Trung Quốc đang cân nhắc mở rộng danh mục công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu, trong đó có các mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến, dữ liệu huấn luyện và thiết kế chip.
Theo Financial Times, Bộ Thương mại Trung Quốc đã tham vấn một số doanh nghiệp AI và bán dẫn trong nước về những biện pháp giúp giữ lại các công nghệ chiến lược, tránh để chúng được chuyển ra nước ngoài hoặc rơi vào quyền kiểm soát của phương Tây.
Các phương án hiện mới ở giai đoạn thảo luận. Trung Quốc chưa công bố quy định chính thức hoặc thời điểm áp dụng.
Có thể hạn chế tải xuống trọng số mô hình AI
Các cơ quan quản lý được cho là đã trao đổi với Alibaba, ByteDance và Zhipu về khả năng kiểm soát việc chuyển dữ liệu huấn luyện quan trọng ra ngoài Trung Quốc. Người dùng nước ngoài cũng có thể bị hạn chế tải xuống trọng số của những mô hình AI tiên tiến do doanh nghiệp Trung Quốc phát triển.
Trọng số mô hình là thành phần quan trọng giúp doanh nghiệp hoặc nhà phát triển có thể triển khai mô hình trên hệ thống riêng, tinh chỉnh cho nhu cầu cụ thể và sử dụng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào máy chủ của đơn vị phát triển.
Nếu đề xuất được thông qua, khách hàng quốc tế nhiều khả năng vẫn có thể truy cập các mô hình AI Trung Quốc qua dịch vụ đám mây hoặc API. Cách làm này cho phép doanh nghiệp tiếp tục kinh doanh tại nước ngoài, trong khi vẫn giữ mô hình và dữ liệu quan trọng trên hạ tầng do mình kiểm soát.
Tuy nhiên, hạn chế tải xuống trọng số cũng có thể làm suy yếu một lợi thế của ngành AI Trung Quốc. DeepSeek, Moonshot cùng nhiều công ty trong nước đã thu hút cộng đồng quốc tế bằng các mô hình trọng số mở, cho phép tải xuống, triển khai và tùy biến. Trong khi đó, những mô hình hàng đầu của OpenAI và Anthropic chủ yếu hoạt động dưới dạng dịch vụ đóng.
Việc chuyển sang cách phân phối hạn chế hơn có thể giúp Trung Quốc bảo vệ công nghệ, nhưng đồng thời làm chậm tốc độ phổ biến của mô hình và tiêu chuẩn AI Trung Quốc trên thế giới.
Doanh nghiệp Trung Quốc có thể không được thuê TSMC sản xuất chip
Một phương án gây chú ý khác là hạn chế các TSMC và hãng bán dẫn nước ngoài sản xuất bộ xử lý tiên tiến dựa trên thiết kế do doanh nghiệp Trung Quốc phát triển. Những công ty có thể chịu ảnh hưởng được nhắc đến gồm Huawei, Alibaba và ByteDance.
Nếu phạm vi kiểm soát bao gồm TSMC, các nhà thiết kế chip Trung Quốc sẽ khó tiếp cận những tiến trình sản xuất tiên tiến nhất của hãng bán dẫn Đài Loan. Đây có thể là bất lợi lớn vì năng lực chế tạo của TSMC hiện vẫn đi trước SMIC, nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, chính sách này sẽ đưa thêm đơn hàng về cho các nhà máy trong nước, giúp SMIC có nguồn lực đầu tư vào nghiên cứu, mở rộng sản xuất và giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài.
Đề xuất vì vậy đặt Bắc Kinh trước một bài toán khó: bảo vệ thiết kế chip và thúc đẩy ngành bán dẫn nội địa, hay cho phép các công ty Trung Quốc tiếp tục tiếp cận công nghệ chế tạo tốt hơn ở nước ngoài.
Quy định nếu được ban hành cũng sẽ bổ sung một lớp hạn chế từ phía Trung Quốc, bên cạnh những biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ vốn đã khiến TSMC ngừng sản xuất một số loại chip tiên tiến cho khách hàng Trung Quốc.
Siết các thương vụ mua bán công nghệ ở nước ngoài
Bắc Kinh còn được cho là đang xem xét tăng cường kiểm soát hoạt động mua lại các doanh nghiệp công nghệ chiến lược ở nước ngoài, bao gồm những công ty phát triển AI tác tử có khả năng tự thực hiện chuỗi nhiệm vụ.
Động thái này một phần liên quan đến thương vụ Meta mua lại Manus với giá khoảng 2 tỷ USD. Manus được sáng lập bởi các kỹ sư Trung Quốc nhưng đã chuyển trụ sở và nhân sự quan trọng sang Singapore trước khi công bố thỏa thuận với Meta.
Tháng 4/2026, cơ quan quản lý Trung Quốc yêu cầu các bên đảo ngược giao dịch. Meta sau đó bắt đầu tách hoạt động của Manus, ngừng chia sẻ dữ liệu và hạn chế quyền truy cập giữa hai công ty.
Trường hợp Manus được xem là một lỗ hổng mà Bắc Kinh muốn xử lý: một công ty có nguồn gốc và công nghệ phát triển tại Trung Quốc có thể chuyển hoạt động sang nước khác, sau đó bán mình cho tập đoàn nước ngoài.
Chưa phải lệnh cấm chính thức
Những biện pháp nói trên có thể được đưa vào lần sửa đổi tiếp theo của Danh mục công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc. Danh mục hiện đã bao gồm một số công nghệ liên quan đến khai thác và xử lý đất hiếm, vật liệu pin cùng quy trình sản xuất pin lithium-ion. Trung Quốc từng cập nhật danh mục này vào năm 2025 để bổ sung nhiều công nghệ sản xuất vật liệu pin và tinh chế lithium, theo thông tin công bố của chính phủ Trung Quốc.
Dù vậy, việc tham vấn doanh nghiệp không đồng nghĩa mọi đề xuất đều sẽ trở thành chính sách. Phạm vi kiểm soát, loại mô hình AI hoặc tiến trình bán dẫn bị ảnh hưởng vẫn chưa được xác định.
Nếu được triển khai ở quy mô lớn, các biện pháp mới có thể giúp Bắc Kinh giữ công nghệ AI và bán dẫn tiên tiến trong nước. Đổi lại, chúng cũng có nguy cơ hạn chế khả năng cạnh tranh quốc tế của chính các doanh nghiệp Trung Quốc trong cuộc đua với Mỹ.
