Gừng (Zingiber officinale) vốn là loại cây nhiệt đới quen thuộc ở nhiều nước châu Á. Phần được sử dụng phổ biến nhất là thân rễ nằm dưới đất, cũng chính là phần chúng ta thường gọi là củ gừng. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp (NCCIH), thuộc Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), gừng đã được sử dụng từ lâu trong thực phẩm và y học cổ truyền.
Nếu gia đình đang trồng gừng, đây là những điều đáng lưu ý.
1. Trồng gừng tại nhà giúp luôn có sẵn một loại gia vị quen thuộc
Gừng có mặt trong rất nhiều món ăn của người Việt, từ cá kho, thịt kho, các món hấp, xào cho đến những loại nước chấm và đồ uống.
Điểm đặc biệt của gừng là chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ tạo mùi thơm và vị cay đặc trưng. Vì vậy, một bụi gừng trong vườn hoặc vài khóm trồng trong chậu có thể cung cấp nguyên liệu tươi ngay khi cần, thay vì phải mua một lượng lớn rồi để lâu trong tủ bếp.
Theo NCCIH, thân rễ gừng được sử dụng rộng rãi làm thực phẩm và gia vị. Đây cũng là bộ phận chứa các hợp chất tạo nên hương vị đặc trưng của gừng.
Với những gia đình thường xuyên nấu ăn, đây là lợi ích đơn giản nhưng khá thiết thực: cần vài lát gừng, có thể lấy ngay từ vườn.
Điểm đặc biệt của gừng là chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ tạo mùi thơm và vị cay đặc trưng.
2. Gừng là loại cây tương đối phù hợp để trồng tại nhà
Không cần một khu đất quá rộng, gừng vẫn có thể được trồng trong chậu nếu đáp ứng được những điều kiện cơ bản.
Khoa Khuyến nông, Đại học Texas A&M (Mỹ), cho biết gừng phát triển tốt trong điều kiện ấm và ẩm, thích đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ và thoát nước tốt. Cây cần ánh sáng nhưng không nhất thiết phải chịu nắng trực tiếp cả ngày.
Khoa Khuyến nông, Đại học Virginia Tech (Mỹ), cũng cho biết gừng có thể trồng trong chậu tại nhà. Một chậu có đường kính khoảng 30 cm trở lên có thể được sử dụng cho một đoạn thân rễ, với giá thể thoát nước tốt. Gừng cũng có khả năng chịu bóng tương đối và phát triển tốt trong điều kiện có nắng một phần.
Điều quan trọng nhất là đừng để đất quá ướt trong thời gian dài. Thân rễ nằm dưới đất nên nếu giá thể bí, giữ nước quá nhiều, nguy cơ thối củ sẽ tăng lên.
3. Gừng có một số lợi ích sức khỏe đã được nghiên cứu
Đây cũng là lý do khiến gừng không chỉ được xem như một loại gia vị.
Một tổng quan bao trùm các nghiên cứu tổng hợp về gừng, được công bố trên The American Journal of Clinical Nutrition, cho thấy bằng chứng tốt nhất hiện nay tập trung vào khả năng hỗ trợ giảm buồn nôn, đặc biệt là buồn nôn liên quan đến thai kỳ. Một số bằng chứng cũng cho thấy gừng có thể giúp giảm đau ở người bị thoái hóa khớp, nhưng mức độ hiệu quả còn phụ thuộc vào từng tình trạng và dạng sử dụng.
NCCIH cũng cho biết nhiều nghiên cứu đã xem xét tác dụng của gừng đối với buồn nôn, nôn và một số vấn đề sức khỏe khác. Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý rằng không phải tất cả các nghiên cứu đều có chất lượng cao, đồng thời phần lớn nghiên cứu về tác dụng điều trị sử dụng chế phẩm bổ sung từ gừng, chứ không đơn giản là một vài lát gừng dùng trong món ăn.
Vì vậy, có thể xem gừng là một loại gia vị có giá trị dinh dưỡng và chứa các hợp chất sinh học được nghiên cứu, nhưng không nên vì thế mà coi gừng như thuốc chữa bệnh.
4. Có thể nhân giống từ chính phần gừng đang có trong bếp
Một điều khá thú vị là bạn không nhất thiết phải mua cây giống mới nếu muốn trồng gừng.
Gừng được nhân giống chủ yếu bằng thân rễ. Theo Đại học Texas A&M, có thể cắt thân rễ thành từng đoạn, mỗi đoạn có các mắt mầm khỏe, sau đó trồng xuống đất với phần mắt hướng lên trên.
Một điều khá thú vị là bạn không nhất thiết phải mua cây giống mới nếu muốn trồng gừng.
Đại học Virginia Tech cũng hướng dẫn sử dụng những đoạn thân rễ gừng tươi có mắt mầm để nhân giống. Tuy nhiên, nếu mua gừng từ siêu thị để trồng, khả năng nảy mầm có thể không ổn định vì một số sản phẩm được xử lý để bảo quản lâu hơn. Vì vậy, những củ đã bắt đầu nhú mầm hoặc gừng được bán để làm giống sẽ phù hợp hơn.
Đây là cách khá đơn giản để biến một đoạn gừng có sẵn thành một bụi cây mới, đặc biệt phù hợp với những gia đình muốn thử làm vườn mà không cần đầu tư nhiều.
Một vài lưu ý khi trồng gừng tại nhà
Gừng thích môi trường ấm, đất giàu chất hữu cơ nhưng phải thoát nước tốt. Nếu trồng trong chậu, nên chọn chậu đủ rộng, có lỗ thoát nước và sử dụng giá thể tơi xốp. Cây cũng cần ánh sáng phù hợp nhưng không nhất thiết phải đặt dưới nắng gắt cả ngày.
Nếu dùng gừng với mục đích sức khỏe, cũng không nên tự ý sử dụng lượng lớn hoặc các chế phẩm cô đặc. NCCIH lưu ý gừng có thể gây khó chịu ở bụng, ợ nóng, tiêu chảy hoặc kích ứng miệng và họng ở một số người; người đang dùng thuốc nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung từ thảo dược.
Một bụi gừng trong vườn vì thế không chỉ đơn thuần là cây gia vị. Bạn có thể thu hoạch củ để nấu ăn, chủ động nguồn gừng tươi, dễ nhân giống và có thêm một loại thực phẩm chứa các hợp chất đã được nghiên cứu về lợi ích sức khỏe. Với một loại cây quen thuộc, dễ sử dụng và không đòi hỏi quá nhiều diện tích, đây là lựa chọn khá đáng thử cho khu vườn gia đình.
Trà My
Trà My