Ung thư đại trực tràng có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài, khiến nhiều người chủ quan khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Những thay đổi kéo dài trong thói quen đại tiện, chế độ ăn thiếu cân đối và lối sống ít vận động đều là những yếu tố cần quan tâm khi nói đến nguy cơ mắc căn bệnh này.
Một bài viết đăng ngày 1/9/2026 trên trang Diệu Thủ Quách Tiên Sinh (Trung Quốc) đề cập đến một cuộc khảo sát hồi cứu của một đơn vị được cho là có liên quan đến Đại học Chiết Giang, xem xét hồ sơ của 522 người tử vong vì ung thư đại trực tràng. Bài viết cho rằng những người này có một số điểm chung trong sinh hoạt, đặc biệt liên quan đến thói quen đại tiện, chế độ ăn uống và mức độ vận động.
Tuy nhiên, bài viết không cung cấp tên nghiên cứu gốc, thông tin xuất bản khoa học hay phương pháp khảo sát chi tiết. Vì vậy, chưa thể xác minh độc lập kết quả được nêu hoặc kết luận rằng cả ba đặc điểm này đều xuất hiện phổ biến ở nhóm bệnh nhân nói trên. Dù vậy, đây vẫn là dịp để nhìn lại những yếu tố nguy cơ đã được nghiên cứu trong mối liên quan với ung thư đại trực tràng.
1. Thói quen đại tiện thay đổi kéo dài
Táo bón và tiêu chảy kéo dài là những vấn đề tiêu hóa cần được chú ý, nhất là khi chúng xuất hiện mới, tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường khác.
Theo nội dung bài viết, một số người trong nhóm được đề cập có tiền sử rối loạn đại tiện trong nhiều năm, với tình trạng táo bón và tiêu chảy xen kẽ. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng táo bón không đồng nghĩa với ung thư đại trực tràng, và hiện không có cơ sở để khẳng định việc phân lưu lại trong ruột tự nó chắc chắn gây ung thư theo cơ chế được mô tả trong bài.
Trên thực tế, thay đổi thói quen đại tiện có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm chế độ ăn, thuốc đang sử dụng, hội chứng ruột kích thích hoặc các bệnh lý đường tiêu hóa. Dù vậy, nếu tình trạng này kéo dài, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi, việc thăm khám là cần thiết để tìm nguyên nhân.
Các dấu hiệu không nên bỏ qua gồm đi ngoài ra máu, phân đen không rõ nguyên nhân, thay đổi rõ rệt về số lần hoặc tính chất phân, đau bụng kéo dài, thiếu máu, mệt mỏi bất thường hoặc sụt cân không chủ ý. Những biểu hiện này không chỉ xuất hiện trong ung thư, nhưng cần được đánh giá y tế thay vì tự điều trị kéo dài.
2. Ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn nhưng thiếu chất xơ
Chế độ ăn uống là một trong những yếu tố có thể điều chỉnh để góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Bài viết đề cập đến thói quen ăn nhiều thịt đỏ, xúc xích, thịt xông khói, thịt muối trong khi ít ăn rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt. Đây là kiểu ăn uống đáng lưu ý bởi các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy tiêu thụ nhiều thịt chế biến sẵn có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn. Việc ăn nhiều thịt đỏ cũng được ghi nhận có mối liên quan với nguy cơ mắc bệnh.
Thịt chế biến sẵn là những sản phẩm đã được xử lý bằng cách ướp muối, lên men, hun khói hoặc các phương pháp khác nhằm tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản. Xúc xích, thịt xông khói và một số loại thịt nguội là những ví dụ phổ biến. Một số hợp chất hình thành trong quá trình chế biến hoặc nấu ở nhiệt độ cao cũng được quan tâm trong nghiên cứu về nguy cơ ung thư.
Ở chiều ngược lại, rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ cùng nhiều dưỡng chất có lợi. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và cải thiện tình trạng táo bón. Tuy nhiên, ăn nhiều chất xơ không thể bảo đảm ngăn ngừa ung thư, cũng không thay thế việc tầm soát theo khuyến nghị.
Để xây dựng chế độ ăn có lợi cho đường ruột, mỗi người nên tăng dần lượng rau củ, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thịt chế biến sẵn, đồng thời điều chỉnh lượng thịt đỏ phù hợp. Bên cạnh đó, cần uống đủ nước và duy trì chế độ ăn đa dạng thay vì phụ thuộc vào một vài nhóm thực phẩm.
3. Ít vận động, ngồi quá lâu và tích tụ mỡ bụng
Ngồi làm việc nhiều giờ, di chuyển bằng ô tô hoặc xe máy, sau đó tiếp tục nghỉ ngơi trên ghế sofa là thói quen phổ biến ở người trưởng thành hiện nay.
Theo bài viết, lối sống ít vận động và tình trạng tích tụ mỡ bụng là những đặc điểm được nhắc đến ở nhóm người tử vong vì ung thư đại trực tràng. Xét về bằng chứng khoa học, hoạt động thể chất thường xuyên có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng thấp hơn, trong khi thừa cân và béo phì là những yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận.
Ít vận động có thể góp phần làm tăng cân, tích tụ mỡ và ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, không nên quy kết rằng chỉ cần ngồi lâu là trực tiếp gây ung thư, hoặc cho rằng mỡ bụng chắc chắn đồng nghĩa với việc mắc bệnh.
Để cải thiện sức khỏe, người trưởng thành nên duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, hạn chế thời gian ngồi liên tục và đứng dậy vận động sau những khoảng thời gian làm việc kéo dài. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc tập luyện sức mạnh đều có thể được lựa chọn tùy theo thể trạng.
Theo khuyến nghị chung của Tổ chức Y tế Thế giới, người trưởng thành nên có ít nhất 150-300 phút hoạt động thể chất aerobic cường độ trung bình mỗi tuần, hoặc mức vận động mạnh tương đương, đồng thời hạn chế lối sống tĩnh tại.
Đừng bỏ qua dấu hiệu bất thường và việc tầm soát
Ngoài ba nhóm yếu tố trên, bài viết còn nhắc đến việc quan sát sự thay đổi của phân và tâm lý e ngại nội soi đại tràng. Đây là những vấn đề đáng quan tâm trong phát hiện sớm ung thư đại trực tràng.
Phân đột ngột nhỏ hơn bình thường, đại tiện ra máu hoặc thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo, nhưng không đủ để tự chẩn đoán ung thư. Chẳng hạn, máu đỏ tươi có thể liên quan đến bệnh trĩ, song không thể chỉ dựa vào màu sắc để phân biệt chắc chắn với các nguyên nhân chảy máu khác.
Người có dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ đánh giá, đặc biệt khi có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại trực tràng, hay từng được chẩn đoán bệnh viêm ruột mạn tính.
Nội soi đại tràng là một phương pháp quan trọng giúp phát hiện tổn thương và polyp tiền ung thư. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cắt bỏ polyp ngay trong quá trình nội soi, góp phần ngăn ngừa một số tổn thương tiến triển thành ung thư. Người không có triệu chứng cũng nên tìm hiểu lịch tầm soát phù hợp với độ tuổi và nguy cơ cá nhân theo hướng dẫn y tế hiện hành.
Ung thư đại trực tràng không thể được dự đoán chỉ từ một vài thói quen sinh hoạt. Tuy nhiên, ăn uống cân đối, vận động thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý, chú ý những thay đổi kéo dài của hệ tiêu hóa và chủ động tầm soát khi phù hợp là những việc thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe đường ruột.
TT