Thời 18 đôi mươi, một lần chia tay có thể khiến chúng ta nằm khóc 7 ngày 7 đêm, và tin rằng cả đời này mình chẳng quên được người ta. Nhưng lúc 29-30 tuổi, khi có thêm vài mối tình "vắt vai", chia tay lúc này đôi khi cũng chỉ là một cái "tặc lưỡi": Không hợp thì thôi. Nếu hỏi có buồn không, câu trả lời đương nhiên là có chứ. Chỉ là không còn vật vã đến mức quên ăn quên ngủ, quên cả làm, và cũng không còn bi quan "cả đời sẽ chẳng yêu ai nữa".
Trong công việc cũng thế. Thời mới đi làm, sếp nói nặng 1 câu có khi đã run rẩy giật bắn cả người, trong đầu vẽ ra đủ 1000 kịch bản: "Hay là mình tệ quá", "có khi nào sắp bị đuổi rồi không?",... Còn giờ sau 5-7 năm đi làm, sếp mắng thì mình nghe để rút kinh nghiệm, hoàn toàn chẳng suy diễn hay tự làm bản thân bất an nữa. Đi làm ai mà không sai, miễn sao đừng lặp lại 1 lỗi quá nhiều lần là được.
Có thể bạn sẽ nghĩ trạng thái "bình thường hóa" mọi việc xảy ra đồng nghĩa với "chai sạn". Vì yêu nhiều rồi, nên chia tay chẳng phải chuyện tày đình nữa? Vì làm đủ lâu, bị mắng đủ nhiều nên tự nhiên thành quen? Câu trả lời không hẳn là vậy.
Ảnh minh họa
Điều thực sự thay đổi không phải là cảm xúc của chúng ta ít đi, mà là khả năng đối diện với những biến cố trong cuộc sống đã tốt hơn trước. Chúng ta vẫn buồn khi chia tay, vẫn áp lực khi mắc sai lầm trong công việc, vẫn thất vọng khi mọi thứ không đúng như kỳ vọng. Nhưng thay vì chìm trong sự tiêu cực quá lâu, nhiều người học được cách chấp nhận, điều chỉnh và bước tiếp.
Tâm lý học gọi đó là AQ (Adversity Quotient): Chỉ số vượt khó.
AQ cụ thể là gì?
AQ là khái niệm được nhà tâm lý học người Mỹ Paul Stoltz giới thiệu vào cuối những năm 1990, nhằm đo lường khả năng đối mặt với nghịch cảnh, áp lực, thất bại và những biến cố bất ngờ trong cuộc sống.
Nếu IQ trả lời câu hỏi "Bạn học nhanh đến mức nào?", EQ giải đáp "Bạn quản lý cảm xúc ra sao?", thì AQ lại tập trung vào câu hỏi: "Bạn phản ứng thế nào khi mọi thứ không diễn ra như mong đợi?".
Người có AQ cao không nhất thiết là người ít gặp khó khăn hơn người khác. Điểm khác biệt nằm ở cách họ đối mặt và xử lý khó khăn.
Khi đối mặt với thất bại, người AQ cao có xu hướng nhìn nhận đó là một phần của quá trình phát triển thay vì xem nó như dấu chấm hết. Khi công việc gặp trục trặc, họ tìm cách thích nghi thay vì chỉ tập trung vào than thở. Khi kế hoạch đổ vỡ, họ nhanh chóng điều chỉnh hướng đi để tiếp tục tiến về phía trước.
Ngược lại, người có AQ thấp thường dễ bị cảm xúc tiêu cực chi phối, mất động lực hoặc bỏ cuộc sớm khi gặp trở ngại.
Làm sao rèn luyện chỉ số AQ?
Cũng giống như IQ và EQ, AQ cũng có thể học, trau dồi để cải thiện. Không ai sinh ra đã mặc nhiên có khả năng vượt khó tốt hơn người khác. Trên thực tế, AQ được hình thành dần thông qua trải nghiệm sống cũng như cách chúng ta chọn phản ứng trước những thử thách.
Ảnh minh họa
Một trong những cách đơn giản nhất để rèn luyện AQ là thay đổi góc nhìn đối với thất bại. Thay vì xem một sai lầm là bằng chứng cho thấy bản thân kém cỏi, hãy coi đó là một dữ liệu để học hỏi và điều chỉnh. Người có AQ cao thường không dành quá nhiều thời gian cho câu hỏi "Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?" mà tập trung vào "Mình có thể làm gì tiếp theo?".
Bên cạnh đó, việc chấp nhận rằng khó khăn là một phần tất yếu của cuộc sống cũng giúp cải thiện chỉ số AQ. Nghĩ một cách đơn giản thì là thế này: Chúng ta không thể kiểm soát mọi chuyện sẽ xảy ra với mình - cả chuyện tốt lẫn chuyện "không tốt lắm". Thứ duy nhất chúng ta có thể kiểm soát là cách bản thân phản ứng trước những điều đó.
Chỉ số AQ quyết định "cuộc chơi" sau tuổi 30
Tuổi 20 là giai đoạn cuộc sống cho chúng ta rất nhiều cơ hội để "thử và sai". Chọn nhầm ngành, đổi việc, yêu nhầm người, tiêu tiền hơi quá tay... mọi thứ đều là trải nghiệm và chúng ta yên tâm "mình còn dư thời gian" để sửa sai, để làm lại.
Nhưng sau tuổi 30, cuộc chơi không đơn giản vậy nữa.
Lúc này, một quyết định nghỉ việc không còn đơn thuần là nghỉ việc. Nó có thể liên quan đến tiền tiết kiệm, tiền nhà, con cái hoặc cả một kế hoạch dài hơi phía trước. Một thất bại trong công việc cũng không còn đơn giản là "thì thôi, kệ" được nữa. Đôi khi đó là chuyện mất cơ hội thăng tiến, mất khách hàng hoặc phải bắt đầu lại ở một môi trường hoàn toàn mới.
Thế nên có lẽ cũng chẳng sai khi nói: AQ là thứ quyết định "cuộc chơi" sau tuổi 30.
Ảnh minh họa
Có những người chỉ cần gặp một chuyện không như ý là mất tinh thần cả tháng. Nhưng cũng có người gặp đúng chuyện đó, buồn vài hôm rồi lại tiếp tục đi làm, tiếp tục học thêm kỹ năng mới, tiếp tục tìm giải pháp khác. Không phải vì họ vô cảm hơn. Họ chỉ hiểu rằng cuộc sống vốn dĩ luôn có những giai đoạn không thuận lợi và thử thách thì hiếm khi đến theo kiểu báo trước. Hôm nay công việc vẫn ổn, vài tháng sau công ty có thể tái cơ cấu. Hôm nay tài chính đang tốt, ngày mai có thể phát sinh một khoản chi lớn ngoài dự tính. Hôm nay mọi thứ diễn ra suôn sẻ, nhưng không ai biết năm tới cuộc sống sẽ mang đến điều gì.
Trong những tình huống đó, IQ không giúp một người bớt thất bại. EQ cũng không giúp khó khăn tự biến mất. Nhưng AQ giúp họ không bị đánh gục bởi những gì xảy ra. Và có lẽ đó mới là dấu hiệu rõ nhất của sự trưởng thành.
Không phải là không còn buồn khi chia tay. Không phải là không còn áp lực khi công việc gặp vấn đề. Cũng không phải lúc nào cũng lạc quan hay tích cực, mà là dù có chuyện gì xảy ra, bạn vẫn tin rằng mình sẽ tìm được cách xoay xở.
Suy cho cùng, cuộc sống không phân thắng bại bằng việc ai thông minh hơn, hay ai giỏi giao tiếp hơn mà là: Sau mỗi lần vấp ngã, bạn mất bao lâu để đứng dậy và bước tiếp?
Ngọc Linh