Tuần trước, bà Vương, 72 tuổi, đến phòng khám với một túi đầy các kết quả xét nghiệm. Ba tháng trước, kết quả kiểm tra sức khỏe định kỳ cho thấy chỉ số mỡ máu của bà hơi cao. Với quyết tâm "chăm sóc sức khỏe tốt hơn", bà lập tức loại bỏ hoàn toàn dầu ăn và thịt ra khỏi chế độ ăn uống của mình. Thực đơn hàng ngày của bà giờ chỉ còn cháo trắng ăn kèm dưa muối vào bữa sáng, bắp cải luộc (chỉ luộc với nước lọc) vào bữa trưa, và nửa bát miến nước vào bữa tối.
Thế nhưng, thay vì cải thiện sức khỏe, tình trạng của bà lại trở nên tồi tệ hơn. Trong hai tháng sau đó, bà bắt đầu thấy khó thở ngay cả chỉ sau khi leo hai tầng cầu thang, đôi chân cũng trở nên yếu ớt. Tháng trước, khi ngồi xổm ở chợ để chọn rau, bà suýt chút nữa không thể đứng dậy nổi.
Nhận kết quả xét nghiệmcho thấy nồng độ hemoglobin và albumin đều sụt giảm, bà cảm thấy vô cùng buồn bã: "Tôi sống tằn tiện cả đời, đến một giọt dầu cũng chẳng dám dùng thêm, sao cuối cùng lại ra nông nỗi này?".
Thực tế, có rất nhiều người cao tuổi giống như bà Vương. Họ đều tin rằng mình đang "ăn uống đủ lành mạnh" và "cẩn trọng" trong các hoạt động thể chất, thế nhưng kết quả kiểm tra sức khỏe lại cho thấy ngày càng nhiều chỉ số bất thường. Sau tuổi 70, nhiều người cao tuổi tự đặt ra những quy tắc nghiêm ngặt cho bản thân là ăn càng ít thịt càng tốt, hạn chế tối đa vận động để "giữ sức", và tự ý ngừng dùng thuốc theo đơn ngay khi cảm thấy khỏe hơn một chút.
Trớ trêu thay, chính những thói quen "có vẻ hợp lý" này lại vô tình làm suy giảm chất lượng cuộc sống của họ ở những năm tháng xế chiều. Dưới đây là những sai lầm phổ biến.
Khi về già, con người nên ăn ít thịt và tăng cường rau xanh
Dù nghe có vẻ hợp lý về mặt lý thuyết, nhưng trên thực tế, cách làm này thường dẫn đến hệ quả tiêu cực. Nhiều người cao tuổi, do gặp khó khăn về răng miệng hoặc hệ tiêu hóa yếu, đã loại bỏ hoàn toàn thịt, trứng và các sản phẩm từ sữa ra khỏi chế độ ăn, thay vào đó, chỉ dùng rau củ, đậu phụ và cơm. Họ tin rằng cách ăn uống này vừa "nhẹ nhàng" (tốt cho sức khỏe), vừa tiết kiệm, lại không trở thành gánh nặng cho con cái.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, sau tuổi 70, cơ thể bắt đầu mất dần khối lượng cơ bắp. Nếu lượng protein nạp vào cơ thể không đủ trong thời gian dài, tình trạng này có thể dẫn đến chứng suy giảm cơ bắp (sarcopenia). Hệ quả là đôi chân trở nên yếu ớt, cơ thể mất thăng bằng và dễ mệt mỏi dù chỉ vận động nhẹ. Một cú ngã đơn giản cũng có thể dẫn đến gãy xương hông, khiến người bệnh phải nằm liệt giường trong nhiều tháng trời.
*Hướng dẫn chế độ ăn uống dành cho cư dân Trung Quốc* nhấn mạnh rằng người cao tuổi cần chú trọng đảm bảo cung cấp đủ lượng protein chất lượng cao. Vấn đề không nằm ở chỗ "ăn ít đi", mà là "ăn sao cho đủ". Một quả trứng, một ly sữa ấm, cùng khoảng 100 gram (hai lạng) cá hoặc thịt nạc không hề là gánh nặng, mà ngược lại, đây là nền tảng dinh dưỡng thiết yếu nên có trong chế độ ăn hàng ngày của mỗi người cao tuổi.
Mỡ máu cao là phải kiêng hoàn toàn dầu mỡ và thịt
Đây chính là điều bà Vương đã làm. Bà kiêng hoàn toàn dầu mỡ và thịt, nhưng chỉ số mỡ máu không cải thiện đáng kể, trong khi cơ thể ngày càng suy nhược.
Thực tế, cơ thể cần một lượng chất béo vừa phải để duy trì hoạt động của hormone và hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu. Việc kiêng khem quá mức có thể khiến cân nặng giảm trong thời gian ngắn, nhưng phần sụt giảm có thể bao gồm cả khối cơ và lượng nước trong cơ thể.
Điều thực sự cần hạn chế là mỡ động vật, thịt nhiều mỡ, thực phẩm chiên rán và lượng muối tiềm ẩn trong các món như dưa muối, thịt muối, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn dầu ăn. Thay vì kiêng tuyệt đối, chỉ cần giảm lượng dầu sử dụng khi nấu nướng và lựa chọn chất béo phù hợp sẽ hợp lý hơn.
Không dám uống nước ban ngày vì sợ phải thức dậy đi vệ sinh vào ban đêm
Đây là vấn đề khá phổ biến ở người cao tuổi. Nhiều người cảm thấy việc đi vệ sinh nhiều lần rất phiền phức nên cả ngày chỉ uống vài ngụm nước, thậm chí gần như không đụng đến bình nước của mình.
Uống quá ít nước khiến nước tiểu cô đặc, làm tăng nguy cơ gặp các vấn đề đường tiết niệu, trong đó có sỏi tiết niệu. Tình trạng mất nước còn có thể ảnh hưởng đến huyết áp và tuần hoàn, gây chóng mặt, mệt mỏi, làm tăng nguy cơ té ngã và gây bất lợi cho sức khỏe tim mạch, mạch máu não.
Với người cao tuổi, uống nước từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày sẽ an toàn hơn việc cố nhịn uống. Tổng lượng nước khoảng 1.500 ml/ngày có thể dùng làm mức tham khảo cho nhiều người, nhưng nhu cầu thực tế còn tùy thuộc vào thể trạng và bệnh lý. Người mắc bệnh thận, suy tim hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước cần tuân thủ hướng dẫn riêng.
Để hạn chế tiểu đêm, có thể giảm lượng nước uống trong khoảng 1-2 giờ trước khi đi ngủ. Cách này giúp hạn chế việc phải thức dậy nhiều lần mà không khiến cơ thể thiếu nước do nhịn uống suốt cả ngày.
Quay lại câu hỏi của bà Vương: "Có phải càng lớn tuổi thì càng nên ăn ít rau đi?".
Hoàn toàn ngược lại. Điều thực sự cần hạn chế là lượng dầu mỡ không lành mạnh, muối và đường dư thừa, chứ không phải hiểu chế độ ăn thanh đạm thành việc kiêng khem đến mức không dám ăn gì. Người cao tuổi vẫn cần ăn đủ rau xanh, thịt, trứng, sữa và các thực phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng; đồng thời uống đủ nước, duy trì vận động và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Khi về già, điều quan trọng không phải là ai ăn thanh đạm hơn, mà là ai giữ được cơ bắp khỏe mạnh, ăn uống ngon miệng, đi lại vững vàng và duy trì sức khỏe ổn định ngay cả khi thời tiết chuyển lạnh.
Tất nhiên, mỗi người có bệnh nền, tình trạng răng miệng và khả năng tiêu hóa khác nhau. Vì vậy, việc điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động và chăm sóc sức khỏe cần căn cứ vào tình trạng cụ thể của từng người. Tốt nhất, người cao tuổi nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng tư vấn phương án phù hợp.
Đừng vội áp dụng những kinh nghiệm dưỡng sinh của hàng xóm cho bản thân, cũng đừng thay đổi chế độ ăn hay ngừng thuốc chỉ vì xem một video ngắn hoặc nghe theo lời khuyên chưa được kiểm chứng.
Minh Khanh