Tiết kiệm được một khoản tiền đã khó, giữ cho khoản tiền ấy không liên tục vơi đi lại càng khó hơn. Nhiều người vẫn đều đặn chuyển tiền vào tài khoản tiết kiệm mỗi tháng, nhưng chỉ cần phát sinh một vài khoản chi ngoài dự kiến, họ lại phải rút tiền ra để trang trải. Có người rút một phần vì mua sắm, có người cần tiền đóng học, sửa xe, khám bệnh hoặc đơn giản là không đủ tiền sinh hoạt đến cuối tháng.
Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, vấn đề chưa chắc nằm ở việc kiếm được quá ít tiền hay thiếu quyết tâm tiết kiệm. Đôi khi, cách phân bổ thu nhập chưa hợp lý, ngân sách sinh hoạt quá chặt hoặc khoản tiết kiệm đang phải gánh quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc.
Vậy phải làm sao để hạn chế tình trạng này?
1. Đừng đặt mục tiêu tiết kiệm quá cao
Một sai lầm phổ biến là đặt mục tiết kiệm quá cao, chẳng hạn dành ra 40-50% thu nhập mỗi tháng, mà chưa tính kỹ những khoản phải chi. Khi tiền sinh hoạt không đủ, khoản tiết kiệm trở thành nguồn bù đắp đầu tiên. Sau vài lần như vậy, kế hoạch ban đầu gần như mất tác dụng.
Cách hợp lý hơn là nhìn lại toàn bộ thu nhập và các khoản chi thiết yếu trong 2-3 tháng gần nhất. Tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại, hóa đơn, tiền gửi về gia đình và các khoản thanh toán định kỳ cần được tính trước. Sau đó, trừ thêm một khoản dự phòng cho những chi phí phát sinh.
Ảnh minh họa
Phần còn lại mới là cơ sở để đặt mục tiêu tiết kiệm. Nếu thu nhập 15 triệu đồng nhưng tổng chi phí cần thiết và khoản dự phòng đã chiếm 12 triệu đồng, việc cố ép bản thân tiết kiệm 5 triệu đồng mỗi tháng chỉ khiến ngân sách thiếu hụt ngay từ đầu. Bắt đầu với 2 triệu đồng, duy trì đều đặn và tăng dần tỷ lệ tiết kiệm sẽ thực tế hơn việc đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu.
2. Tách tiền dự phòng khỏi tiền tiết kiệm dài hạn
Không phải khoản tiền nào được gửi vào ngân hàng cũng nên xem là tiền không được phép động đến. Trên thực tế, một số chi phí bất ngờ là điều khó tránh khỏi. Nếu toàn bộ tiền nhàn rỗi đều nằm trong một khoản tiết kiệm có kỳ hạn, mỗi lần cần tiền gấp, bạn có thể phải tất toán trước hạn và chịu thiệt về lãi suất, tùy điều kiện sản phẩm.
Giải pháp là chia tiền thành ít nhất hai nhóm: Quỹ dự phòng để xử lý tình huống bất ngờ và khoản tiết kiệm phục vụ mục tiêu dài hạn. Quỹ dự phòng nên đảm bảo tính thanh khoản cao, có thể gửi tiết kiệm kỳ hạn 1-2 tháng. Trong khi đó, tiền dành cho mục tiêu mua nhà, học tập hoặc tích lũy dài hạn có thể được gửi theo kỳ hạn dài hơn.
3. Lập ngân sách cho những khoản chi không xảy ra mỗi tháng
Nhiều người cho rằng mình tiêu tiền đúng kế hoạch vì các khoản chi cố định vẫn nằm trong giới hạn. Tuy nhiên, ngân sách thường bị phá vỡ bởi những khoản không xuất hiện đều đặn: tiền đóng bảo hiểm theo năm, quà cáp dịp lễ Tết, vé máy bay về quê, sửa chữa đồ điện tử hay chi phí y tế của thú cưng,...
Điểm chung của những khoản này là chúng có thể không bất ngờ về bản chất, chỉ bất ngờ về thời điểm phải thanh toán. Nếu không chuẩn bị trước, bạn dễ phải lấy tiền từ khoản tích lũy để chi trả, dù xét trên cả năm, những khoản đó hoàn toàn có thể dự đoán được.
Hãy liệt kê các chi phí dự kiến trong 6 hoặc 12 tháng tới, ước tính tổng tiền và chia thành số tiền cần dành ra mỗi tháng. Ví dụ, nếu dự kiến chi 6 triệu đồng cho bảo hiểm và 3 triệu đồng cho một chuyến về quê vào dịp Tết, có thể dành riêng 750.000 đồng mỗi tháng để chuẩn bị cho hai khoản này. Khi đến hạn thanh toán, tiền đã có sẵn thay vì phải rút từ khoản tiết kiệm dài hạn.
Ảnh minh họa
Cách làm này cũng giúp phân biệt rõ đâu là chi phí thực sự bất ngờ, đâu là khoản chi có thể lên kế hoạch từ trước. Nhờ đó, việc quản lý tiền bớt phụ thuộc vào khả năng ứng phó tại thời điểm phát sinh.
4. Đặt giới hạn cho chi tiêu linh hoạt, thay vì cắt giảm mọi thứ
Khi thấy tiền tiết kiệm liên tục giảm, phản ứng thường gặp là cắt tối đa tiền ăn uống bên ngoài, mua sắm, giải trí hoặc những hoạt động yêu thích. Tuy nhiên, kế hoạch quá khắt khe dễ khiến bạn cảm thấy ngột ngạt, sau đó chi tiêu bù vào một thời điểm khác. Vấn đề không nằm ở việc mọi khoản chi ngoài nhu cầu thiết yếu đều sai, mà ở chỗ chúng chưa có giới hạn rõ ràng.
Hãy xác định một khoản ngân sách riêng cho những nhu cầu linh hoạt sau khi đã dành đủ tiền cho chi phí thiết yếu, nghĩa vụ tài chính và mục tiêu tiết kiệm. Chẳng hạn, bạn có thể để dành 2 triệu đồng mỗi tháng cho mua sắm, cà phê hoặc giải trí, thay vì mỗi lần phát sinh lại cân nhắc xem có nên rút tiền tiết kiệm hay không.
Một mẹo đơn giản là chia ngân sách linh hoạt theo tuần. Nếu có 2 triệu đồng cho các khoản chi không thiết yếu trong tháng, có thể giới hạn khoảng 500.000 đồng mỗi tuần và điều chỉnh tùy lịch sinh hoạt. Khi hết ngân sách, cần cân nhắc hoãn một khoản mua sắm hoặc giảm chi ở tuần tiếp theo, thay vì lập tức lấy tiền từ tài khoản tiết kiệm.
Mục tiêu không phải loại bỏ hoàn toàn niềm vui trong cuộc sống, mà là giúp mỗi người biết mình có thể chi bao nhiêu mà không ảnh hưởng đến những kế hoạch quan trọng hơn.
Nhìn chung, tiết kiệm hiệu quả không có nghĩa là tuyệt đối không bao giờ chạm vào số tiền đã dành dụm. Tiền được tích lũy cũng cần phục vụ những nhu cầu chính đáng của cuộc sống. Điều cần tránh là liên tục rút tiền vì những thiếu hụt có thể dự đoán và phòng ngừa. Khi hiểu rõ dòng tiền, chuẩn bị trước cho chi phí phát sinh và đặt mục tiêu phù hợp với khả năng thực tế, việc tiết kiệm sẽ bớt áp lực và có cơ hội duy trì lâu dài hơn.
Ngọc Linh