Một khảo sát sức khỏe thanh thiếu niên năm 2025 của Hàn Quốc vừa công bố một con số đáng chú ý: 66,3% học sinh lớp 6 vẫn ăn tối cùng cha mẹ mỗi ngày, nhưng đến năm cuối cấp THPT, tỷ lệ này chỉ còn 19,2%. Nói cách khác, cứ 10 học sinh lớp 12 thì chỉ khoảng 2 em còn thường xuyên có thể ngồi ăn tối cùng cha mẹ.
Đáng chú ý hơn, những gia đình có tần suất ăn cơm cùng nhau thấp lại có tỷ lệ gia đình thu nhập cao, cả bố và mẹ đều đi làm cao hơn. Không hẳn vì họ không có tiền hay không muốn dành thời gian cho con, mà đơn giản là mỗi người đều quá bận rộn với công việc và cuộc sống riêng.
Trong khi đó, một số nghiên cứu cho thấy việc thường xuyên ăn cùng gia đình lại có liên quan đến sức khỏe tinh thần của trẻ. Khi số ngày trẻ ăn cùng cha mẹ mỗi tuần tăng thêm một ngày, nguy cơ gặp căng thẳng nghiêm trọng, cảm xúc trầm cảm và lo âu cao lần lượt giảm 12%, 9% và 8%.
Vì thế, một gia đình có "hạnh phúc" hay không đôi khi không nằm ở chiếc xe đỗ trước cửa hay căn nhà rộng bao nhiêu. Bàn ăn mới là một trong những nơi phản ánh rõ nhất không khí của một gia đình.
Có những gia đình sống trong căn nhà rộng, bữa cơm được chuẩn bị đầy đủ nhưng mỗi người lại cầm một chiếc điện thoại, gần như không trò chuyện với nhau. Cũng có những gia đình sống trong một căn nhà nhỏ, bữa cơm đơn giản nhưng đến tối mọi người cùng ngồi xuống, kể nhau nghe chuyện ở trường, chuyện công việc trong ngày. Hai kiểu gia đình ấy có thể tạo ra những trải nghiệm rất khác cho một đứa trẻ khi lớn lên.
Ảnh minh họa
Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Phát triển thuộc Đại học Quảng Châu trên 1.532 học sinh THCS cũng từng sử dụng tần suất ăn cơm cùng cha mẹ như một chỉ số để đánh giá mức độ gắn kết giữa cha mẹ và con cái. Kết quả cho thấy trẻ càng thường xuyên ăn cùng cha mẹ thì càng ít có các hành vi lệch chuẩn. Tỷ lệ học sinh trung cấp nghề thường xuyên không ăn cùng cha mẹ là 18,9%, cao hơn nhóm học sinh ở các trường THCS công lập và dân lập.
Bữa cơm gia đình vì thế không chỉ đơn giản là chuyện ăn uống. Khi con có thể hỏi cha mẹ "Hôm nay có chuyện gì vui không?" thay vì chỉ nghe câu hỏi "Hôm nay con được bao nhiêu điểm?", bàn ăn trở thành một không gian để các thành viên chia sẻ. Trẻ học cách kể về một ngày của mình, lắng nghe người khác và thoải mái nói ra những cảm xúc mà đôi khi chúng không biết phải chia sẻ ở đâu.
Gia đình có chuyện, quan trọng là cách mọi người đối diện
Không gia đình nào có thể tránh được những lúc khó khăn. Khác biệt không nằm ở việc một gia đình có gặp vấn đề hay không, mà ở cách các thành viên đối diện với vấn đề ấy.
Khi có chuyện xảy ra, một gia đình dễ rơi vào vòng luẩn quẩn của trách móc: "Tại anh không nghe tôi", "Nếu lúc đó nghe tôi thì đâu đến nỗi". Những chuyện nhỏ dần tích tụ thành mâu thuẫn lớn, khiến các thành viên ngày càng mệt mỏi khi ở cạnh nhau.
Ngược lại, những gia đình có khả năng cùng nhau vượt qua khó khăn thường có một điểm chung, đó là thay vì tìm người để đổ lỗi, họ tập trung tìm cách giải quyết vấn đề.
Trong tâm lý học, khả năng một gia đình thích nghi và phục hồi sau nghịch cảnh được gọi là "sức bật của gia đình" (Family Resilience). Nhà tâm lý học người Mỹ Froma Walsh cho rằng khả năng này được xây dựng trên 3 yếu tố chính: hệ thống niềm tin, cách tổ chức gia đình và quá trình giao tiếp.
Hiểu đơn giản, một gia đình có sức bật tốt thường có sự đồng lòng, biết phân chia và hỗ trợ nhau khi cần, đồng thời duy trì giao tiếp cởi mở để các thành viên có thể chia sẻ cảm xúc và cùng giải quyết vấn đề.
Một nghiên cứu của giáo sư Wu Fan, Đại học Nam Khai, trên 1.326 trường hợp cũng chỉ ra rằng các gia đình nuôi dạy con tại Trung Quốc có khả năng thích nghi về mặt tâm lý tương đối tốt, nhưng lại hạn chế hơn về khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ bên ngoài.
Điều đó cho thấy khi gia đình gặp áp lực, việc các thành viên có thể cùng nhìn về một hướng rất quan trọng. Nếu cha mẹ đều tin rằng việc nuôi dạy con là trách nhiệm chung và đáng để cùng nhau cố gắng, họ sẽ ít có xu hướng đổ lỗi cho nhau khi xuất hiện vấn đề. Một gia đình bền vững không phải là gia đình không bao giờ gặp chuyện, mà là khi có chuyện, mọi người vẫn có thể ngồi lại với nhau để tìm cách giải quyết.
Ảnh minh họa
Trẻ thường lớn lên từ chính những gì nhìn thấy trong gia đình
Cha mẹ thường nghĩ rằng mình đang dạy con bằng những lời nói, nhưng trẻ còn học được rất nhiều từ cách người lớn sống và đối xử với nhau mỗi ngày. Cách cha mẹ nói chuyện, giải quyết mâu thuẫn, đối xử với người khác hay giữ lời hứa đều có thể trở thành những bài học mà trẻ tiếp nhận một cách tự nhiên.
Một nghiên cứu từng cho thấy hành vi giáo dục của người mẹ đối với con có khoảng một phần ba tương đồng với cách người bà ngoại từng nuôi dạy mình. Nói cách khác, cách một người được nuôi dưỡng khi còn nhỏ có thể tiếp tục ảnh hưởng đến cách họ nuôi dạy con cái sau này.
Đó cũng là lý do nề nếp thường được nhắc đến khi nói về môi trường gia đình. Một gia đình có nề nếp không nhất thiết phải đặt ra thật nhiều quy tắc. Quan trọng hơn là người lớn làm gương cho trẻ trong những việc rất nhỏ: biết giữ lời, cư xử tử tế, có trách nhiệm với việc mình làm và biết tôn trọng người khác.
Ngược lại, nếu cha mẹ thường xuyên bao che cho những hành vi sai của con, trẻ có thể khó hình thành ranh giới rõ ràng về đúng và sai. Sự yêu thương nếu thiếu đi nguyên tắc đôi khi không giúp trẻ tốt hơn mà còn khiến trẻ khó thích nghi khi bước ra ngoài gia đình. Vì vậy, điều một đứa trẻ mang theo khi trưởng thành không chỉ là điều kiện vật chất mà cha mẹ để lại, mà còn là cách gia đình đã dạy trẻ đối xử với bản thân và những người xung quanh.
Gia đình có "phúc" đôi khi nằm ở những điều rất nhỏ
Nhà rộng hay nhỏ, có bao nhiêu tiền trong tài khoản, sở hữu chiếc xe nào... đều là những thứ có thể thay đổi theo thời gian. Nhưng một gia đình có thể duy trì được sự gắn kết hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào những điều diễn ra mỗi ngày.
Ảnh minh họa
Một bữa cơm mà mọi người thực sự ngồi cùng nhau. Một lần cả nhà gặp khó khăn nhưng không quay sang trách móc nhau. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà cha mẹ biết yêu thương, tôn trọng và có trách nhiệm. Đó có thể mới là những "tài sản" có giá trị lâu dài nhất mà một gia đình để lại cho con.
Quay lại con số ở đầu bài: đến năm cuối cấp THPT, cứ 5 học sinh thì có khoảng 4 em không còn thường xuyên ăn tối cùng cha mẹ. Đáng chú ý, tình trạng này còn phổ biến hơn ở những gia đình có thu nhập cao và cả bố lẫn mẹ đều đi làm.
Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng để các bậc phụ huynh suy nghĩ, rằng khi quá bận rộn để kiếm tiền và xây dựng sự nghiệp, liệu chúng ta có đang vô tình đánh đổi những khoảng thời gian vốn không thể mua lại bằng tiền? Bởi một gia đình hạnh phúc không nhất thiết phải có thật nhiều thứ. Đôi khi, chỉ cần vẫn còn một chiếc bàn đủ chỗ cho mọi người cùng ngồi xuống, cùng ăn một bữa cơm và hỏi nhau hôm nay đã trải qua những gì.
Theo QQ
Thiên An