Không phải ai cũng nói thành lời, nhưng nhìn cảnh người người xếp hàng mua vàng, nhìn những cuộc tranh luận trên mạng xã hội mỗi khi giá lập đỉnh mới, có thể thấy rất nhiều người đã phần nào tin vào điều đó. Rằng vàng là tài sản an toàn. Rằng vàng rồi sẽ tăng tiếp. Rằng mua hôm nay có thể đắt, nhưng vài tháng nữa sẽ lại thấy rẻ.
Và rồi đợt giảm giá vừa qua xảy ra.
Nhiều người lần đầu tiên chứng kiến tài sản mình vừa mua giảm vài triệu đồng chỉ sau một thời gian ngắn. Những người từng hào hứng khoe giá vàng lập đỉnh bắt đầu chuyển sang theo dõi bảng giá mỗi ngày với một tâm trạng khác. Điều đáng nói không nằm ở việc vàng tăng hay giảm, mà nằm ở sự bất ngờ. Bởi nếu nhìn lại lịch sử, vàng chưa bao giờ là tài sản chỉ có tăng. Cũng như bất động sản, chứng khoán hay bất kỳ kênh đầu tư nào khác, vàng luôn có những chu kỳ lên xuống riêng.
Nhưng khi một tài sản tăng quá lâu, con người thường quên mất điều đó.
Ảnh minh hoạ
Đây là một hiện tượng tâm lý rất phổ biến trong đầu tư. Chúng ta thường lấy những gì vừa xảy ra để dự đoán tương lai. Nếu giá tăng liên tục trong nhiều tháng, chúng ta bắt đầu tin rằng xu hướng ấy sẽ kéo dài. Nếu ai cũng đang nói về một cơ hội kiếm tiền, chúng ta dễ mặc định rằng cơ hội đó vẫn còn nguyên ở phía trước.
Niềm tin "vàng chỉ có tăng" thực chất không bắt đầu từ vàng. Nó từng xuất hiện với bất động sản, từng xuất hiện với chứng khoán, từng xuất hiện với nhiều cơn sốt đầu tư khác trong quá khứ. Mỗi giai đoạn đều có một câu chuyện riêng, nhưng điểm chung là cảm giác rằng lần này mọi thứ sẽ khác, rằng rủi ro là thứ xảy ra với người khác, rằng mình vẫn còn đủ thời gian để tham gia và giá sẽ tiếp tục đi lên.
Cho đến khi thị trường chứng minh điều ngược lại.
Đợt giảm vừa rồi của vàng vì thế không chỉ là câu chuyện lời hay lỗ. Nó còn là một bài kiểm tra về khả năng chịu đựng biến động của mỗi người. Khi giá tăng, ai cũng nghĩ mình là nhà đầu tư dài hạn. Khi giá giảm, người ta mới biết mình thực sự có thể bình tĩnh đến đâu. Có người tiếp tục giữ vì đã xác định mục tiêu dài hạn từ đầu. Có người bắt đầu lo lắng vì nhận ra khoản tiền mình bỏ vào lớn hơn khả năng chấp nhận rủi ro. Có người lần đầu hiểu rằng cảm giác nhìn tài sản giảm giá không hề dễ chịu như những gì từng tưởng tượng.
Đó cũng là lúc nhiều người nhận ra mình đã mua vàng vì điều gì. Vì muốn bảo vệ tài sản trước lạm phát? Vì muốn tích lũy lâu dài? Hay đơn giản vì sợ bỏ lỡ một đợt tăng giá?
Ảnh minh hoạ
Câu trả lời rất quan trọng. Bởi nếu lý do mua là sự sợ hãi khi thấy người khác kiếm tiền, cảm xúc đó thường biến mất rất nhanh khi thị trường đảo chiều. Ngược lại, nếu có một kế hoạch rõ ràng từ đầu, những biến động ngắn hạn thường không tạo ra quá nhiều áp lực.
Bài học lớn nhất từ đợt giảm giá này có lẽ không phải là nên mua vàng hay không nên mua vàng. Mà là đừng bao giờ tin vào cụm từ "chỉ có tăng".
Trong tài chính cá nhân, mỗi khi xuất hiện một tài sản được mô tả là an toàn tuyệt đối, lợi nhuận chắc chắn hoặc không thể giảm giá, đó thường là lúc nhà đầu tư cần thận trọng hơn thay vì hưng phấn hơn. Bởi rủi ro không biến mất chỉ vì nhiều người không nhắc đến nó. Nó chỉ xuất hiện muộn hơn kỳ vọng.
Và đôi khi, bài học đắt giá nhất không nằm ở số tiền mất đi. Mà nằm ở việc nhận ra rằng đầu tư chưa bao giờ là hành trình tìm kiếm một tài sản chỉ có tăng. Đầu tư là học cách sống chung với những giai đoạn thị trường không đi theo điều mình mong muốn.
Hà Nguyên