Bệnh nhân là một nam giới 34 tuổi, đã kết hôn 6 năm. Khoảng một năm trước khi đến khám, người bệnh nhận thấy mình có hứng thú với những tình huống nhập vai, trong đó người vợ chủ động hơn, còn anh ở vị trí tiếp nhận sự điều khiển.
Anh từng chia sẻ mong muốn này với vợ. Hai người thử một vài lần trong giới hạn đã thống nhất, không có hành vi gây đau, cưỡng ép hay sử dụng chất kích thích. Người vợ không phản đối nhưng cũng không muốn thực hiện thường xuyên. Anh tôn trọng quyết định của vợ và cả hai vẫn có thể duy trì đời sống chăn gối theo những cách quen thuộc khác.
Vấn đề bắt đầu xuất hiện sau khi người đàn ông đọc một số nội dung trên mạng gắn những sở thích tình dục không điển hình với từ "lệch lạc".
Anh bắt đầu cảm thấy tội lỗi, liên tục kiểm tra suy nghĩ của mình và lo sợ người thân phát hiện. Sự căng thẳng khiến anh giảm chủ động gần gũi với vợ, thậm chí có những lúc mất cương khi quan hệ.
Qua đánh giá, người bệnh vẫn làm việc bình thường, không dành quá nhiều thời gian để tìm kiếm kích thích, không có hành vi bí mật ngoài hôn nhân và không mất khả năng kiểm soát thôi thúc.
Nội dung tưởng tượng của anh chỉ liên quan đến người trưởng thành có khả năng đồng thuận. Anh không có ý nghĩ hướng đến người không đồng thuận, đối tượng không phù hợp hay hành vi gây tổn thương.
TS.BSCK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health cho biết, khó khăn chính của người bệnh không nằm ở nội dung tưởng tượng mà ở cảm giác xấu hổ, tự kỳ thị và lo âu về khả năng chăn gối. Trường hợp này chưa có biểu hiện đủ để xem là một rối loạn ái dục hoặc rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức.
Một trường hợp bệnh nhân đi khám bác sĩ sĩ Duy, ảnh BSCC.
Hướng can thiệp tập trung vào giáo dục sức khỏe tình dục, giảm việc tự dán nhãn cho bản thân và hướng dẫn hai vợ chồng trao đổi rõ ràng về mong muốn cũng như giới hạn của mỗi người.
Người bệnh cũng được nhấn mạnh rằng sự đồng thuận có thể được rút lại bất cứ lúc nào. Một người đồng ý hôm nay vẫn hoàn toàn có quyền từ chối vào lần sau.
Sau quá trình tư vấn, mức độ lo âu của người bệnh giảm xuống. Anh không còn liên tục kiểm tra suy nghĩ của mình và đời sống vợ chồng dần trở lại tự nhiên hơn.
Tưởng tượng khác lạ chưa chắc là rối loạn
Theo bác sĩ Duy, tưởng tượng tình dục là những hình ảnh, câu chuyện hoặc tình huống xuất hiện trong tâm trí và có thể tạo hưng phấn. Có một tưởng tượng không đồng nghĩa với việc một người chắc chắn muốn biến nó thành hành động ngoài đời.
Nghiên cứu của Joyal và cộng sự, công bố năm 2015 trên The Journal of Sexual Medicine, khảo sát 1.516 người trưởng thành về 55 dạng tưởng tượng tình dục. Kết quả cho thấy chỉ có hai nội dung thực sự hiếm gặp, trong khi nhiều tưởng tượng thường bị xã hội gắn mác "bất thường" lại xuất hiện ở một tỷ lệ đáng kể trong cộng đồng.
Điều này cho thấy mức độ phổ biến không thể là tiêu chí duy nhất để xác định một tưởng tượng có mang tính bệnh lý hay không.
Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ cũng phân biệt giữa sở thích ái dục không điển hình và rối loạn ái dục. Một người có sở thích khác biệt chưa chắc mắc bệnh. Vấn đề cần được xem xét khi sở thích hoặc hành vi gây đau khổ đáng kể cho chính người đó, làm suy giảm chức năng sống hoặc liên quan đến hành vi gây hại cho người khác.
Do đó, chỉ dựa vào việc một người thích nhập vai, một loại trang phục hay một kịch bản thân mật khác thường để kết luận họ "biến thái" là không phù hợp về mặt chuyên môn.
4 câu hỏi giúp nhận biết khi nào cần đi khám
Theo bác sĩ Duy, thay vì tự hỏi "sở thích của mình có bình thường không?", mỗi người có thể nhìn vào bốn vấn đề quan trọng:
Thứ nhất là sự đồng thuận. Những người tham gia có phải người trưởng thành, có đầy đủ khả năng quyết định và thực sự tự nguyện hay không?
Sự im lặng, tình trạng say xỉn, sợ bị bỏ rơi hoặc miễn cưỡng chiều theo không phải là sự đồng thuận đầy đủ. Những hành vi như nhìn trộm, phô bày cơ thể, ghi hình hoặc chạm vào người khác khi chưa được phép đã vượt khỏi phạm vi một sở thích tình dục riêng tư.
Thứ hai là mức độ an toàn. Ngay cả khi hai người cùng đồng ý, những hành vi có nguy cơ gây ngạt thở, chấn thương vùng nhạy cảm, chảy máu, nhiễm trùng hoặc đe dọa tính mạng vẫn cần được nhìn nhận nghiêm túc. Đồng thuận không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn nguy cơ y khoa.
Thứ ba là khả năng kiểm soát. Một sở thích không nhất thiết là vấn đề nếu nó chỉ là một phần trong đời sống tình dục và người trong cuộc vẫn có khả năng trì hoãn, từ chối hoặc gần gũi theo những cách khác.
Ngược lại, cần lưu ý khi một người liên tục thất bại trong việc kiểm soát thôi thúc, dành phần lớn thời gian để tìm kiếm kích thích hoặc tiếp tục hành vi dù đã gây ra hậu quả tiêu cực.
Thứ tư là hậu quả đối với cuộc sống. Tổ chức Y tế Thế giới xếp rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức vào nhóm rối loạn kiểm soát xung động trong ICD-11. Trọng tâm không nằm ở việc một người có ham muốn cao hay quan hệ tình dục nhiều, mà ở tình trạng mất kiểm soát kéo dài, ưu tiên hành vi tình dục hơn sức khỏe và trách nhiệm, đồng thời tiếp tục hành vi dù đã xuất hiện hậu quả tiêu cực.
Các tiêu chí chuyên môn cũng cần phân biệt những thực hành tình dục tự nguyện giữa người trưởng thành với những hành vi liên quan đến người không đồng thuận hoặc gây đau khổ, thương tích, nguy cơ tử vong.
Khi nào nên tìm đến bác sĩ?
Theo bác sĩ Duy, một người nên tìm đến bác sĩ chuyên về sức khỏe tình dục hoặc chuyên gia tâm lý – tâm thần khi thôi thúc tình dục ngày càng khó kiểm soát; sở thích trở thành điều kiện gần như duy nhất để có thể đạt hưng phấn; hoặc hành vi gây ra những hậu quả rõ rệt như mất ngủ, chấn thương, nợ nần, mâu thuẫn gia đình hay ảnh hưởng công việc.
Việc đánh giá càng cần thiết khi tưởng tượng hoặc thôi thúc hướng đến trẻ em, người không có khả năng đồng thuận; khi một người lo sợ mình có thể thực hiện hành vi gây hại hoặc đã từng xâm phạm ranh giới của người khác.
Mục tiêu của điều trị không phải là phán xét người bệnh vì những gì họ tưởng tượng, mà là giúp họ tăng khả năng kiểm soát hành vi, bảo vệ bản thân và những người liên quan, đồng thời xây dựng đời sống tình dục an toàn và có trách nhiệm.
Nói cách khác, "khác số đông" không phải là một chẩn đoán. Điều quan trọng là đồng thuận, an toàn, khả năng kiểm soát và hậu quả của hành vi.
Ngọc Minh