Các nhà khoa học cho biết một khối đất liền khổng lồ rộng gần 1,9 triệu dặm vuông (khoảng 4,9 triệu km vuông) đã nằm im lìm dưới Nam Thái Bình Dương từ lâu. Được biết đến với cái tên Zealandia, thế giới bí ẩn dưới đáy đại dương này vẫn hầu như vô hình, chỉ có những phần nhỏ như New Zealand nhô lên trên mặt nước. Giờ đây, các phát hiện địa chất mới cuối cùng đã tiết lộ ranh giới thực sự của lục địa thứ tám của Trái đất, làm thay đổi những gì chúng ta biết về quá khứ cổ đại của hành tinh.
Zealandia chìm dưới đại dương như thế nào?
Các nhà khoa học tin rằng câu chuyện về Zealandia bắt đầu từ hơn 100 triệu năm trước, khi các lục địa của Trái đất còn hợp nhất trong một siêu lục địa khổng lồ gọi là Gondwana. Khối đất liền khổng lồ này bao gồm những khu vực hiện là Nam Mỹ, Châu Phi, Nam Cực, Úc và một phần Châu Á. Qua hàng triệu năm, Gondwana từ từ vỡ ra và một mảnh vỡ trôi dạt cuối cùng đã trở thành Zealandia.
Các nhà nghiên cứu dẫn đầu bởi Nick Mortimer nhận thấy rằng các chuyển động kiến tạo mạnh mẽ đã dần đẩy Zealandia ra khỏi Tây Nam Cực khoảng 85 triệu năm trước, trước khi nó tách khỏi Úc. Khi khối đất liền này bị cô lập, vỏ của nó bị kéo căng, mỏng đi và nguội dần theo thời gian. Sự suy yếu đó khiến phần lớn lục địa này dần chìm xuống dưới bề mặt đại dương.
Bằng chứng mới củng cố vị thế lục địa của Zealandia
Trong nhiều thập kỷ, nhiều nhà địa chất nghi ngờ khu vực dưới nước rộng lớn này không chỉ là tập hợp của các mảnh vỡ phân tán. Tuy nhiên, nếu không có bằng chứng xác thực, cộng đồng khoa học đã do dự trong việc gọi các cao nguyên và dãy núi chìm này là một lục địa thực sự, thường bác bỏ chúng như những tàn tích của các khối đất liền lớn hơn.
Quan điểm đó đã thay đổi nhờ công nghệ hiện đại và dữ liệu mới. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp địa thời học, một kỹ thuật chuyên biệt đo sự phân rã phóng xạ trong khoáng vật để xác định chính xác tuổi của đá, nhằm xây dựng một dòng thời gian chính xác về sự ra đời của khu vực này.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng bằng cách xác định niên đại của các loại đá này và nghiên cứu các dị thường từ tính mà chúng thể hiện, họ đã có thể lập bản đồ các đơn vị địa chất chính trên khắp Bắc Zealandia.
Bằng cách lấy các mẫu từ đáy biển bằng thiết bị nạo vét tinh vi, nhóm nghiên cứu đã thu hồi được đá sa thạch, đá cuội núi lửa và dung nham bazan. Những vật liệu này, có niên đại từ các thời kỳ Phấn trắng sớm (Early Cretaceous) và Eocene, đã cung cấp bằng chứng thép cần thiết. Các phát hiện xác nhận rằng khối ẩn giấu này sở hữu cùng cấu trúc địa chất DNA được tìm thấy trong bảy lục địa mà chúng ta công nhận ngày nay, cuối cùng đã củng cố vị thế của nó như một thế giới riêng biệt.
Bằng chứng từ tính giúp tiết lộ hình dạng thực sự của Zealandia
Các nhà khoa học cũng dựa vào dữ liệu từ tính để khám phá cấu trúc ẩn giấu của Zealandia dưới đại dương. Bằng cách nghiên cứu các mô hình từ tính bất thường bị chôn vùi sâu dưới đáy biển, các nhà nghiên cứu đã xác định được dấu vết của hoạt động núi lửa cổ đại giúp phác thảo ranh giới của lục địa chìm.
Các tín hiệu từ tính này khớp chặt chẽ với niên đại của các loại đá được thu thập từ các mẫu nạo vét, bao gồm các khu vực rộng lớn của bazan nội mảng được hình thành trong các thời kỳ Phấn trắng và Eocene. Khám phá này đã cung cấp cho các nhà nghiên cứu bằng chứng mạnh mẽ hơn cho thấy Zealandia không chỉ là những mảnh vụn của vỏ đại dương.
Thay vào đó, các mô hình địa chất có tổ chức cho thấy khối đất liền dưới nước có cùng kiểu cấu trúc được thấy ở các lục địa đã được công nhận, tiếp tục củng cố vị thế của Zealandia là lục địa thứ tám ẩn giấu của Trái đất.
Tại sao các nhà khoa học bị mê hoặc bởi Zealandia?
Các nhà nghiên cứu tin rằng Zealandia mang đến cơ hội hiếm có để hiểu rõ hơn về cách các lục địa thay đổi và tiến hóa khi các mảng kiến tạo của Trái đất dịch chuyển qua hàng triệu năm. Vì hầu hết khối đất liền vẫn ẩn dưới đại dương, nó đã bảo tồn được bằng chứng địa chất có thể không còn tồn tại trên các lục địa lộ ra trên mực nước biển.
Một nhà nghiên cứu tại GNS Science tuyên bố rằng trạng thái dưới nước của Zealandia không làm giảm đi tầm quan trọng về địa chất của nó.
Các nhà khoa học cho biết lục địa chìm cung cấp cái nhìn quan trọng về cách các chuyển động của mảng có thể định hình lại các lục địa theo thời gian. Các nghiên cứu về đá trầm tích của Zealandia cho thấy một số khu vực có khả năng vẫn ở trên mặt nước rất lâu sau khi khối đất liền tách khỏi các lục địa lân cận trong thời kỳ Phấn trắng muộn. Trong khi đó, các mẫu bazan chỉ ra các đợt hoạt động núi lửa trẻ hơn xuất hiện khi các ranh giới mảng kiến tạo mới phát triển.
Ngay cả với những đột phá gần đây, phần lớn Zealandia vẫn chưa được khám phá dưới đáy Nam Thái Bình Dương. Các nhà nghiên cứu tin rằng các công cụ tiên tiến như hình ảnh địa chấn và khoan biển sâu có thể tiết lộ nhiều hơn về cấu trúc, lịch sử và sự hình thành của lục địa chìm này trong những năm tới.
Các nghiên cứu và thực địa quốc tế trong tương lai dự kiến sẽ tiếp tục khám phá vai trò của Zealandia trong hoạt động kiến tạo toàn cầu và sự di chuyển của lục địa. Đồng thời, khám phá này tiếp tục gây ra tranh luận giữa các nhà khoa học về những gì thực sự tạo nên một lục địa.
Nguồn: GNS Science, Earth.com
Chi Chi