Quy luật sinh thái cho rằng động vật lưỡng cư hễ chạm vào nước biển sẽ bị mất nước mà chết? Quy tắc tưởng rất chắc chắn này giờ đây đã bị viết lại hoàn toàn.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí hàng đầu Nature Ecology & Evolution của nhóm nghiên cứu quốc tế (gồm Bảo tàng Địa chất tỉnh Quý Châu, Đại học Bắc Kinh và Đại học California, Davis) cho biết: Nhóm đã khai quật được 2 mẫu hóa thạch xương quý giá tại tầng đất Tam Điệp muộn ở huyện Quan Lĩnh, Quý Châu. Qua đó, xác nhận sự tồn tại của một loài động vật lưỡng cư mới sống cách đây khoảng 237 triệu năm, sinh sống hoàn toàn trong môi trường biển và sở hữu bộ giáp xương dày. Loài này được đặt tên chính thức là "Hải Dị Vượn" (Oceanic Strange Salamander/Haiyiyuan).
Trong số hơn 8.000 loài động vật lưỡng cư hiện tồn tại (như ếch, kỳ giông...), không có ngoại lệ nào là không phải luân chuyển giữa nước ngọt và đất liền. Do có làn da thẩm thấu, nếu rơi vào nước biển có độ mặn cao, nước trong cơ thể chúng sẽ nhanh chóng bị rút cạn do áp suất thẩm thấu dẫn đến tử vong. Trước đây, giới học thuật phổ biến cho rằng "động vật lưỡng cư hoàn toàn sống dưới biển" là không tồn tại. Tuy nhiên, sự xuất hiện của "Hải Dị Vượn" là trường hợp động vật lưỡng cư gốc (stem-amphibian) đầu tiên được biết đến có thể định cư trọn đời ở vùng biển sâu.
Hình dáng phục dựng của Hải Dị Vượn vô cùng kỳ lạ: thân hình dẹt, đầu rộng phẳng với chiếc miệng lớn mở rộng. Chúng không chỉ sở hữu cung mang phát triển chắc chắn (ngay cả khi trưởng thành vẫn có thể hô hấp dưới nước bằng mang), mà điểm độc đáo nhất là toàn thân được bao phủ bởi lớp giáp xương dày. Lớp giáp này giống như một "bộ áo giáp hạng nặng" giúp phong tỏa hoàn toàn sự thất thoát nước trong cơ thể qua da, từ đó tiến hóa ra một phương thức sinh tồn hoàn toàn khác biệt so với các loài lưỡng cư hiện đại.
Hoá thạch được tìm thấy (Ảnh: Colorful Guizhou)
Giáo sư Giang Đại Dũng (Đại học Bắc Kinh), đồng tác giả liên hệ của bài báo khoa học, chia sẻ: Trước đây giới khoa học chưa từng phát hiện động vật lưỡng cư nào có thể sống hoàn toàn trong môi trường đại dương. Hải Dị Vượn là loài lưỡng cư gốc đầu tiên tính đến nay được xác nhận sống hoàn toàn dưới biển.
Ông Hảo Gia Hủ, Phó Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm tỉnh Quý Châu về Cổ sinh vật & Cổ môi trường, Chuyên gia kỹ thuật cao cấp tại Bảo tàng Địa chất Quý Châu, cho biết: Dựa vào đặc điểm hình thái xương hóa thạch và đặc trưng tỷ lệ đồng vị, có thể khẳng định "Hải Dị Vượn" suốt đời sống ở vùng biển cổ có độ mặn cao và chưa từng lên bờ, đập tan định kiến cho rằng "lưỡng cư lớn lên bắt buộc phải lên bờ".
Hình ảnh phục dựng "Hải Dị Vượn," một loài lưỡng cư cổ đại mới được khai quật ở Quý Châu (Ảnh: Colorful Guizhou)
Các bằng chứng củng cố phát hiện này bao gồm:
Trạng thái hóa thạch: Tứ chi và thân mình của hóa thạch "Hải Dị Vượn" được tìm thấy vẫn dính liền hoàn toàn. Điều này chứng tỏ sau khi chết, xác của nó không bị sóng biển hay dòng chảy vận chuyển/rửa trôi từ đất liền ra. Môi trường sống lúc còn sống ước tính cách rìa đất liền ít nhất 30 km.
Bằng chứng địa hóa đồng vị: Các nhà khoa học đã kiểm tra tín hiệu đồng vị Stronti (Sr) bảo tồn trong xương hóa thạch Hải Dị Vượn và nhận thấy nó đạt trạng thái cân bằng với tín hiệu Stronti của nước biển cùng thời kỳ (và có sự khác biệt với đá trầm tích xung quanh). Điều này chứng minh sinh vật này khi sống đã hấp thụ và đạt cân bằng đồng vị Stronti trực tiếp từ nước biển, quá trình chôn lấp và hóa đá không bị can thiệp đáng kể bởi trầm tích.
Ngoài ra, tái thiết cổ địa lý đá phiến ở khu vực Quan Lĩnh (Quý Châu) cho thấy vị trí xuất hiện hóa thạch cách đảo cổ gần nhất thời bấy giờ không dưới 30 km. Cùng vị trí và tầng đất này cũng sản sinh ra hóa thạch của các loài bò sát biển cỡ lớn như Ngư long Quý Châu Đặng Thị (Deng's Guizhou Ichthyosaur). Điều này chỉ ra rằng Hải Dị Vượn đã cùng sống chung với ngư long, hải bách hợp... góp phần kiến tạo nên hệ sinh thái biển thời Kỳ Tam Điệp - giai đoạn phục hồi sau đại thảm họa tuyệt chủng cuối kỷ Permi.
Tổng hợp các bằng chứng đa ngành từ hình thái cổ sinh vật học, giải phẫu học so sánh, địa tầng học chôn lấp, trầm tích học cho đến địa hóa đồng vị, nhóm nghiên cứu đã chính thức xác nhận "Hải Dị Vượn" là loài động vật lưỡng cư biển thực sự. Hai mẫu vật hóa thạch hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Địa chất tỉnh Quý Châu (thành phố Quý Dương).
Nguồn: ETtoday
Chi Chi