Nhiều bà mẹ nuôi con trai hẳn từng trải qua tình cảnh: Con càng lớn càng có chính kiến, mẹ nói một câu, con đáp lại ba câu. Mẹ càng quát mắng, con càng bướng bỉnh. Hai mẹ con rơi vào thế giằng co, chẳng ai chịu nhường ai.
Thực tế, nuôi dạy con trai không thể chỉ dựa vào sự cứng rắn. Thay đổi cách trò chuyện, biết đặt giới hạn và trao cho con cơ hội tự lập có thể giúp mối quan hệ gia đình bớt căng thẳng, đồng thời giúp con trưởng thành hơn.
Dưới đây là 5 nguyên tắc cha mẹ có thể tham khảo.
1. Bồi dưỡng cho con lòng can đảm và tinh thần trách nhiệm từ nhỏ
Khoảng 4–5 tuổi, các bé trai dần nhận thức rõ hơn về giới tính của mình. Trong quá trình đồng hành, cha mẹ có thể giúp con hình thành lòng can đảm và tinh thần trách nhiệm từ những tình huống thường ngày.
Khi con ngã, hãy động viên: “Con thử tự đứng dậy nhé”.
Khi con sợ hãi, hãy khích lệ: “Con cứ thử xem, bố mẹ ở đây cùng con”.
Khi con mắc lỗi, hãy nhắc nhở: “Con cần có trách nhiệm với việc mình làm”.
Sự đồng hành của người bố cũng rất quan trọng. Bố nên chủ động tham gia chăm sóc, trò chuyện, vui chơi và hướng dẫn con, cùng mẹ thống nhất những nguyên tắc trong gia đình.
Nếu người lớn luôn bảo vệ và làm thay, trẻ sẽ ít có cơ hội tự giải quyết vấn đề. Ngược lại, khi được thử sức trong phạm vi phù hợp, con có thể từng bước rèn sự tự tin và khả năng chịu trách nhiệm.
2. Bớt áp đặt, học cách làm bạn với con
Điều khiến nhiều cậu bé khó chịu không chỉ là những lời quát mắng, mà còn là cảm giác không được thấu hiểu, không được lắng nghe và không có quyền lựa chọn.
Cha mẹ càng gay gắt, con càng dễ phản kháng. Những cuộc trò chuyện vì thế nhanh chóng biến thành tranh cãi.
Thay vì lúc nào cũng dùng vị thế của người lớn để yêu cầu con nghe lời, cha mẹ nên dành thời gian tìm hiểu suy nghĩ của trẻ, cho con quyền lựa chọn trong những việc phù hợp và từ bỏ quan niệm “không đánh thì không nên người”.
Nếu thiếu kết nối từ nhỏ, khi bước vào tuổi dậy thì, con có thể ngày càng xa cách bố mẹ. Nhiều gia đình nhận thấy con lên cấp hai như trở thành một người khác: Ít chia sẻ, dễ nổi nóng, bố mẹ mới nói vài câu đã xảy ra xung đột.
Lúc này, điều cần thay đổi có thể chính là cách cha mẹ tiếp cận con. Hãy trò chuyện với sự tôn trọng, thay vì mở đầu bằng chất vấn hoặc phán xét.
Bớt kiểm soát, tăng kết nối; bớt giảng giải, tăng lắng nghe; đặt giới hạn rõ ràng nhưng vẫn dành cho con không gian riêng.
3. Đừng đáp ứng mọi yêu cầu của con quá dễ dàng
Sự đủ đầy cần được cân nhắc ở hai khía cạnh: Mức độ nuông chiều và cách cho con sử dụng tiền.
Nếu việc gì cũng được làm thay, mong muốn nào cũng được đáp ứng ngay lập tức, trẻ sẽ ít có cơ hội học cách chờ đợi, cố gắng và chịu trách nhiệm.
Tương tự, nếu được cho tiền tiêu vặt quá dễ dàng mà không có hướng dẫn, con có thể khó hiểu được giá trị của tiền và hình thành thói quen chi tiêu thiếu cân nhắc.
Nhiều cha mẹ vì thương con nên luôn muốn giúp đỡ, từ chuyện ăn mặc đến học hành, sinh hoạt. Nhưng càng làm thay, người lớn càng vô tình thu hẹp cơ hội tự lập của trẻ.
Việc phù hợp với khả năng của con hãy để con tự làm. Với món đồ con muốn, cha mẹ có thể hướng dẫn con tiết kiệm, lên kế hoạch hoặc chờ đến một thời điểm phù hợp.
Yêu thương con cũng là cho con cơ hội nỗ lực, thay vì dọn sẵn mọi thứ trên đường đi.
4. Cho phép con bộc lộ cảm xúc, đừng luôn nói “Con trai không được khóc”
“Con trai thì không được khóc” là câu nói nhiều đứa trẻ từng nghe.
Nhưng cảm xúc không biến mất chỉ vì bị kìm nén. Khi thường xuyên bị ngăn cản thể hiện nỗi buồn, sự sợ hãi hay tủi thân, trẻ có thể dần chọn cách giữ mọi chuyện trong lòng.
Mạnh mẽ không có nghĩa là không được buồn hay không bao giờ rơi nước mắt. Điều cần học là nhận biết cảm xúc và tìm cách đối diện với chúng.
Hãy cho phép con khóc, cho phép con nói “Con sợ”, “Con buồn”, rồi bình tĩnh ở bên, lắng nghe và cùng con tìm hướng giải quyết.
Khi cảm xúc được đón nhận, trẻ sẽ có cơ hội hiểu bản thân hơn, đồng thời học cách quan tâm đến cảm xúc của người khác.
5. Chủ động giao việc, để con chia sẻ trách nhiệm với gia đình
Một số cha mẹ không nỡ để con làm việc nhà vì nghĩ con còn nhỏ, lớn lên tự khắc sẽ biết.
Nhưng khả năng tự chăm sóc bản thân và tinh thần trách nhiệm cần được rèn luyện qua những việc cụ thể hằng ngày.
Quét nhà, rửa bát, dọn phòng, sắp xếp đồ dùng, đi mua đồ giúp bố mẹ… Những việc tưởng nhỏ ấy giúp con hiểu rằng cuộc sống gia đình cần sự đóng góp của từng thành viên.
Khi được giao việc phù hợp với độ tuổi, con cũng có cơ hội trải nghiệm cảm giác hoàn thành nhiệm vụ và thấy mình có ích.
Cha mẹ nên hướng dẫn rõ ràng, chấp nhận việc ban đầu con làm chưa khéo và cho con thời gian thực hành. Đừng vì sốt ruột mà lập tức giành làm thay.
Nuôi con trai cần sự dịu dàng đi cùng giới hạn, yêu thương đi cùng cơ hội tự lập. Khi cần buông tay, cha mẹ nên để con thử sức; khi cần đặt ra nguyên tắc, hãy rõ ràng và nhất quán. Chính những điều được rèn luyện mỗi ngày sẽ giúp con từng bước trưởng thành.
Bảo Minh