Vào đầu những năm 1930, giới khoa học thế giới đã chấn động trước một trong những thí nghiệm tâm lý kỳ lạ và gây tranh cãi nhất lịch sử mang tên "Con vượn và đứa trẻ" (The Ape and the Child). Điều khiến nghiên cứu này trở nên rùng rợn không chỉ nằm ở bản chất của nó, mà còn ở việc những đối tượng tham gia thí nghiệm lại chính là đứa con trai mới 10 tháng tuổi của người khởi xướng.
Tham vọng "hóa người" cho linh trưởng của nhà tâm lý học
Winthrop Niles Kellogg là một nhà tâm lý học thực nghiệm đầy tham vọng tại Đại học Indiana. Ông luôn bị ám ảnh bởi câu hỏi: Điều gì thực sự tạo nên con người? Liệu bản chất con người là do di truyền từ khi sinh ra, hay là kết quả của môi trường giáo dục? Kellogg tin rằng nếu một con vật thuộc loài linh trưởng bậc cao được nuôi dưỡng trong môi trường con người ngay từ nhỏ, nó sẽ học được cách cư xử, tư duy và thậm chí là ngôn ngữ như một đứa trẻ.
Để chứng minh giả thuyết này, Winthrop cùng vợ là Luella đã biến chính ngôi nhà của mình thành một phòng thí nghiệm sống. Ngày 26/6/1931, họ đưa Gua, một con tinh tinh cái 7 tháng tuổi, về chung sống với con trai ruột của mình là Donald Kellogg, lúc đó mới 10 tháng tuổi.
Chế độ nuôi dưỡng kỳ quái: Anh trai và em gái
Gia đình Kellogg đã thiết lập một quy tắc nghiêm ngặt: Gua và Donald phải được đối xử hoàn toàn bình đẳng. Gua không bị coi là thú cưng mà được xem như một thành viên trong gia đình, một "người chị" của Donald. Cả hai cùng mặc tã, cùng mặc những bộ quần áo giống nhau, ngủ trên những chiếc giường tương tự và dùng chung các loại đồ chơi.
Kellogg thậm chí còn yêu cầu mọi người xung quanh phải trò chuyện với Gua như cách họ nói chuyện với Donald. Cả hai đứa trẻ cùng trải qua các bài kiểm tra thể chất và trí tuệ hàng ngày. Những bài kiểm tra này đôi khi mang tính chất "barbaric" (man rợ) theo tiêu chuẩn hiện đại, như việc dùng thìa gõ mạnh lên đầu cả hai để so sánh âm thanh của hộp sọ, hay bắn súng nổ ngay bên cạnh để đo tốc độ phản xạ của ai nhanh hơn.
Kết quả ngược đời: Đứa trẻ "hóa thú"
Trong 9 tháng đầu tiên, Gua tỏ ra là một "học sinh" xuất sắc. Con tinh tinh này học cách đi đứng thẳng, biết sử dụng thìa để ăn, biết mở cửa và thậm chí phản ứng với các mệnh lệnh bằng lời nói nhanh hơn cả Donald. Gua dường như đã thích nghi rất tốt với lối sống con người, ngoại trừ việc nó không thể phát âm được các từ ngữ.
Tuy nhiên, bi kịch bắt đầu xuất hiện khi nhà Kellogg nhận thấy những thay đổi tiêu cực ở con trai mình. Thay vì Gua trở nên "người" hơn, thì chính Donald lại bắt đầu bị "thú tính hóa". Đứa trẻ 10 tháng tuổi bắt đầu bắt chước mọi hành động của Gua. Donald không còn cố gắng bập bẹ những từ đầu tiên của con người mà thay vào đó là những tiếng gầm gừ, hú hét và tiếng tặc lưỡi để đòi thức ăn. Donald cũng bắt đầu có thói quen cắn người và bò bằng bốn chân giống hệt cách Gua di chuyển.
Sự phát triển ngôn ngữ của Donald bị chững lại hoàn toàn. Cậu bé dường như coi Gua là hình mẫu để học tập thay vì cha mẹ mình. Điều này đã gây ra một cú sốc tâm lý lớn cho bà Luella, người mẹ đã chứng kiến con trai mình dần đánh mất bản sắc loài người để trở thành một thực thể lai tạp giữa người và khỉ.
Cái kết đột ngột và chuỗi bi kịch hậu thí nghiệm
Thí nghiệm dự kiến kéo dài nhiều năm đã bị chấm dứt đột ngột vào tháng 3/1932, chỉ sau 9 tháng thực hiện. Mặc dù trong cuốn sách "The Ape and the Child" xuất bản sau đó, Winthrop giải thích rằng họ dừng lại vì sự mệt mỏi và Gua bắt đầu trở nên quá khỏe để kiểm soát, nhưng giới chuyên môn tin rằng lý do thật sự là nỗi sợ hãi của người mẹ khi thấy con trai mình đang biến thành một "đứa trẻ rừng xanh".
Gua bị tách khỏi gia đình Kellogg và đưa trả lại Trạm nhân giống động vật linh trưởng Orange Park tại Florida. Tại đây, con tinh tinh tội nghiệp đã không thể thích nghi với cuộc sống của loài khỉ sau khi đã bị "con người hóa" cưỡng ép. Chỉ một năm sau đó, vào mùa hè năm 1933, Gua qua đời vì bệnh viêm phổi khi mới 3 tuổi.
Thí nghiệm "nuôi tinh tinh như con" đã cho kết quả tàn khốc
Số phận của Donald Kellogg cũng không khá hơn là bao. Dù sau này cậu bé đã lấy lại được các hành vi con người và theo học đại học, nhưng những ảnh hưởng tâm lý từ 9 tháng chung sống với tinh tinh dường như chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Năm 1973, Donald đã kết liễu cuộc đời mình bằng cách tự sát ở tuổi 43, chỉ một năm sau khi cha mẹ ông qua đời.
Thí nghiệm của gia đình Kellogg mãi mãi đứng trong danh sách những nghiên cứu tâm lý phi đạo đức nhất lịch sử. Nó là lời nhắc nhở đắt giá về ranh giới mong manh giữa khoa học và đạo đức, cũng như sức mạnh khủng khiếp của môi trường sống đối với sự hình thành nhân cách của một đứa trẻ. Cuối cùng, thay vì chứng minh được rằng linh trưởng có thể hóa người, Winthrop Kellogg chỉ chứng minh được một sự thật cay đắng: con người có thể dễ dàng đánh mất bản tính của chính mình nếu bị đặt vào một môi trường sai lệch.
Chi Chi