Những ngày giáp Tết, khi việc lau dọn nhà cửa bước vào giai đoạn tất bật nhất, nhiều gia đình Việt có một thói quen khá lặng lẽ: thay mới những vật dụng quen thuộc trong bếp. Điều đáng nói là việc này không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu vệ sinh hay thẩm mỹ, mà gắn với quan niệm dân gian về việc "giữ lộc", tránh mang theo năng lượng cũ kỹ sang năm mới.
Trong số các vật dụng thường được thay trước Tết, đũa và thớt là hai món được nhắc đến nhiều nhất.
Ảnh minh họa
Đũa cũ: vật nhỏ nhưng mang ý nghĩa sum vầy, gắn kết
Trong văn hóa Á Đông, đôi đũa không chỉ là dụng cụ ăn uống mà còn tượng trưng cho sự song hành, gắn bó và hòa thuận trong gia đình. Người xưa quan niệm rằng đũa bị cong, sứt mẻ hay lệch đôi có thể mang ý nghĩa chia lìa, thiếu đồng thuận.
Chính vì vậy, trước Tết, nhiều gia đình thường âm thầm thay bộ đũa mới, nhất là khi đũa đã sử dụng lâu năm, bị xước hoặc đổi màu. Theo quan niệm dân gian, đôi đũa mới tượng trưng cho sự khởi đầu trọn vẹn, giúp gia đình giữ được sự hòa hợp và đủ đầy trong năm mới.
Ngày nay, không ít người trẻ xem việc thay đũa chỉ là thói quen vệ sinh. Tuy nhiên, với thế hệ đi trước, đây còn là cách "làm mới khí vận" cho mâm cơm sum họp đầu năm – nơi được xem là trung tâm kết nối tình cảm gia đình.
Thớt bếp: nơi được xem là "gốc rễ" của sinh khí trong gian bếp
Nếu đũa tượng trưng cho sự gắn kết thì thớt lại được nhiều người xem là vật giữ sinh khí của căn bếp. Thớt là nơi bắt đầu của mọi bữa ăn, nơi thực phẩm được sơ chế, chuẩn bị trước khi thành món ăn hoàn chỉnh.
Theo quan niệm dân gian, thớt sử dụng lâu ngày, đặc biệt khi đã nứt, mốc hoặc bám mùi, không chỉ mất vệ sinh mà còn bị xem là dấu hiệu của sự tích tụ năng lượng cũ, thiếu hanh thông. Người xưa tin rằng gian bếp là nơi nuôi dưỡng tài khí gia đình, nên các vật dụng gốc như thớt nếu xuống cấp sẽ ảnh hưởng đến sự đủ đầy, thuận lợi trong năm mới.
Vì vậy, nhiều gia đình thường thay thớt mới vào dịp cuối năm như một cách tượng trưng cho việc thay mới nền tảng, đón nguồn sinh khí tươi mới.
Không chỉ là phong tục, còn là góc nhìn khoa học
Bên cạnh yếu tố tâm linh, thói quen thay mới đũa, thớt trước Tết cũng được các chuyên gia vệ sinh an toàn thực phẩm khuyến khích. Đũa gỗ hoặc tre sử dụng lâu dễ bị nứt, tích tụ vi khuẩn. Thớt cũ, đặc biệt là thớt gỗ, khi có vết cắt sâu hoặc ẩm mốc có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển.
Do đó, việc thay mới hoặc kiểm tra, vệ sinh kỹ các vật dụng này trước dịp Tết – thời điểm gia đình nấu nướng nhiều cũng góp phần đảm bảo sức khỏe cho cả nhà.
Ảnh minh họa
Điều quan trọng không nằm ở giá trị vật dụng
Theo các chuyên gia văn hóa dân gian, điều cốt lõi của phong tục này không nằm ở việc thay đồ đắt tiền hay chạy theo hình thức. Người xưa chủ yếu nhấn mạnh sự chỉn chu, tinh tươm và thái độ trân trọng gian bếp, nơi được xem là giữ lửa hạnh phúc gia đình.
Một bộ đũa mới hay chiếc thớt sạch sẽ không chỉ là vật dụng nấu nướng mà còn mang ý nghĩa tinh thần: bỏ lại những điều cũ kỹ, đón chờ sự khởi đầu hanh thông, thuận hòa.
Tết Nguyên đán vốn là thời điểm chuyển giao giữa cũ và mới. Bên cạnh việc dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cỗ, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen chăm chút từng chi tiết nhỏ trong gian bếp. Dù nhìn dưới góc độ phong tục hay khoa học, việc thay mới những vật dụng quen thuộc trước Tết cũng là cách để mỗi gia đình gửi gắm mong ước về một năm đủ đầy, ấm cúng và trọn vẹn hơn.
Vỹ Đình