Tại các phòng khám tim mạch và nội tiết, số bệnh nhân trung niên và cao tuổi đến khám vì rối loạn mỡ máu ngày càng nhiều.
Không ít người cho biết họ đã duy trì chế độ ăn thanh đạm, uống thuốc hạ mỡ máu đúng chỉ định nhưng mỗi lần kiểm tra, các chỉ số cholesterol hay triglyceride vẫn gần như không cải thiện, thậm chí tiếp tục tăng.
Trong số đó, trường hợp của ông Trương (54 tuổi, Trung Quốc) lại mang đến một kết quả đáng chú ý.
Cách đây 6 tháng, kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số mỡ máu của ông ở mức 7,1 mmol/L, cao hơn nhiều so với ngưỡng khuyến cáo. Bác sĩ cảnh báo nếu không sớm kiểm soát, nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim sẽ tăng lên.
Thế nhưng chỉ sau nửa năm, kết quả tái khám khiến cả ông và bác sĩ bất ngờ khi chỉ số này giảm xuống còn 1,4 mmol/L.
Điều đáng nói là ông không tự ý tăng thuốc, không sử dụng thực phẩm chức năng, mà chỉ thay đổi 3 thói quen đã duy trì suốt nhiều năm.
Sai lầm đầu tiên: Cắt bỏ hoàn toàn thịt nhưng vẫn ăn nhiều tinh bột tinh chế
Nhiều người cho rằng muốn giảm mỡ máu thì phải bỏ hẳn thịt, đặc biệt là thịt đỏ.
Đây cũng chính là điều ông Trương từng làm.
Sau khi được chẩn đoán mỡ máu cao, ông gần như chỉ ăn rau trong cả ba bữa, loại bỏ thịt lợn, thịt bò khỏi thực đơn. Mỗi ngày ông còn cố gắng đi bộ rất nhiều với hy vọng các chỉ số sẽ nhanh chóng cải thiện.
Thế nhưng sau một thời gian, mỡ máu hầu như không thay đổi.
Theo bác sĩ điều trị, nguyên nhân là ông đã hiểu chưa đúng về chế độ ăn dành cho người rối loạn lipid máu.
Không phải cứ ăn chay là mỡ máu sẽ giảm
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, mỡ máu cao không chỉ liên quan đến lượng chất béo ăn vào mà còn chịu ảnh hưởng của quá trình chuyển hóa, cơ cấu bữa ăn và lối sống.
Việc loại bỏ hoàn toàn thịt có thể khiến cơ thể thiếu protein chất lượng cao, làm giảm khối cơ và giảm tốc độ chuyển hóa. Điều này vô tình khiến cơ thể xử lý chất béo kém hiệu quả hơn.
Sau khi được tư vấn, ông Trương bắt đầu thay đổi thực đơn:
Ăn lượng vừa phải thịt nạc, cá và trứng để đảm bảo đủ protein.
Duy trì nhiều rau xanh.
Ăn thêm trái cây ít đường với lượng hợp lý.
Đặc biệt, thay vì chỉ tập trung kiêng thịt, ông cắt giảm nhóm tinh bột tinh chế như:
Cơm trắng.
Mì trắng.
Bánh bao.
Các loại bánh ngọt.
Theo các chuyên gia, nhóm thực phẩm này có chỉ số đường huyết cao. Khi tiêu thụ quá nhiều, cơ thể có thể chuyển phần năng lượng dư thừa thành triglyceride - một thành phần của mỡ máu.
Thay vào đó, ông chuyển sang:
Yến mạch.
Gạo lứt.
Ngô.
Các loại ngũ cốc nguyên hạt.
Đồng thời duy trì nguyên tắc ăn nhạt, hạn chế dầu mỡ và tránh thực phẩm chiên rán.
Sau khoảng hai tháng, các chỉ số mỡ máu bắt đầu cải thiện rõ rệt, cảm giác mệt mỏi sau ăn cũng giảm dần.
Sai lầm thứ hai: Đi bộ càng nhiều càng tốt
Một quan niệm khá phổ biến là muốn hạ mỡ máu phải tập thật nhiều.
Trước đây, mỗi sáng ông Trương đều cố gắng đi bộ nhanh khoảng 20.000 bước, bất kể chân đau hay cơ thể mệt mỏi.
Thế nhưng kết quả lại không như kỳ vọng.
Theo các bác sĩ, với người trung niên và cao tuổi, việc tập luyện quá sức có thể khiến cơ thể luôn trong trạng thái căng thẳng, làm ảnh hưởng đến quá trình phục hồi và chuyển hóa.
Sau khi được tư vấn, ông thay đổi cách vận động.
Thay vì cố đạt số bước thật cao, ông lựa chọn:
Đi bộ khoảng 40 phút mỗi chiều.
Cuối tuần kết hợp các bài kéo giãn nhẹ nhàng.
Duy trì tập luyện đều đặn thay vì tập quá sức.
Nhiều hướng dẫn điều trị rối loạn lipid máu hiện nay cũng khuyến khích người bệnh ưu tiên hoạt động thể lực cường độ vừa, duy trì lâu dài thay vì tập nặng trong thời gian ngắn.
Sai lầm thứ ba: Thức khuya nhưng nghĩ chỉ cần ngủ bù là đủ
Đây là thay đổi cuối cùng nhưng theo bác sĩ lại mang đến hiệu quả rất rõ.
Trước kia, ông Trương có thói quen thức đến nửa đêm để xem điện thoại hoặc xem phim, sau đó ngủ bù vào ban ngày.
Ông cho rằng chỉ cần ngủ đủ số giờ là không ảnh hưởng sức khỏe.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nhiều quá trình chuyển hóa và phục hồi của cơ thể, bao gồm cả chuyển hóa chất béo, chịu ảnh hưởng bởi nhịp sinh học.
Việc thường xuyên thức khuya có thể làm rối loạn hormone, ảnh hưởng chức năng gan và làm giảm hiệu quả chuyển hóa lipid.
Sau khi điều chỉnh, ông cố gắng:
Đi ngủ trước 23 giờ.
Duy trì khoảng 7 giờ ngủ mỗi đêm.
Hạn chế ngủ bù quá nhiều vào ban ngày.
Chỉ sau khoảng một tháng, ông cảm thấy cơ thể tỉnh táo hơn và các chỉ số xét nghiệm cũng cải thiện nhanh hơn.
Không phải ai cũng có thể giảm mỡ máu chỉ bằng thay đổi lối sống
Sau 6 tháng, nhờ điều chỉnh chế độ ăn, vận động hợp lý và ngủ đúng giờ, chỉ số mỡ máu của ông Trương giảm đáng kể.
Tuy nhiên, các bác sĩ lưu ý đây là trường hợp cá nhân. Hiệu quả điều trị sẽ khác nhau tùy từng người, mức độ rối loạn lipid máu và các bệnh lý đi kèm.
Đối với nhiều bệnh nhân, đặc biệt là người có nguy cơ tim mạch cao, thuốc hạ mỡ máu vẫn đóng vai trò quan trọng và không nên tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Muốn hạ mỡ máu bền vững, đừng chỉ chăm chăm kiêng thịt
Theo các chuyên gia tim mạch và dinh dưỡng, phần lớn trường hợp rối loạn mỡ máu mức độ nhẹ và trung bình có liên quan mật thiết đến lối sống.
Muốn kiểm soát bệnh hiệu quả, người dân nên:
Duy trì chế độ ăn cân đối, không cực đoan loại bỏ hoàn toàn thịt.
Hạn chế thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế và đồ chiên rán.
Tăng cường ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, cá và các nguồn protein nạc.
Tập luyện đều đặn với cường độ phù hợp.
Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya.
Khám sức khỏe và kiểm tra mỡ máu định kỳ.
Các chuyên gia nhấn mạnh, thay đổi lối sống là nền tảng trong điều trị rối loạn mỡ máu, nhưng cần được thực hiện song song với việc theo dõi y tế và dùng thuốc khi có chỉ định. Không nên tin vào những phương pháp được quảng cáo là có thể "hạ mỡ máu thần tốc" hoặc tự ý bỏ điều trị.
Minh Khanh