Theo TS. Nguyễn Xuân Dương - Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, sản lượng sữa tươi nội địa hiện chỉ đáp ứng khoảng 38-40% nhu cầu tiêu dùng. Phần còn lại vẫn phải nhập khẩu, chủ yếu dưới dạng sữa bột để sản xuất sữa bột công thức hoặc pha lại thành sữa hoàn nguyên (thông tin do TS Nguyễn Xuân Dương chia sẻ tại hội thảo khoa học "Phát triển ngành sữa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045", tháng 8 năm 2025 tại Hà Nội).
Khi nguồn nguyên liệu vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, doanh nghiệp sữa trong nước vừa đối mặt với rủi ro từ biến động giá quốc tế vừa khó có thể chủ động lựa chọn nguyên liệu đầu vào tối ưu cho sản phẩm. Do đó, tự chủ nguồn nguyên liệu trở thành yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển bền vững của ngành.
Để tự chủ và gia tăng sản lượng sữa tươi, ngành chăn nuôi trong nước từng vấp phải một "nút thắt" lớn: bài toán con giống. Trước khi Tập đoàn TH xuất hiện, Việt Nam chủ yếu nhập bò sữa từ Cuba, New Zealand, Australia - phần lớn là bò lai F1, F2 không thuần chủng, khiến năng suất và chất lượng sữa thu được luôn ở mức thấp.
Đứng trước thực trạng đó, Tập đoàn TH xác định phát triển đàn bò sữa cao sản thuần chủng là hướng đi chiến lược, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các đàn bò lai năng suất thấp. Năm 2009, khi hoàn thành trang trại đầu tiên, TH tiên phong nhập khẩu bò sữa HF (Holstein Friesian) thuần chủng từ New Zealand, sau đó tiếp tục bổ sung nguồn gen bò sữa thuần chủng từ Mỹ - quốc gia có ngành chăn nuôi bò sữa rất phát triển.
Song song với việc nâng cao chất lượng con giống, doanh nghiệp đầu tư đồng bộ công nghệ hiện đại trong trồng trọt, chăn nuôi và chế biến sữa tươi; áp dụng hệ thống quản trị đàn tiên tiến và quy trình khép kín "từ đồng cỏ xanh tới ly sữa sạch". Sự kết hợp giữa giống bò cao sản và công nghệ hiện đại giúp năng suất đàn bò của TH tăng từ khoảng 9.000 lít/con/chu kỳ trong những năm đầu lên gần 11.000 lít/con/chu kỳ hiện nay, góp phần nâng cao sản lượng sữa tươi trong nước.
Không dừng lại ở việc nhập khẩu đàn bò sữa cao sản thuần chủng, Tập đoàn TH - đơn vị sở hữu thương hiệu quốc gia TH true MILK - tiếp tục tiên phong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm hướng tới tự chủ hoàn toàn trong hoạt động nhân giống bò sữa.
Từ cuối năm 2015, TH hợp tác với đối tác Mỹ để nhập khẩu phôi đông lạnh và chuyển giao công nghệ sản xuất phôi invivo (phôi được tạo ra trong cơ thể bò cái cho phôi). Đến năm 2019, Tập đoàn tiến thêm một bước khi hợp tác với ABS - công ty hàng đầu thế giới về giống và di truyền bò sữa để nhận chuyển giao công nghệ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
Đáng chú ý, công nghệ phôi IVF hoàn toàn không can thiệp biến đổi gen. Đây là kỹ thuật chọn lọc và nhân giống tiên tiến: lấy trứng từ những cá thể bò cái ưu tú, thụ tinh trong ống nghiệm rồi cấy trở lại cơ thể bò mẹ. Phương pháp này giúp rút ngắn đáng kể thời gian cần thiết để nhân rộng các đặc tính di truyền tốt, từ năng suất cao đến khả năng thích nghi qua nhiều thế hệ.
Đánh giá về bước đi này, PGS.TS Hoàng Kim Giao - Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi gia súc lớn Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Chăn nuôi cho rằng, việc ứng dụng công nghệ phôi IVF - được xem là "trí tuệ của thế giới" trong lĩnh vực chăn nuôi bò sữa, chính là chìa khóa giúp TH và ngành chăn nuôi bò sữa trong nước từng bước tự chủ nguồn giống.
"Việc áp dụng công nghệ IVF không chỉ có ý nghĩa lớn đối với Tập đoàn TH, mà với cả ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam. Công nghệ này sẽ giúp nhân giống nhanh, chủ động được sản xuất bò sữa giống với giá thành chỉ bằng 1/2 - 2/3 bò sữa nhập khẩu; vừa giảm chi phí, vừa giảm rủi ro bệnh tật ở bò ngoại nhập và đảm bảo đồng nhất chất lượng bò sữa giống" - PGS.TS Hoàng Kim Giao nhấn mạnh.
Số liệu Tập đoàn TH công bố tại Hội nghị Khoa học Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc giai đoạn 2022–2025 diễn ra vào tháng 3/2026 tại Hà Nội đã minh chứng cho hiệu quả vượt trội khi ứng dụng thành công chuỗi công nghệ phôi. Đáng chú ý, trong năm 2025, trung bình mỗi con bò thu hoạch được 24 noãn/năm - gấp đôi mức trung bình thế giới. Các chỉ số kỹ thuật khác cũng đạt mốc ấn tượng: tỷ lệ thụ tinh đạt gần 89%, tỷ lệ phôi đạt chuẩn quốc tế (hạng 1-2) chiếm 86,2% và tỷ lệ đậu thai đạt 45-49% (tiệm cận tiêu chuẩn toàn cầu).
Từ những kết quả ấn tượng này, TH đặt mục tiêu sản xuất 5.000-6.000 phôi mỗi năm trong giai đoạn đầu - không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển đàn bò của Tập đoàn, mà còn sẵn sàng cung cấp phôi và con giống chất lượng cao cho các trang trại trên cả nước.
Trong chăn nuôi bò sữa, thức ăn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá thành sản xuất. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu thức ăn nhập khẩu. Việc này khiến ngành sữa trong nước luôn nhạy cảm trước những biến động của giá nông sản toàn cầu hay sự đứt gãy chuỗi cung ứng.
Để giải bài toán này, Tập đoàn TH đã phát triển cánh đồng nguyên liệu với tổng diện tích lên đến 8.100 ha tại Cụm trang trại tập trung ứng dụng công nghệ cao khép kín lớn nhất thế giới - kỷ lục được World Records Union ghi nhận năm 2020. Đây chính là mắt xích khởi đầu, không chỉ giúp TH tự chủ nguồn nguyên liệu thức ăn cho đàn bò khổng lồ của mình, mà còn đảm bảo chất lượng sữa tươi sạch ngay từ đầu vào.
Hiện nay, TH đã tự chủ phần lớn lượng thức ăn thô xanh cho đàn bò gần 75.000 con tại Việt Nam. Nguồn cung này chủ yếu do Tập đoàn trực tiếp canh tác (gồm các loại cỏ, ngô, cao lương, đậu tương, hướng dương) kết hợp bao tiêu thu mua ngô sinh khối cho nông dân địa phương. TH chỉ nhập khẩu một tỷ lệ rất nhỏ các loại cỏ khô giàu đạm ôn đới, như cỏ linh lăng (alfalfa) bên cạnh một số loại cám tinh để phối trộn khẩu phần ăn.
Trong đó, cỏ mombasa là cây trồng chủ lực với diện tích lên tới 2.300 ha, đóng góp tỷ trọng lớn nhất trong tổng lượng thức ăn thô xanh cho đàn bò. Được biết, trên thế giới hiếm có nơi nào trồng tập trung loại cỏ này với quy mô hàng nghìn hecta như ở miền Tây Nghệ An.
Cỏ mombasa được trồng quanh năm, cho thu hoạch 5-6 vụ/năm (trung bình 2,5-3 tháng/lứa). Nhờ đặc biệt thích hợp với khí hậu nóng ẩm miền Trung, vào mùa hè nắng nóng và mưa nhiều, cỏ phát triển rất nhanh - chỉ sau khoảng 1 tháng đã đủ điều kiện thu hoạch. Từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm, cỏ được cắt ồ ạt để ủ chua hoặc đóng bánh, làm "lương khô" dự trữ cho đàn bò ăn quanh năm.
Đặc biệt, toàn bộ diện tích canh tác cỏ, ngô làm thức ăn cho đàn bò sữa không sử dụng giống cây biến đổi gen, thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học. Thay vào đó, TH chủ yếu dùng phân bón hữu cơ do chính doanh nghiệp tự sản xuất tuần hoàn từ nguồn chất thải chăn nuôi của trang trại.
Trên những cánh đồng nguyên liệu, TH cơ giới hóa toàn bộ các khâu, từ làm đất, gieo trồng đến chăm sóc và thu hoạch. Tập đoàn sử dụng dàn máy công nghệ cao từ các hãng hàng đầu thế giới như John Deere, Kuhn, Abbey, Fliegl, Straumann. Các cánh tay tưới đồ sộ được theo dõi và điều khiển từ xa qua điện thoại hoặc máy tính theo thời gian thực, tự động đo độ ẩm đất để điều chỉnh lượng nước phù hợp.
Sau khi thu hoạch, nguyên liệu được đưa về nhà máy để chế biến, phối trộn và lên công thức bằng phần mềm chuyên dụng. Nhờ đó, chất lượng thức ăn đầu vào luôn được kiểm soát nghiêm ngặt, đáp ứng chính xác nhu cầu dinh dưỡng của từng nhóm bò.
Với nhu cầu tiêu thụ khổng lồ - khoảng 2.000 tấn thức ăn mỗi ngày, từng khẩu phần dinh dưỡng đều đòi hỏi sự tính toán chính xác tuyệt đối. Bà Vy Thu Hằng - Giám đốc Thức ăn và Dinh dưỡng TH cho biết: "Tiêu chuẩn thức ăn đã được chuẩn hóa từ bên Nhà máy chế biến thức ăn, ăn vào như thế nào thì phân tích sữa ngày hôm đó sẽ biết được ngay hiệu quả sử dụng thức ăn từ sản lượng đến chất lượng sữa. Thức ăn cho bò sữa quyết định chất lượng, hàm lượng dinh dưỡng trong sữa".
Việc tự chủ nguồn nguyên liệu kết hợp công nghệ quản trị hiện đại không chỉ giúp TH tối ưu chi phí sản xuất, mà còn đặt nền móng vững chắc cho chất lượng dòng sữa tươi sạch, đạt chuẩn quốc tế.
Bằng việc giải quyết hai bài toán cốt lõi khi hoạt động trong lĩnh vực chăn nuôi - tự chủ con giống chất lượng cao bằng chuỗi công nghệ phôi và tự lực nguồn thức ăn thô xanh trên những cánh đồng kỷ lục - Tập đoàn TH đã chứng minh một tầm nhìn chiến lược dài hạn.
Thành công này không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thiện chuỗi sản xuất khép kín, tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng lực tự chủ, mà còn là lời khẳng định: Việt Nam hoàn toàn có thể tự làm ra những sản phẩm sữa tươi sạch đạt chuẩn quốc tế ngay trên đồng đất quê hương.
Ngành sữa Việt Nam vẫn còn một chặng đường dài để hướng tới mục tiêu 2,6 triệu tấn sữa tươi vào năm 2030 theo chiến lược của Chính phủ. Trong hành trình đó, cách TH giải quyết bài toán tự chủ giống bò sữa và nguồn nguyên liệu cho nội tại doanh nghiệp có thể được xem là một mô hình thực tiễn đáng tham chiếu.