Trên thị trường, không phải sản phẩm nào được giới thiệu là nồi sứ cũng có cấu tạo hoàn toàn từ sứ. Một số dòng nồi thực chất sử dụng thân kim loại như nhôm hoặc thép, bên ngoài phủ lớp chống dính gốc gốm (ceramic). Trong khi đó, những sản phẩm khác lại sử dụng lớp phủ PTFE (Teflon). Điểm khác biệt nằm ở vật liệu cấu thành nồi và lớp bề mặt tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, từ đó ảnh hưởng đến đặc tính sử dụng và yêu cầu an toàn của từng sản phẩm.
Chị Thu Trang (35 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: "Tôi từng mua một chiếc nồi được giới thiệu là nồi sứ vì giá hợp lý, kiểu dáng đẹp và khả năng chống dính tốt. Nhưng chỉ sau vài tháng, lòng nồi bắt đầu trầy xước, có chỗ bong lớp phủ, lộ phần kim loại bên dưới. Lúc ấy tôi mới biết đó là nồi phủ chống dính ceramic, chứ không phải nồi làm hoàn toàn từ sứ như mình nghĩ".
Để đánh giá đúng chất lượng, độ bền của nồi gốm sứ và đảm bảo sự an toàn khi nấu nướng, người tiêu dùng cần hiểu rõ cấu tạo thực tế, chất liệu, công nghệ sản xuất cùng bề mặt tiếp xúc sản phẩm thay vì chỉ dựa vào tên gọi hay hình thức bên ngoài.
Nồi đất, nồi gốm, nồi sứ: Khác biệt nằm ở đâu?
Sự tiến bộ của công nghệ chế tác đã mở rộng lựa chọn cho người tiêu dùng, từ nồi đất truyền thống đến các dòng nồi gốm sứ hiện đại với nhiều cải tiến về cấu trúc và tính năng sử dụng. Không chỉ đa dạng về kiểu dáng, những sản phẩm này còn có sự khác biệt về đặc tính vật liệu, khả năng đáp ứng các phương pháp nấu và trải nghiệm trong căn bếp gia đình.
Về bản chất, nồi đất, nồi gốm và nồi sứ đều được chế tác từ đất sét kết hợp với các nguyên liệu phù hợp, trải qua quá trình tạo hình và nung. Tuy nhiên, thành phần phối liệu, công nghệ sản xuất và chế độ nung khác nhau sẽ tạo nên những đặc tính riêng về độ đặc chắc, khả năng thấm hút, độ bền và chịu nhiệt. Đây cũng là cơ sở để phân biệt chất lượng và đặc điểm sử dụng của từng dòng sản phẩm.
Nồi đất truyền thống được ưa chuộng nhờ khả năng duy trì nhiệt, phù hợp với những món kho, hầm cần thời gian chế biến dài. Tuy nhiên, ở một số sản phẩm có cấu trúc xốp, bề mặt không phủ men dễ thấm hút nước, dầu mỡ và lưu lại mùi thực phẩm. Vì vậy, lớp men được sử dụng trên nhiều dòng nồi nhằm tạo bề mặt nhẵn, hạn chế thấm hút và thuận tiện vệ sinh.
Ở một nhóm sản phẩm khác, nồi kim loại phủ ceramic thường được quảng bá với những đặc tính gợi liên tưởng đến gốm sứ. Thực tế, lớp phủ ceramic chống dính không đồng nghĩa với việc toàn bộ chiếc nồi được làm từ sứ. Tương tự, nồi phủ PTFE sử dụng lớp chống dính polymer với những đặc tính và giới hạn sử dụng riêng.
Xét về hiệu quả nấu nướng, mỗi nhóm vật liệu có những ưu điểm riêng. Nồi kim loại thường dẫn nhiệt nhanh, trong khi một số dòng nồi đất, gốm sứ có khả năng duy trì nhiệt phù hợp với các món kho, hầm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào thiết kế, độ dày thành nồi, nguồn nhiệt và cách sử dụng.
Đi tìm lời giải cho chất lượng của những chiếc nồi gốm sứ
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - chuyên gia Công nghệ Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), chất lượng nồi gốm sứ được quyết định bởi 4 nhóm yếu tố chính gồm: chất liệu và công nghệ chế tác; bề mặt tiếp xúc thực phẩm; hiệu quả nấu nướng; mức độ an toàn trong quá trình sử dụng. Đây là những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ, tác động đến cả đặc tính kỹ thuật lẫn trải nghiệm của người dùng.
Về chất liệu, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh cho biết đất sét dùng làm gốm có thành phần và hàm lượng kim loại nặng khác nhau tùy theo nguồn đất. Theo ông, độ bền của nồi không chỉ được quyết định bởi nhiệt độ nung mà còn phụ thuộc vào thành phần phối liệu, chế độ nung, cấu trúc sản phẩm sau nung và khả năng chống sốc nhiệt. Đối với bề mặt tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, chất lượng của nồi phủ men phụ thuộc vào độ an toàn và ổn định của lớp men, trong khi nồi không phủ men cần được đánh giá qua độ đặc chắc, độ hút nước và tính ổn định hóa học của thân gốm.
Đáng chú ý, không ít người tiêu dùng vẫn nhầm lẫn giữa nồi sứ nguyên khối và nồi kim loại phủ chống dính được quảng bá bằng những tên gọi gợi liên tưởng đến gốm sứ. Một số sản phẩm sử dụng lớp phủ chứa polymer như PTFE, tức bề mặt tiếp xúc thực phẩm không phải là sứ mà là vật liệu chống dính tổng hợp. Bản thân việc sử dụng polymer không đồng nghĩa với sản phẩm gây hại cho sức khỏe, nhưng lớp phủ cần đáp ứng yêu cầu an toàn và được sử dụng đúng giới hạn nhiệt độ, điều kiện do nhà sản xuất quy định. Đặc biệt, việc đun quá nhiệt hoặc tiếp tục sử dụng khi lớp phủ hư hỏng đáng kể có thể làm gia tăng rủi ro trong quá trình nấu nướng.
Về an toàn, nguy cơ thôi nhiễm các thành phần không mong muốn từ vật liệu hoặc lớp phủ vào thực phẩm là vấn đề cần lưu ý. Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, mức độ thôi nhiễm còn phụ thuộc điều kiện nấu: món có tính axit như canh chua, món kho có giấm, hay món hầm lâu ở nhiệt độ cao. Bên cạnh đó, chuyên gia cho rằng độ bền vật lý và độ an toàn hóa học là hai nhóm tiêu chí khác nhau: một chiếc nồi không nứt vỡ vẫn cần được đánh giá nguy cơ thôi nhiễm.
Chọn nồi cho căn bếp hiện đại: Hiểu chất liệu trước khi quyết định
Trước sự đa dạng của thị trường, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh khuyến nghị người tiêu dùng nên tìm hiểu bản chất vật liệu thay vì chỉ dựa vào tên gọi, kiểu dáng hoặc những thông tin quảng bá. Nguồn gốc sản phẩm, cấu tạo vật liệu, đặc tính kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng là những thông tin cần được quan tâm khi lựa chọn dụng cụ nấu.
Đáng chú ý, sự phát triển của công nghệ vật liệu đang mở ra những hướng cải tiến mới cho nồi gốm sứ. Trong đó, nồi sứ không phủ men là một hướng tiếp cận đáng quan tâm, với những cải tiến về cấu trúc vật liệu, khả năng chịu nhiệt và tính ổn định trong quá trình sử dụng. Những tiến bộ này không chỉ mở rộng lựa chọn dụng cụ nấu mà còn hướng đến trải nghiệm chế biến tinh tế hơn, để hương vị tự nhiên của nguyên liệu được chú trọng trong từng món ăn.
Khi người tiêu dùng ngày càng chú trọng chất lượng bữa ăn, việc lựa chọn dụng cụ nấu cũng dần vượt khỏi những tiêu chí quen thuộc. Hiểu đúng chất liệu, nhận diện rõ đặc tính sản phẩm và lựa chọn phù hợp với nhu cầu thực tế chính là cách để mỗi gia đình đầu tư hiệu quả hơn cho căn bếp của mình.
Ánh Dương