Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhiều lần lên tiếng kêu gọi các quốc gia loại bỏ hoàn toàn chất béo chuyển hóa công nghiệp khỏi thực phẩm, bởi đây là một trong những yếu tố nguy hiểm hàng đầu làm gia tăng bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và kháng insulin. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người vẫn vô tình tiêu thụ loại chất béo này mỗi ngày mà không hề hay biết.
Chất béo chuyển hóa, hay còn gọi là trans fat, được chia thành hai nhóm: tự nhiên và nhân tạo. Loại tự nhiên hình thành trong quá trình chuyển hóa của vi khuẩn đường ruột ở động vật ăn cỏ, tồn tại với lượng nhỏ trong sữa và thịt, không gây hại cho sức khỏe, thậm chí một số nghiên cứu còn cho thấy chúng có lợi cho miễn dịch và chuyển hóa.
Ngược lại, chất béo chuyển hóa nhân tạo mới thực sự là vấn đề đáng lo ngại. Theo bác sĩ Lý Tư Hiền, chuyên khoa y học gia đình và kiểm soát cân nặng tại phòng khám Chuyi (Đài Loan, Trung Quốc), loại chất béo này được tạo ra trong quá trình hydro hóa dầu thực vật nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giúp dầu ở trạng thái rắn ở nhiệt độ phòng. Đây chính là thành phần thường gặp trong bơ thực vật, shortening, dầu hydro hóa và nhiều món ăn nhanh chiên rán.
Điều nguy hiểm nằm ở chỗ, các phân tử chất béo chuyển hóa nhân tạo gần như không được cơ thể nhận diện và chuyển hóa hiệu quả. Chúng có thể gắn trực tiếp vào màng tế bào, làm thay đổi cấu trúc và tính linh hoạt của màng, từ đó khiến các tín hiệu sinh học bị rối loạn. Hệ quả là mạch máu dễ co thắt, phản ứng viêm tăng cao, thúc đẩy xơ vữa động mạch và hình thành tình trạng viêm mạn tính toàn thân.
Không chỉ dừng lại ở đó, chất béo chuyển hóa còn can thiệp vào quá trình truyền tín hiệu của insulin, làm trầm trọng hơn tình trạng kháng insulin và khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn. Về lâu dài, đây là nền tảng của các bệnh lý như đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa.
Các nghiên cứu cũng cho thấy, tiêu thụ chất béo chuyển hóa nhân tạo làm tăng cholesterol xấu LDL (low-density lipoprotein), đồng thời làm giảm cholesterol tốt HDL (high-density lipoprotein), khiến nguy cơ tim mạch tăng rõ rệt. Ngoài ra, chúng còn làm tăng triglyceride và khiến các hạt LDL trở nên nhỏ, cứng hơn, vốn là những yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh tim mạch.
Theo bác sĩ Lý Tư Hiền, tác hại của chất béo chuyển hóa không đơn thuần là gây tăng cân do ăn nhiều đồ chiên, mà là độc tính ở cấp độ tế bào. Chính vì vậy, WHO đã kêu gọi các quốc gia loại bỏ hoàn toàn chất béo chuyển hóa công nghiệp khỏi chuỗi thực phẩm.
Tin tích cực là cơ thể vẫn có khả năng phục hồi nếu ngừng tiêu thụ loại chất béo này. Khi loại bỏ nguồn chất béo chuyển hóa khỏi khẩu phần, thành phần màng tế bào có thể dần trở lại trạng thái bình thường chỉ sau vài tuần. Việc bổ sung omega-3 (EPA, DHA), các dưỡng chất chống viêm như vitamin C, vitamin E, curcumin, polyphenol, cùng với lối sống lành mạnh, có thể hỗ trợ quá trình phục hồi này.
Tuy nhiên, một lưu ý quan trọng là không nên quá tin vào nhãn “0g trans fat”. Theo quy định, thực phẩm chứa dưới 0,3 gram chất béo chuyển hóa trên mỗi 100 gram vẫn được phép ghi là “0”. Nếu thường xuyên ăn bánh kẹo, đồ ăn nhanh hoặc thực phẩm chiên rán, lượng “vi mô” này vẫn có thể tích lũy và gây hại lâu dài.
Thực tế cho thấy, tránh xa chất béo chuyển hóa nhân tạo không chỉ là đọc nhãn mác, mà còn là lựa chọn thực phẩm tươi, hạn chế đồ chế biến sẵn và điều chỉnh thói quen ăn uống theo hướng đơn giản, tự nhiên hơn. Đây cũng chính là cách bảo vệ sức khỏe chuyển hóa và tim mạch một cách bền vững.
Nguồn và ảnh: Health 2.0
Mỹ Diệu