Vương Hồng là nữ giáo sư người Trung Quốc vừa trở thành người phụ nữ duy nhất trong bốn nhà Toán học được xướng tên tại lễ trao Huy chương Fields năm 2026, giải thưởng vẫn thường được gọi là "Nobel Toán học". Sự kiện diễn ra tại Đại hội Toán học Thế giới (ICM) tổ chức ở Philadelphia, Mỹ, hồi tháng 7 vừa qua. Đây cũng là lần thứ ba trong lịch sử 90 năm của giải thưởng này có một phụ nữ được vinh danh, sau nhà Toán học người Iran Maryam Mirzakhani năm 2014 và nhà Toán học người Ukraine Maryna Viazovska năm 2022.
Vương Hồng sinh năm 1991 tại Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Cô tốt nghiệp cử nhân Toán tại Đại học Bắc Kinh năm 2011, sau đó sang Pháp theo học chương trình kỹ sư tại trường École Polytechnique và lấy bằng thạc sĩ Toán ứng dụng tại Đại học Paris Saclay năm 2014. Vương Hồng tiếp tục sang Mỹ làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) dưới sự hướng dẫn của giáo sư Larry Guth và bảo vệ thành công luận án năm 2019.
Vương Hồng thời niên thiếu bên cạnh cha mẹ (Ảnh: Tao Caizhong/Beijing Daily)
Vương Hồng nhận Huy chương Fields tại lễ khai mạc Đại hội Toán học Thế giới ở Philadelphia, Mỹ, tháng 7 năm 2026 (Ảnh: Erin Blewett/Getty Images)
Sau khi lấy bằng tiến sĩ, Vương Hồng làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton trong hai năm, trước khi trở thành trợ lý giáo sư tại Đại học California, Los Angeles (UCLA) giai đoạn 2021 đến 2023. Năm 2023, cô chuyển đến giảng dạy tại Viện Toán học Courant thuộc Đại học New York (NYU) với vị trí phó giáo sư, rồi được thăng lên giáo sư chính thức vào tháng 9 năm 2025.
Cùng thời điểm, Vương Hồng còn được bổ nhiệm làm giáo sư biên chế dài hạn tại Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp (IHES), một trong những trung tâm nghiên cứu Toán học danh giá nhất châu Âu. Đến tháng 4 năm 2026, NYU trao cho cô danh hiệu Silver Professor of Mathematics, học hàm cao quý nhất mà trường này có thể trao cho giảng viên.
Thành tựu giải bài toán trăm năm và chuỗi giải thưởng đi kèm
Bước ngoặt sự nghiệp của Vương Hồng đến từ công trình giải quyết giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều. Đây là bài toán đã tồn tại hơn một thế kỷ trong lĩnh vực giải tích điều hòa kể từ khi nhà Toán học Nhật Bản Soichi Kakeya đặt ra câu hỏi vào năm 1917 về không gian nhỏ nhất cần thiết để xoay một cây kim theo mọi hướng có thể. Năm 2025, cùng cộng sự Joshua Zahl từ Đại học British Columbia, Canada, Vương Hồng công bố công trình dài 127 trang chứng minh trọn vẹn giả thuyết này.
Thành tựu đó kéo theo một loạt giải thưởng học thuật liên tiếp đổ về trong vòng chưa đầy hai năm. Năm 2022, Vương Hồng nhận giải Maryam Mirzakhani New Frontiers Prize dành cho các nữ Toán học gia trẻ xuất sắc, trị giá 50.000 USD, quy đổi theo tỷ giá hiện tại vào khoảng hơn 1,3 tỷ đồng. Năm 2025, cô liên tiếp nhận giải Salem, giải Ostrowski và Huy chương Vàng Toán học của Đại hội Toán học gia Hoa kiều Quốc tế.
Bước sang năm 2026, chỉ trong nửa đầu năm, Vương Hồng nhận thêm giải Antonio Ambrosetti, giải Sadosky của Hiệp hội Phụ nữ trong Toán học, giải thưởng nghiên cứu Clay. Và sẽ là một thiếu sót nếu như bỏ qua giải New Horizons in Mathematics trị giá 100.000 USD, quy đổi theo tỷ giá hiện tại vào khoảng 2,6 tỷ đồng, do quỹ của Mark Zuckerberg và nhà đầu tư Yuri Milner tài trợ.
Cuối cùng, tháng 7 năm 2026, cô nhận Huy chương Fields, giải thưởng đi kèm phần thưởng tiền mặt 15.000 đô la Canada, tương đương khoảng 10.600 USD, quy đổi theo tỷ giá hiện tại chỉ khoảng 279 triệu đồng, một con số mang tính biểu tượng nhiều hơn là giá trị vật chất so với các giải thưởng trước đó.
Vương Hồng hiện là Silver Professor of Mathematics tại Viện Courant, Đại học New York, đồng thời là giáo sư biên chế tại Viện IHES, Pháp (Ảnh: NYU)
Riêng mức lương chính thức của Vương Hồng tại NYU và IHES hiện không được công khai, do cả hai đều là cơ sở giáo dục tư nhân hoặc viện nghiên cứu quốc tế, không thuộc diện bắt buộc minh bạch lương như các trường công lập kiểu UCLA. Giai đoạn 2021 đến 2023 khi còn là trợ lý giáo sư tại UCLA, một trường công lập có nghĩa vụ công khai lương nhân viên, hồ sơ lương cụ thể của cô cũng chưa được tìm thấy trên các hệ thống dữ liệu công khai tính đến thời điểm hiện tại.
Chia sẻ tại lễ trao giải Fields, Vương Hồng nói rằng khoảnh khắc ấy chưa bao giờ chỉ thuộc về một người mà là kết tinh của nhiều năm gặp gỡ tình cờ và những câu hỏi bất ngờ đã dẫn dắt cô đi đúng hướng. Cô đồng thời bày tỏ lòng biết ơn với những đồng nghiệp đã cùng làm việc suốt chặng đường sự nghiệp. Bà Linda G. Mills, Chủ tịch NYU, cũng khẳng định rằng thế giới giờ đây đã công nhận điều mà các đồng nghiệp và sinh viên của Vương Hồng tại trường biết từ nhiều năm trước, rằng cô là một trong những bộ óc phi thường nhất của Toán học đương đại.
Theo Quanta Magazine, NYU, IHES, Breakthrough Prize, Simons Foundation
Thiên An