Đầu năm nay, sau một lần kiểm tra lại tài khoản và nhận ra gia đình đã đi làm nhiều năm nhưng khoản tiết kiệm vẫn chưa như mong muốn, chị Minh Hương, 36 tuổi, sống tại Hà Nội, quyết định thực hiện một kế hoạch khá quyết liệt: mỗi tháng phải để dành ít nhất 12 triệu đồng.
Gia đình chị có 4 người, gồm hai vợ chồng và hai con đang học tiểu học, mẫu giáo. Tổng thu nhập bình quân khoảng 32 triệu đồng/tháng. Trước đó, nhà chị thường chi từ 25-27 triệu đồng, tháng nào có đám cưới, con ốm hoặc mua sắm lớn thì gần như không tiết kiệm được.
"Tôi nhìn nhiều bảng chi tiêu trên mạng, thấy có gia đình tiết kiệm được 30-40% thu nhập nên nghĩ nhà mình chắc chắn cũng làm được. Tôi bắt đầu cắt rất mạnh, từ ăn uống, cà phê, mua quần áo đến những buổi đưa con ra ngoài cuối tuần", chị kể.
Tháng đầu tiên diễn ra khá suôn sẻ. Nhưng đến tháng thứ hai, cả nhà bắt đầu cảm thấy khó chịu. Sang tháng thứ ba, kế hoạch gần như "vỡ trận".
Điều khiến chị Hương thay đổi không phải vì tiết kiệm quá khó, mà bởi chị nhận ra mình đang mắc một loạt sai lầm khiến việc để dành tiền trở thành cuộc chạy đua về sức chịu đựng.
Bảng chi tiêu thời điểm "ép mình tiết kiệm"
Kế hoạch ban đầu của chị Hương rất đơn giản: nhận lương xong chuyển ngay 12 triệu đồng sang tài khoản tiết kiệm, toàn bộ sinh hoạt của gia đình phải gói trong 20 triệu đồng còn lại.
| Khoản chi | Trước khi tiết kiệm mạnh | Kế hoạch ép chi trong 3 tháng |
| Tiền nhà, điện nước, Internet | 6.000.000 đồng | 6.000.000 đồng |
| Học phí, tiền học của 2 con | 5.000.000 đồng | 5.000.000 đồng |
| Ăn uống, đi chợ | 7.000.000 đồng | 5.000.000 đồng |
| Xăng xe, đi lại | 2.000.000 đồng | 1.500.000 đồng |
| Ăn ngoài, cà phê | 1.500.000 đồng | 300.000 đồng |
| Mua sắm cá nhân, quần áo | 1.500.000 đồng | 300.000 đồng |
| Giải trí, đưa con đi chơi | 1.500.000 đồng | 500.000 đồng |
| Thuốc men, hiếu hỉ, phát sinh | 1.500.000 đồng | 1.400.000 đồng |
| Tổng chi | 26.000.000 đồng | 20.000.000 đồng |
| Tiết kiệm dự kiến | 6.000.000 đồng | 12.000.000 đồng |
Nhìn trên giấy, kế hoạch rất đẹp. Gia đình chỉ cần chịu khó hơn một chút là khoản tiết kiệm mỗi năm có thể tăng từ khoảng 72 triệu đồng lên 144 triệu đồng.
Nhưng vấn đề của tài chính gia đình nằm ở chỗ: cuộc sống không phải tháng nào cũng vận hành giống bảng Excel.
Sai lầm 1: Đặt mục tiêu tiết kiệm dựa trên con số đẹp, không dựa trên cuộc sống thật
Sai lầm đầu tiên của chị Hương là quyết định phải tiết kiệm 12 triệu đồng chỉ vì thấy tỷ lệ gần 40% thu nhập "đẹp".
Trong khi đó, chị không kiểm tra xem mức chi tối thiểu thực tế của gia đình là bao nhiêu.
Chẳng hạn, ngân sách ăn uống bị giảm từ 7 triệu xuống 5 triệu đồng nhưng gia đình có hai trẻ nhỏ. Muốn giữ mức này, chị phải tự nấu gần như toàn bộ bữa ăn, hạn chế mua trái cây đắt, đồ ăn chế biến sẵn và hầu như không ăn ngoài.
Chỉ cần một tuần công việc bận rộn hoặc một đứa trẻ bị ốm, ngân sách lập tức bị phá vỡ.
Sau này, chị nhận ra mục tiêu tiết kiệm tốt không phải là con số lớn nhất mình có thể chịu đựng trong một tháng, mà là con số mình có thể duy trì trong nhiều năm.
Sai lầm 2: Cắt toàn bộ những khoản khiến cuộc sống dễ chịu
Để tiết kiệm nhanh, chị Hương ưu tiên cắt những khoản nhìn có vẻ "không thiết yếu": cà phê, ăn ngoài, mua sắm, đưa con đi chơi.
Ba tuần đầu, chị thấy điều đó hoàn toàn bình thường.
Nhưng sau đó, cuối tuần của gia đình hầu như chỉ quanh quẩn trong nhà. Có hôm hai con đề nghị đi ăn pizza, chị từ chối vì "tháng này hết ngân sách ăn ngoài". Một chiếc áo chị thích cũng được bỏ khỏi giỏ hàng dù chiếc áo cũ đã mặc vài năm.
"Tôi bắt đầu thấy mình kiếm tiền nhưng lại không dám dùng tiền cho bất kỳ thứ gì khiến mình vui. Khi ấy tôi mới hiểu, nếu kế hoạch tài chính khiến cả nhà cảm thấy bị phạt mỗi ngày thì rất khó kéo dài", chị nói.
Sau này, gia đình dành riêng 1,5 triệu đồng mỗi tháng cho ăn ngoài, cà phê và vui chơi. Khoản tiền không lớn, nhưng giúp việc tiết kiệm bớt cảm giác khắc nghiệt.
Sai lầm 3: Không dành tiền cho những khoản chắc chắn sẽ phát sinh
Một lỗi khác là chị Hương gom toàn bộ thuốc men, sửa chữa, đám cưới, sinh nhật, mua đồ học tập cho con… vào khoản "phát sinh".
Ngân sách chỉ hơn 1 triệu đồng/tháng.
Tháng thứ hai, chiếc xe máy phải thay lốp và bảo dưỡng gần 1 triệu đồng. Đúng lúc đó, chị có hai đám cưới, hết thêm 1,2 triệu đồng.
Tháng thứ ba, con lớn đóng thêm tiền hoạt động ở trường và gia đình mua thuốc gần 700.000 đồng.
Kết quả, chị phải rút tiền từ khoản đã chuyển sang tiết kiệm.
Cảm giác "vừa tiết kiệm lại phải rút ra" khiến chị thất vọng, dù thực tế đây đều là những khoản chi hoàn toàn bình thường.
Sau đó, chị lập riêng một quỹ chi phí không đều, mỗi tháng bỏ vào 2 triệu đồng. Tiền này được dùng cho hiếu hỉ, bảo dưỡng xe, khám bệnh, đồ dùng học tập và những khoản không xuất hiện hàng tháng nhưng gần như chắc chắn sẽ xuất hiện trong năm.
Sai lầm 4: Xem mọi khoản vượt ngân sách là thất bại
Thời gian đầu, chị Hương ghi chép gần như từng khoản tiền nhỏ.
- Một bữa sáng 45.000 đồng thay vì tự nấu cũng khiến chị thấy "hôm nay lại tiêu hoang".
- Có tháng tiền ăn vượt 600.000 đồng, chị lập tức cố cắt mạnh vào tuần cuối tháng.
Chính cách nhìn này khiến việc quản lý tiền trở nên căng thẳng. Sau 3 tháng, chị chuyển từ quản lý từng ngày sang quản lý tổng ngân sách tháng. Nếu tiền ăn vượt 500.000 đồng nhưng các khoản khác thấp hơn dự kiến, chị không còn coi đó là vấn đề.
Với chị, ngân sách từ đó không còn là một hàng rào tuyệt đối, mà trở thành công cụ để nhìn xem tiền đang đi đâu.
Sai lầm 5: Chỉ nhìn vào số tiền tiết kiệm, không nhìn vào khả năng duy trì
Ba tháng đầu, gia đình chị thực tế tiết kiệm được lần lượt 10,8 triệu đồng, 8,6 triệu đồng và 9,2 triệu đồng.
Con số vẫn cao hơn trước.
Nhưng đến cuối tháng thứ ba, cả hai vợ chồng đều thừa nhận không muốn tiếp tục sống theo cách này thêm một năm.
Đó là lúc chị Hương thay đổi mục tiêu.
Thay vì cố để dành 12 triệu đồng, chị đặt mức tiết kiệm cố định là 7 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài ra, gia đình lập thêm quỹ chi phí không đều 2 triệu đồng và nếu cuối tháng còn dư, toàn bộ số tiền đó mới được chuyển thêm sang tiết kiệm.
Bảng chi tiêu mới: Tiết kiệm ít hơn trên kế hoạch nhưng dễ duy trì hơn
| Khoản chi | Ngân sách mới |
| Nhà ở, điện nước, Internet | 6.000.000 đồng |
| Học phí, tiền học của con | 5.000.000 đồng |
| Đi chợ, ăn uống | 6.500.000 đồng |
| Xăng xe, đi lại | 1.800.000 đồng |
| Ăn ngoài, cà phê, vui chơi | 1.500.000 đồng |
| Mua sắm cá nhân | 700.000 đồng |
| Quỹ phát sinh không đều | 2.000.000 đồng |
| Chi tiêu linh hoạt khác | 1.500.000 đồng |
| Tiết kiệm cố định | 7.000.000 đồng |
| Tổng | 32.000.000 đồng |
Điểm khác biệt lớn nhất là 7 triệu đồng tiết kiệm giờ đây được chị Hương xem là "mức sàn", không phải mức tối đa.
Những tháng ít phát sinh, gia đình vẫn có thể để dành 9-10 triệu đồng. Nhưng khi có đám cưới, trẻ ốm hoặc cần mua sắm cần thiết, chị không còn phải rút tiền từ khoản tiết kiệm dài hạn.
Quan trọng hơn, các thành viên trong nhà không cảm thấy cuộc sống bị bóp nghẹt vì mục tiêu tài chính.
Tiết kiệm bền vững quan trọng hơn tiết kiệm thật nhiều trong vài tháng
Trải nghiệm của chị Hương cho thấy một nghịch lý khá phổ biến: càng sốt ruột muốn tích lũy nhanh, chúng ta càng dễ đặt ra những mục tiêu quá sức.
Một người có thể cắt cà phê, mua sắm, giải trí và ăn ngoài trong một tháng. Nhưng nếu kế hoạch ấy phải kéo dài 5 năm để mua nhà, 15 năm để chuẩn bị cho con hay 20 năm để có quỹ hưu trí, câu chuyện hoàn toàn khác.
Tiết kiệm vì thế không chỉ là phép tính: Thu nhập - chi tiêu = tiền còn lại.
Nó còn là bài toán về khả năng duy trì. Với gia đình chị Hương, giảm mục tiêu từ 12 triệu xuống mức tối thiểu 7 triệu đồng không có nghĩa là thất bại. Ngược lại, lần đầu tiên chị cảm thấy mình có một kế hoạch có thể theo đuổi lâu dài.
"Nếu một tháng chỉ tiết kiệm được 7 triệu nhưng tôi có thể làm điều đó suốt nhiều năm, vẫn cho con đi chơi, vẫn mua thứ cần mua và không phải liên tục rút tiền tiết kiệm ra, tôi thấy như vậy còn tốt hơn việc cố để dành 12 triệu rồi ba tháng sau bỏ cuộc", chị nói.
Có lẽ đây cũng là điều đáng nhớ với bất kỳ ai đang cố gắng tích lũy: mục tiêu tài chính tốt nhất chưa chắc là mục tiêu khiến bạn tiết kiệm được nhiều tiền nhất ngay hôm nay, mà là mục tiêu bạn vẫn đủ sức tiếp tục vào ngày mai.
Phương Trần