Ở độ tuổi đôi mươi, không ít người trẻ châu Á bị gắn mác "thế hệ dâu tây". Họ bị cho là dễ tổn thương, mềm yếu, không chịu được áp lực giống thế hệ cha mẹ mình. Chỉ cần môi trường làm việc quá căng thẳng, sếp khó tính, cách giải quyết mà "thế hệ dâu tây" lựa chọn sẽ là: Nghỉ việc.
Nói theo cách mà nhiều người thường đùa, thì là: Việc khó quá, chỉ cần không làm nữa là xong.
"Thế hệ dâu tây" là gì?
Khái niệm "thế hệ dâu tây" (Strawbery Generation) xuất hiện ở Đài Loan (Trung Quốc) vào khoảng đầu những năm 2000. Hình ảnh quả dâu tây được dùng để ví von với người trẻ được nuôi dưỡng trong điều kiện tốt nhưng sức chịu đựng và khả năng đương đầu với khó khăn gần như bằng 0, giống như 1 trái dâu dễ dập nát nếu chẳng may bị rơi xuống đất vậy.
Sau đó, cụm từ này lan sang nhiều nước châu Á như Trung Quốc, Singapore hay Hàn Quốc.
"Thế hệ dâu tây" bị cho là khó thích nghi với văn hóa làm việc khắc nghiệt, dễ nhảy việc, ưu tiên cảm xúc cá nhân và đặt nặng cân bằng cuộc sống hơn chuyện "cống hiến hết mình" cho công ty. Nhưng khi nhìn kỹ hơn vào cách người trẻ đang làm việc và sống, nhiều người cho rằng "thế hệ dâu tây" không đơn thuần là một thế hệ yếu đuối, mà là thế hệ đầu tiên dám đặt câu hỏi về việc vì sao con người phải chịu đựng một môi trường làm việc khiến họ kiệt sức.
Ảnh minh họa
Elena, 23 tuổi, từng làm việc trong ngành chăm sóc khách hàng. Công việc yêu cầu cô làm theo lịch xoay ca liên tục, nhiều hôm kết thúc ca tối vào lúc 11h đêm nhưng sáng hôm sau vẫn phải quay lại làm việc từ 7h. Cuộc sống của cô dần chỉ còn xoay quanh việc đi làm rồi về nhà ngủ để lấy sức cho ngày hôm sau.
Elena cho biết tiền làm thêm không đủ bù cho cảm giác mệt mỏi kéo dài. Sau khoảng một năm, cô quyết định nghỉ việc dù biết lựa chọn này sẽ khiến bố mẹ cảm thấy lo lắng, thậm chí là sốc vì trong mắt phụ huynh, con thất nghiệp đồng nghĩa với "không có tương lai".
Nhưng với Elena, điều đáng sợ hơn là cảm giác bản thân đang sống như một cái máy, không còn thời gian cho gia đình, bạn bè hay bất kỳ sở thích cá nhân nào.
Sau khi nghỉ việc, Elena bắt đầu dành thời gian đi concert, du lịch ngắn ngày và gặp gỡ bạn bè nhiều hơn. Cô nói mình không cảm thấy hối hận, vì lần đầu tiên sau nhiều tháng trời cô có cảm giác được "thở" đúng nghĩa.
Những câu chuyện như của Elena xuất hiện ngày càng nhiều trong môi trường lao động hiện đại. Không ít người trẻ sẵn sàng nghỉ việc nếu cảm thấy công việc ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần hoặc khiến họ đánh mất sự cân bằng trong cuộc sống. Điều này tạo ra khoảng cách lớn trong cách nhìn nhận về khái niệm "sự nghiệp" giữa các thế hệ.
Với thế hệ cha mẹ, đặc biệt là những người từng trải qua thời kỳ kinh tế khó khăn, công việc ổn định thường được xem là ưu tiên hàng đầu. Chịu đựng áp lực, làm thêm giờ hay hy sinh thời gian cá nhân là điều bình thường để đổi lấy thu nhập và sự an toàn, ổn định lâu dài. Nhưng với Gen Z nói chung hay những người bị coi là "thế hệ dâu tây" nói riêng, "ổn định" không còn là yếu tố duy nhất quyết định việc gắn bó với một công ty.
Đi làm để kiếm sống chứ không không phải "sống để đi làm"
Khảo sát Money Mind do CNA (Channel News Asia) thực hiện tại Singapore cho thấy: Thời gian mà Gen Z trong độ tuổi 21-28 tuổi gắn bó với 1 công việc là 2 năm 9 tháng - không ngắn, nhưng nếu so với chính thế hệ bố mẹ - những người có thể làm ở 1 công ty đến tận lúc nghỉ hưu, thì rõ ràng là "không thấm vào đâu".
Nhiều người trẻ cho biết họ không muốn ở lại một công ty quá lâu nếu môi trường làm việc khiến họ thường xuyên căng thẳng hoặc gặp áp lực.
Điều đáng chú ý là ưu tiên lớn nhất của Gen Z không còn là mức lương cao bằng mọi giá. Thay vào đó, họ quan tâm nhiều hơn đến sự linh hoạt, sức khỏe tinh thần và cảm giác được tôn trọng trong công việc. Không ít người chấp nhận thu nhập thấp hơn để đổi lấy thời gian cho bản thân và gia đình.
Chính điều này khiến "thế hệ dâu tây" trở thành một khái niệm gây tranh cãi. Với một số người, quyết định nghỉ việc nếu được đưa ra một cách quá dễ dàng với lý do "mệt", "căng thẳng",... là dấu hiệu của sự thiếu kiên trì. Nhưng với người trẻ, đó đôi khi là cách duy nhất để tránh rơi vào trạng thái kiệt sức kéo dài.
Các chuyên gia lao động cho rằng sự thay đổi này phản ánh cách tư duy về công việc đang dịch chuyển trên toàn cầu. Trước đây, nhiều người được dạy rằng phải gắn bó thật lâu với một công ty và dần thăng tiến tại chính nơi đó, thì mới được xem là thành công. Nhưng hiện nay, ngày càng nhiều lao động trẻ xem công việc chỉ là một phần của cuộc sống, thay vì trung tâm của toàn bộ cuộc đời.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng có điều kiện để nghỉ việc khi cảm thấy mệt mỏi. Nhiều người vẫn phải tiếp tục làm việc trong môi trường áp lực vì gánh nặng tài chính hoặc trách nhiệm gia đình. Tuy nhiên, việc ngày càng nhiều Gen Z công khai nói về burnout - trạng thái kiệt quệ, sức khỏe tinh thần và quyền được nghỉ ngơi, cũng đang khiến xã hội bắt đầu nhìn lại văn hóa làm việc vốn từng được xem là "bình thường".
Có lẽ vì thế, "thế hệ dâu tây" giờ không còn chỉ là lời chê bai dành cho người trẻ. Ở một góc nhìn khác, nó phản ánh một thế hệ đang cố gắng tìm cách sống khác đi: Làm việc chăm chỉ nhưng không muốn đánh đổi toàn bộ sức khỏe, thời gian và cảm xúc của mình cho công việc.
(Nguồn: The Pride)
Ngọc Linh