Cảm giác mình đáng lẽ phải có nhiều thứ hơn hiện tại - kiểu áp lực khá quen thuộc khi bước vào tuổi 30. Một công việc ổn định hơn, một khoản tiết kiệm kha khá, căn nhà của riêng mình hay ít nhất là một kế hoạch tài chính rõ ràng. Khi nhìn sang những người cùng tuổi đã làm được những điều ấy, rất dễ để tự hỏi liệu mình có đang chậm hơn mọi người.
Trong một bài viết trên Forbes, tác giả Kristin Vance Richards cho rằng muốn biết mình có ổn về tài chính hay không, chỉ nhìn vào số dư tài khoản hoặc tổng tài sản là chưa đủ. Một người kiếm được nhiều tiền vẫn có thể thường xuyên căng thẳng vì chi tiêu, trong khi người chưa có tài sản lớn vẫn có thể đang kiểm soát khá tốt tình hình của mình.
Tác giả gợi ý nhìn vào 4 khía cạnh: chi tiêu hằng ngày, khả năng xoay xở khi có biến cố, việc tích lũy theo thời gian và mức độ chủ động mà tiền bạc mang lại cho cuộc sống.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Cuối tháng, bạn còn tiền hay lại chờ lương?
Một cách khá dễ để nhìn lại tình hình tài chính là xem chuyện tiền bạc mỗi tháng đang diễn ra thế nào. Sau khi trả tiền nhà, ăn uống, đi lại, hóa đơn và các khoản dành cho gia đình, bạn còn lại bao nhiêu?
Không phải tháng nào cũng cần dư ra một khoản lớn mới được xem là ổn. Điều đáng để ý hơn là bạn có biết tiền của mình đang đi đâu, có thường xuyên phải vay mượn để trang trải những khoản cơ bản hay phải lấy tiền dành cho mục đích khác ra bù vào chi tiêu hay không.
Chẳng hạn, hai người cùng có thu nhập 25 triệu đồng mỗi tháng nhưng cuộc sống tài chính có thể rất khác nhau. Một người nắm rõ các khoản chi, biết mình có thể tiêu bao nhiêu và chủ động điều chỉnh khi phát sinh nhu cầu mới. Người còn lại thường tiêu gần hết lương mà không rõ tiền đã đi đâu, đến khi xe hỏng hay có việc gia đình lại phải tìm cách xoay xở.
Nhìn vào cách tiền được sử dụng mỗi tháng sẽ giúp xác định vấn đề cụ thể hơn là chỉ tự trách mình kiếm chưa đủ nhiều. Có thể thu nhập hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu, nhưng cũng có thể một vài khoản chi đang chiếm quá nhiều ngân sách. Biết rõ điều gì đang xảy ra vẫn dễ xử lý hơn cảm giác tháng nào cũng thiếu tiền mà không hiểu lý do.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Nếu tháng sau mất việc, bạn sẽ sống bằng gì?
Mất việc, phải nghỉ làm để chăm người thân hay bất ngờ phát sinh một khoản viện phí là những chuyện chẳng ai muốn gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra. Khi thu nhập bị gián đoạn, khoản tiền bạn đang có sẽ quyết định phần nào việc xoay xở khó hay dễ.
Thử nghĩ xem, nếu tháng sau không còn lương, bạn có thể duy trì những chi phí thiết yếu trong bao lâu? Bạn có phải vay tiền ngay lập tức, rút khoản đang dành cho một mục tiêu khác hay vẫn có chút thời gian để tìm công việc mới và sắp xếp lại mọi thứ?
Một khoản dự phòng vì thế không chỉ là tiền nằm yên trong tài khoản. Nó còn giúp bạn có thêm thời gian để giải quyết vấn đề mà không phải đưa ra quyết định trong lúc quá sốt ruột.
Tất nhiên, không phải ai cũng dễ dàng để dành một khoản lớn, nhất là khi còn tiền thuê nhà, chi phí nuôi con hoặc phải hỗ trợ cha mẹ. Nếu hiện tại chưa có nhiều tiền dự phòng, bạn có thể bắt đầu từ số tiền vừa sức và tính toán xem mỗi tháng cần bao nhiêu để trang trải những nhu cầu cơ bản. Khoản này lớn dần đến đâu còn tùy vào thu nhập và hoàn cảnh của mỗi người.
Một năm qua, bạn có để dành được đồng nào không?
Có những giai đoạn, phần lớn thu nhập phải dành cho cuộc sống hằng ngày. Mới đi làm, chuyển nhà, lập gia đình hay nuôi con nhỏ đều có thể khiến việc tiết kiệm trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào số tiền đang có, thử nhớ lại xem tình hình của mình so với một năm trước đã thay đổi thế nào.
Bạn có để dành được thêm chút tiền nào không? Khoản nợ có giảm đi không? Bạn đã bắt đầu ghi lại chi tiêu, duy trì thói quen tiết kiệm hay hiểu rõ hơn về những sản phẩm tài chính mình đang dùng chưa?
Những thay đổi ấy có thể không lớn đến mức khiến bạn cảm thấy tự hào khi kể với người khác. Nhưng nếu chúng giúp bạn bớt chật vật hơn mỗi tháng, có thêm tiền dự phòng hoặc ít phải vay mượn hơn trước, đó vẫn là những tiến triển đáng ghi nhận.
Ngược lại, nếu tháng nào bạn cũng định tiết kiệm nhưng cuối cùng chẳng còn lại bao nhiêu, có lẽ đã đến lúc nhìn lại kế hoạch của mình. Mục tiêu có đang quá sức so với thu nhập? Có khoản chi nào tăng lên mà bạn chưa để ý? Hay bạn đang cố tiết kiệm một số tiền cố định trong khi chi phí sinh hoạt thực tế đã thay đổi?
Không phải cứ tiết kiệm được nhiều hơn người khác mới là tốt. Điều cần quan tâm là cách mình đang quản lý tiền có phù hợp với hoàn cảnh hiện tại và giúp tình hình khá hơn theo thời gian hay không.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Bạn có thể nghỉ việc nếu công việc hiện tại quá sức không?
Tiền bạc còn ảnh hưởng đến những quyết định tưởng như không liên quan trực tiếp đến tài chính. Chẳng hạn, bạn có thể nghỉ một công việc không còn phù hợp để tìm hướng đi mới? Có thể dành vài tháng học thêm kỹ năng, chuyển đến nơi ở phù hợp hơn hay giảm giờ làm để chăm sóc gia đình khi cần?
Không phải ai cũng có điều kiện nghỉ việc ngay khi muốn, và cũng không nhất thiết phải có thật nhiều tiền mới được xem là độc lập tài chính. Nhưng nếu mọi quyết định đều bị chi phối bởi nỗi lo tháng tới lấy gì trả tiền nhà, tiền học của con hay các khoản vay, bạn có thể sẽ ít lựa chọn hơn mình mong muốn.
Ngược lại, một khoản dự phòng, mức chi tiêu nằm trong khả năng và kế hoạch tài chính rõ ràng có thể giúp bạn bình tĩnh cân nhắc trước những thay đổi lớn. Bạn vẫn cần tính toán rủi ro, nhưng ít nhất không phải quyết định chỉ vì đang quá cần tiền.
Đây cũng là một cách nhìn khác về sự ổn định tài chính: không chỉ có đủ tiền để duy trì cuộc sống hiện tại, mà còn có khả năng xoay xở khi hoàn cảnh thay đổi. Với mỗi người, điều đó có thể mang ý nghĩa khác nhau. Có người muốn có tiền để đổi nghề, có người muốn bớt phụ thuộc vào gia đình, cũng có người chỉ mong một tháng phát sinh vài khoản bất ngờ mà không phải mất ngủ vì tiền.
Nhìn vào cuộc sống của mình, thay vì chỉ nhìn tài khoản
Không có một con số duy nhất để xác định phụ nữ ở tuổi 30 cần có bao nhiêu tiền mới gọi là ổn. Người đang độc thân, người nuôi con nhỏ, người trả nợ mua nhà hay người phải chăm sóc cha mẹ sẽ có những khoản chi và áp lực rất khác nhau.
Thay vì chỉ so sánh số tiền tiết kiệm với bạn bè cùng tuổi, bạn có thể thử nhìn lại 4 điều: chi phí hằng tháng có nằm trong khả năng không, nếu thu nhập gián đoạn thì mình xoay xở được đến đâu, việc tiết kiệm có tiến triển không và tiền bạc hiện tại có giúp mình chủ động hơn trong các quyết định quan trọng hay chưa.
Có thể bạn chưa mua được nhà, chưa có khoản đầu tư nào đáng kể hoặc vẫn đang loay hoay với chuyện tiết kiệm. Nhưng nếu đã hiểu rõ hơn về thu chi, biết mình cần chuẩn bị gì và đang từng bước cải thiện tình hình, ít nhất bạn cũng có cơ sở cụ thể để biết mình đang ở đâu, thay vì chỉ cảm thấy bản thân kém hơn người khác.
Hà Nguyên