tự. Nhưng không có gì bảo đảm mặt bằng lãi suất lúc đó vẫn giữ nguyên. Nếu ngân hàng điều chỉnh giảm lãi suất huy động, số tiền đáo hạn sẽ phải bước vào một chu kỳ mới với mức sinh lời thấp hơn.
Trong khi đó, người gửi kỳ hạn dài đã khóa được mức lãi suất tại thời điểm gửi trong toàn bộ thời gian của kỳ hạn. Đây chính là khác biệt quan trọng giữa việc ưu tiên tính linh hoạt và việc "khóa lãi suất".
Ví dụ đơn giản, nếu một người gửi tiền kỳ hạn 12 tháng với mức lãi suất cố định tại thời điểm gửi, họ có thể biết tương đối rõ khoản lãi dự kiến nhận được sau một năm nếu giữ đến đáo hạn. Ngược lại, người lựa chọn gửi 3 tháng rồi tái tục bốn lần trong năm sẽ không thể biết trước mức lãi của ba kỳ tiếp theo.
Trong giai đoạn lãi suất có xu hướng giảm, gửi kỳ hạn quá ngắn có thể khiến người gửi liên tục phải tái tục với mức lãi ngày càng thấp. Khoản chênh lệch ở từng kỳ có vẻ không lớn, nhưng với số tiền vài trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng, tổng phần lãi bỏ lỡ sau một năm có thể đáng kể.
Ảnh minh họa
Rủi ro thứ hai: Quá linh hoạt lại dễ làm "vỡ" kế hoạch tiết kiệm
Kỳ hạn ngắn còn có một nhược điểm ít được chú ý hơn: tiền đáo hạn quá thường xuyên có thể khiến người gửi dễ sử dụng khoản tiết kiệm vào những mục đích không thực sự cần thiết.
Khi một sổ tiết kiệm 3 tháng đáo hạn, người gửi sẽ đứng trước lựa chọn: tiếp tục gửi hay rút ra sử dụng. Nếu chưa có mục tiêu tài chính rõ ràng, việc nhìn thấy vài trăm triệu đồng trở về tài khoản thanh toán có thể tạo ra cảm giác "đang có tiền", từ đó dễ phát sinh những khoản chi không nằm trong kế hoạch ban đầu.
Có người dự định gửi 200 triệu đồng trong một năm nhưng lại chọn kỳ hạn 3 tháng vì muốn linh hoạt. Sau lần đáo hạn đầu tiên, họ rút 20 triệu đồng để mua đồ gia dụng; lần tiếp theo lại rút thêm một khoản cho chuyến du lịch. Sau một năm, dù vẫn duy trì thói quen gửi tiết kiệm, số tiền gốc thực tế còn lại thấp hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu.
Ngược lại, kỳ hạn dài vô hình trung tạo ra một "hàng rào tâm lý". Vì tiền chưa đến ngày đáo hạn và việc rút trước hạn có thể ảnh hưởng đến tiền lãi, người gửi thường có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước khi động vào khoản tiết kiệm.
Do đó, tính linh hoạt chỉ thực sự là lợi thế nếu người gửi có kỷ luật tài chính. Nếu thường xuyên tiêu tiền theo cảm hứng, kỳ hạn quá ngắn đôi khi lại trở thành điểm yếu.
Đừng đặt toàn bộ tiền vào cùng một kỳ hạn
Với người vừa muốn hưởng lãi suất tương đối tốt, vừa lo ngại có thể cần tiền bất ngờ, phương án hợp lý hơn không nhất thiết là chọn giữa "ngắn" và "dài", mà có thể là chia tiền thành nhiều phần.
Ví dụ, với 500 triệu đồng tiền nhàn rỗi, thay vì gửi toàn bộ vào kỳ hạn 3 tháng, người gửi có thể chia thành nhiều khoản: một phần gửi kỳ hạn ngắn để dự phòng nhu cầu trong vài tháng tới, một phần gửi 6 tháng và phần tiền gần như chắc chắn chưa cần sử dụng có thể gửi kỳ hạn dài hơn.
Cách làm này giúp tránh tình trạng phải rút toàn bộ khoản tiết kiệm chỉ vì cần một phần nhỏ số tiền.
Một phương án khác là chia thành nhiều sổ có cùng hoặc khác kỳ hạn. Thay vì một sổ 500 triệu đồng, người gửi có thể chia thành 5 khoản, mỗi khoản 100 triệu đồng. Nếu sau đó chỉ cần khoảng 100 triệu đồng, người gửi có thể tất toán một khoản và giữ nguyên các khoản còn lại.
Hiện chính sách rút trước hạn, rút một phần trước hạn hoặc cách tính lãi có thể khác nhau giữa các sản phẩm và từng ngân hàng, vì vậy người gửi nên đọc kỹ điều khoản trước khi lựa chọn.
Người gửi kỳ hạn ngắn nên chú ý ngày đáo hạn
Một sai lầm khá phổ biến là chỉ quan tâm đến lãi suất lúc mở sổ nhưng gần như quên mất khoản tiền khi sắp đáo hạn.
Với tiền gửi kỳ hạn ngắn, điều này càng đáng lưu ý bởi số lần đáo hạn trong một năm nhiều hơn. Người gửi nên kiểm tra trước ngày đáo hạn xem lãi suất hiện tại đã thay đổi hay chưa, nhu cầu sử dụng tiền trong vài tháng tiếp theo ra sao và kỳ hạn nào đang phù hợp hơn.
Không nhất thiết kỳ trước gửi 3 tháng thì kỳ sau cũng phải tiếp tục 3 tháng. Nếu kế hoạch tài chính đã rõ ràng hơn, người gửi hoàn toàn có thể chuyển một phần sang kỳ hạn 6 tháng hoặc 12 tháng.
Ngược lại, nếu sắp phát sinh một khoản chi lớn, việc cố gửi dài hạn chỉ vì lãi suất cao hơn đôi khi lại không đáng. Chênh lệch tiền lãi có thể nhỏ hơn rất nhiều so với thiệt hại khi phải tất toán trước hạn.
Kỳ hạn ngắn phù hợp nhất với loại tiền nào?
Không phải mọi khoản tiền nhàn rỗi đều nên gửi ngắn hạn. Kỳ hạn 1-3 tháng thường phù hợp hơn với những khoản tiền có khả năng cần sử dụng trong tương lai gần nhưng chưa xác định chính xác thời điểm.
Trong khi đó, khoản tiền dành cho mục tiêu dài hạn như quỹ mua nhà sau vài năm, quỹ dưỡng già hoặc khoản tích lũy mà người gửi chắc chắn chưa cần sử dụng có thể được cân nhắc ở các kỳ hạn dài hơn, tùy mặt bằng lãi suất và kế hoạch tài chính cá nhân.
Quan trọng hơn cả là tách riêng quỹ dự phòng khẩn cấp. Người gửi không nên khóa toàn bộ tài sản tiền mặt vào tiết kiệm có kỳ hạn rồi đến khi gia đình có việc gấp lại buộc phải tất toán trước hạn. Một phần tiền có tính thanh khoản cao sẽ giúp các khoản tiết kiệm còn lại được giữ đến đúng ngày đáo hạn.
Linh hoạt không có nghĩa là cứ chọn kỳ hạn ngắn nhất
Gửi tiết kiệm kỳ hạn ngắn không phải một lựa chọn kém hiệu quả. Với người có kế hoạch chi tiêu chưa chắc chắn, đây thậm chí là cách quản lý tiền thận trọng hơn so với việc chạy theo mức lãi suất cao của kỳ hạn dài.
Nhưng người gửi cần hiểu rằng mình đang đánh đổi: càng linh hoạt thì càng phải đối mặt với nguy cơ lãi suất thay đổi sau mỗi kỳ đáo hạn, đồng thời khoản tiền cũng thường xuyên trở lại trạng thái dễ sử dụng hơn.
Thay vì mặc định cứ 1 tháng hoặc 3 tháng là an toàn, người gửi nên trả lời ba câu hỏi trước khi mở sổ: Khoản tiền này sớm nhất khi nào có thể cần dùng? Nếu không dùng trong thời gian đó, có thể tiếp tục khóa bao lâu? Và mình có đang giữ riêng một khoản dự phòng đủ thanh khoản hay không?
Khi ba câu hỏi này đã rõ ràng, việc chọn kỳ hạn sẽ dễ hơn rất nhiều. Bởi với tiết kiệm, kỳ hạn tốt nhất không nhất thiết là kỳ hạn có lãi suất cao nhất hay ngắn nhất, mà là kỳ hạn phù hợp nhất với thời điểm người gửi thực sự cần tiền.
Thu Thanh