Với dân văn phòng mà nói, 2026 bắt đầu bằng 1 loạt tin tức sa thải đến mức “gần như bội thực”. Tháng 1/2026, Amazon cắt giảm khoảng 16.000 vị trí. Trong khi đó, Meta lên kế hoạch sa thải tới 15.000 nhân viên. Dell dẫn đầu về số lượng với khoảng 11.000 việc làm bị loại bỏ chỉ trong quý đầu năm. Và gần đây nhất là Oracle - Tập đoàn công nghệ hàng đầu, cũng tiến hành cắt giảm 20.000-30.000 nhân sự trên toàn thế giới, để “dồn chi phí” đầu tư cho hạ tầng AI.
Ước tính từ đầu năm đến giờ, số lượng người mất việc do làn sóng sa thải đã lên tới 52.000 người - Một con số “ngoài sức tưởng tượng” trong vòng 4 tháng.
Trong bối cảnh đó, dân văn phòng chắc chắn không thể tránh khỏi những cảm xúc tiêu cực. Và từ đó, những khái niệm/thuật ngữ mới lần lượt ra đời, phản ánh tâm lý bất an, áp lực kinh tế và nỗi lo công nghệ đang bủa vây.
1. FOBO (Fear of Becoming Obsolete): Nỗi sợ trở nên lỗi thời
FOBO là thuật ngữ nổi bật nhất năm 2026, dùng để chỉ nỗi lo rằng bản thân sẽ trở nên lỗi thời trước sự phát triển quá nhanh của công nghệ, đặc biệt là AI. Không giống nỗi sợ mất việc truyền thống, FOBO đi sâu hơn: đó là cảm giác kỹ năng, kinh nghiệm, thậm chí cả giá trị nghề nghiệp của mình có thể không còn cần thiết trong tương lai gần.
Ảnh minh họa
Thực tế, nhiều nhân viên bắt đầu cảm thấy bất an khi chứng kiến AI có thể viết email, thiết kế, thậm chí phân tích dữ liệu nhanh hơn họ. Một nhân viên thiết kế chia sẻ rằng cô đã dành nhiều năm để trau dồi kỹ năng, nhưng chỉ sau vài tháng, công cụ AI trong công ty có thể làm điều tương tự nhanh hơn nhiều. Chính cảm giác “bị vượt mặt” này khiến FOBO trở thành một dạng lo âu âm thầm nhưng dai dẳng.
Điểm đáng chú ý là FOBO không chỉ làm giảm hiệu suất làm việc, mà còn khiến người lao động mất động lực học hỏi. Khi đã tin rằng mình sớm bị thay thế, họ dễ rơi vào trạng thái buông xuôi, thay vì thích nghi.
2. Resenteeism: Ở lại trong sự bất mãn
Nếu “presenteeism” từng dùng để chỉ việc đi làm dù đang ốm, thì “resenteeism” là phiên bản tiêu cực hơn: Nhân viên vẫn ở lại công ty nhưng mang tâm lý chán nản, bực bội và thể hiện điều đó rõ ràng.
Những người này không “âm thầm rút lui” như quiet quitting, mà ngược lại, họ công khai sự khó chịu của mình trong các cuộc họp, giao tiếp hoặc thái độ làm việc hàng ngày. Một trường hợp được nhắc đến là nhân viên liên tục so sánh công ty hiện tại với nơi cũ, thở dài trong mỗi cuộc họp và lan tỏa năng lượng tiêu cực cho toàn bộ đồng nghiệp xung quanh.
Resenteeism thường xuất phát từ việc nhân viên cảm thấy bị mắc kẹt: Họ không hài lòng với công việc nhưng cũng chưa đủ điều kiện để rời đi. Điều này khiến môi trường làm việc trở nên căng thẳng hơn, ảnh hưởng đến cả tập thể.
3. Anti-perks: Chê “phúc lợi”
Không phải phúc lợi nào cũng được nhân viên chào đón. “Anti-perks” dùng để chỉ những đãi ngộ mà doanh nghiệp nghĩ là hấp dẫn, nhưng thực tế lại khiến nhân viên khó chịu hoặc thờ ơ.
Ví dụ điển hình là các buổi “team building bắt buộc”, workshop “chăm sóc tinh thần” nhưng diễn ra ngoài giờ, hay những bữa pizza thay cho việc tăng lương.
Ảnh minh họa
Một nhân viên chia sẻ rằng thay vì tham gia buổi thiền định giữa tuần, họ chỉ muốn được về sớm một tiếng để nghỉ ngơi.
Anti-perks phản ánh khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và nhu cầu thực tế của người lao động. Khi phúc lợi không giải quyết đúng vấn đề, nó không chỉ vô nghĩa mà còn làm gia tăng sự chán nản, bực bội và bất mãn.
4. Workslop (AI-slop): Nội dung “rỗng” do AI tạo ra
Workslop là cách gọi những nội dung được tạo ra hàng loạt bởi AI nhưng thiếu cảm xúc, chiều sâu và dấu ấn con người. Đây là kiểu nội dung “đúng nhưng không hay”, khiến người đọc có cảm giác “có gì đó sai sai”. Trong môi trường công sở, workslop thường xuất hiện trong email nội bộ, báo cáo hay tài liệu truyền thông được tạo nhanh mà không qua chỉnh sửa kỹ.
Một nhân viên chia sẻ rằng anh có thể nhận ra ngay khi bản tin công ty được AI viết, vì nó trông trơn tru nhưng vô hồn. Điều này đặt ra câu hỏi lớn: Khi AI giúp tăng tốc, liệu chất lượng và sự kết nối có đang bị đánh đổi?
5. Prompt-block: Bí ý tưởng khi dùng AI
Nếu trước đây người ta quen với “writer’s block”, thì nay có thêm “prompt-block”: Trạng thái không biết phải viết gì để yêu cầu AI tạo nội dung. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng nhiều người lại mất nhiều thời gian hơn khi cố gắng “ra lệnh” cho AI đúng cách. Họ ngồi trước màn hình, chỉnh sửa prompt liên tục mà vẫn không đạt kết quả mong muốn.
Một nhân viên marketing kể rằng cô mất 20 phút chỉ để viết prompt cho AI thiết kế logo, trong khi nếu tự làm có thể đã xong từ lâu. Prompt-block cho thấy dù AI mạnh đến đâu, con người vẫn cần kỹ năng tư duy và diễn đạt rõ ràng.
6. Office paranoia: Hội chứng “hoang tưởng công sở”
Office paranoia mô tả trạng thái nhân viên luôn cảm thấy bất an, diễn giải mọi tín hiệu nhỏ thành dấu hiệu tiêu cực, như sắp bị sa thải. Chỉ một cuộc họp bất thường, một tin nhắn bị “seen” mà không trả lời, hay việc sếp đi ngang mà không chào cũng có thể khiến họ suy diễn rằng có chuyện lớn sắp xảy ra. Tâm lý này gia tăng trong bối cảnh AI phát triển và thị trường lao động biến động.
Ảnh minh họa
Một nhân viên từng chia sẻ rằng sau hai lần bị sa thải, cô bắt đầu nhìn mọi thay đổi nhỏ trong công ty như dấu hiệu nguy hiểm. Office paranoia không chỉ gây stress mà còn làm giảm hiệu suất, vì nhân viên luôn ở trong trạng thái phòng thủ.
7. Aura points: “Hào quang” công sở
Aura points là cách nói vui về những “điểm cộng vô hình” mà nhân viên tích lũy được thông qua hình ảnh cá nhân, cách giao tiếp hoặc mức độ “cool” trong mắt đồng nghiệp. Không hoàn toàn liên quan đến hiệu suất, aura points phản ánh cách một người được nhìn nhận trong môi trường làm việc. Một người tự tin, giao tiếp tốt, biết cách thể hiện bản thân có thể “ghi điểm” nhiều hơn, dù năng lực chuyên môn tương đương người khác.
Khái niệm này cho thấy môi trường công sở hiện đại không chỉ đánh giá bằng kết quả, mà còn bởi “trải nghiệm xã hội” và cách mỗi cá nhân xây dựng hình ảnh của mình.
8. Task masking: Giả vờ bận rộn
Task masking là hành vi khiến bản thân trông có vẻ rất bận rộn dù thực tế không có nhiều việc.
Điều này thường xảy ra khi nhân viên sợ bị đánh giá thấp hoặc muốn tạo ấn tượng làm việc chăm chỉ. Họ có thể mở nhiều tab, gõ phím liên tục, hoặc kéo dài thời gian hoàn thành công việc.
Một nhân viên chia sẻ rằng anh thường giữ màn hình Excel mở cả ngày, dù phần lớn thời gian chỉ đang chờ việc mới. Task masking phản ánh áp lực “phải trông có vẻ bận”, thay vì tập trung vào hiệu quả thực sự.
Những thuật ngữ trên không đơn thuần là “trend ngôn ngữ” mà là tín hiệu cho thấy môi trường làm việc đang thay đổi sâu sắc. Khi AI, áp lực tài chính và kỳ vọng công việc ngày càng lớn, dân văn phòng không chỉ phải thích nghi về kỹ năng, mà còn phải đối mặt với những thay đổi tâm lý chưa từng có.
(Nguồn: Heragenda)
Ngọc Linh