Có một người từng để lại bình luận dưới bài viết của tôi: "Chúng ta đâu biết ngày mai hay bất trắc sẽ đến trước. Nếu cứ dành cả tuổi trẻ để tiết kiệm, đến lúc không còn sức khỏe để tận hưởng thì tiền bạc có ý nghĩa gì?".
Tôi đã suy nghĩ khá lâu về câu nói ấy.
Ở tuổi 20, có lẽ tôi sẽ đồng tình ngay lập tức. Khi đó, tôi nghĩ kiếm được tiền là để tiêu, tuổi trẻ phải có những chuyến đi, những bữa ăn ngon và những món đồ mình yêu thích. Nếu cứ tính toán từng đồng, cuộc sống chẳng phải sẽ rất tẻ nhạt hay sao?
Nhưng năm nay tôi 39 tuổi. Sau gần hai thập kỷ đi làm, chứng kiến những lần thu nhập thay đổi, những khoản chi bất ngờ và cả những giai đoạn gia đình gặp khó khăn, quan điểm của tôi đã khác.
Tôi không còn nghĩ tiết kiệm và tận hưởng là hai lựa chọn đối lập. Điều đáng sợ nhất không phải tiêu tiền, cũng không phải giữ tiền, mà là sống quá nghiêng về một phía để rồi phải trả giá ở phía còn lại.
1. Tận hưởng cuộc sống bằng số tiền mình có, hay bằng cả số tiền mình chưa kiếm được?
Nếu được quay lại tuổi 25, tôi vẫn sẽ đi du lịch, gặp gỡ bạn bè, ăn những món mình thích và mua những thứ thực sự khiến mình vui vẻ. Chỉ có điều, tôi sẽ không tiêu tiền theo cách ngày trước.
Hồi còn trẻ, có những tháng vừa nhận lương, tôi đã nghĩ ngay đến việc tự thưởng. Một chiếc túi mới, vài bộ quần áo, những buổi tụ tập cuối tuần, thậm chí một chuyến du lịch được quyết định chỉ vì thấy bạn bè đăng ảnh đẹp.
Khi tài khoản còn 5 triệu đồng, tôi vẫn sẵn sàng tiêu 4 triệu đồng cho một món đồ mình thích. Thậm chí, đôi khi còn dùng thẻ tín dụng để mua trước, trả sau.
Niềm vui khi mua sắm là có thật. Nhưng cảm giác lo lắng khi tài khoản gần cạn tiền cũng thật không kém.
Tôi bắt đầu nhận ra rằng một cuộc vui không thể gọi là trọn vẹn nếu sau đó mình phải chật vật xoay xở cho những nhu cầu thiết yếu.
Bây giờ, tôi vẫn dành tiền để tận hưởng cuộc sống, nhưng khoản tiền ấy được xác định trước. Nếu một tháng có 5 triệu đồng dư ra sau khi đã thanh toán các chi phí bắt buộc, tôi có thể dành một phần để mua sắm, ăn uống hoặc đi chơi, phần còn lại chuyển vào tiết kiệm.
Tôi không còn cảm giác phải lựa chọn giữa vui vẻ và có trách nhiệm với tương lai.
Bởi tận hưởng cuộc sống không nhất thiết phải tiêu hết số tiền mình có. Đôi khi, biết rằng sau cuộc vui tài khoản vẫn còn tiền mới chính là sự thoải mái lớn nhất.
2. Tiền tiết kiệm không chỉ dành cho tương lai, nó đang giúp tôi sống tốt hơn ngay hôm nay
Nhiều người cho rằng tiết kiệm là hy sinh hiện tại để chuẩn bị cho một tương lai chưa chắc đã đến.
Trước đây, tôi cũng từng nghĩ như vậy. Nhưng sau tuổi 35, tôi mới thực sự hiểu giá trị của khoản tiền nằm yên trong tài khoản ngân hàng.
Năm nay, thu nhập của gia đình tôi giảm đáng kể so với trước. Nếu chuyện này xảy ra cách đây 10 năm, có lẽ tôi sẽ mất ngủ nhiều đêm, tìm mọi cách kiếm thêm tiền, thậm chí nhận những công việc mình không yêu thích chỉ để duy trì mức sống cũ.
Nhưng lần này, tôi không quá hoảng hốt. Nguyên nhân rất đơn giản: Gia đình đã có một khoản dự phòng đủ để trang trải sinh hoạt trong nhiều tháng.
Tôi không phải lập tức cắt bỏ mọi khoản chi khiến cuộc sống dễ chịu hơn. Cũng không cần vội vàng đưa ra những quyết định công việc chỉ vì áp lực tiền bạc.
Khoản tiết kiệm ấy chưa được dùng đến, nhưng lợi ích của nó đã xuất hiện ngay trong hiện tại. Có người nói tiền trong ngân hàng chỉ là những con số, phải tiêu đi mới thực sự có giá trị. Tôi không hoàn toàn đồng ý.
Bởi tiền còn nằm trong tài khoản có thể mang lại những thứ mà việc mua sắm không dễ tạo ra: sự an tâm, quyền lựa chọn và khả năng từ chối những điều không phù hợp.
Một người có 100 triệu đồng dự phòng và một người không có khoản tiết kiệm nào có thể đang sống với mức chi tiêu giống nhau. Nhưng khi công việc gặp biến động, cảm giác của họ rất có thể sẽ khác.
Đến tuổi 39, tôi bắt đầu coi tiền tiết kiệm là một phần chất lượng cuộc sống, chứ không phải khoản tiền bị tước khỏi hiện tại.
3. Tôi không sợ qua đời khi chưa tiêu hết tiền, tôi sợ sống quá lâu mà không còn tiền
Một trong những lý do phổ biến khiến nhiều người không muốn tiết kiệm là suy nghĩ: "Nhỡ chẳng may mình mất sớm, tiền để dành nhiều đến mấy cũng đâu được hưởng?".
Đúng là không ai biết trước cuộc đời dài bao nhiêu. Nhưng chính vì không biết trước nên chúng ta càng cần chuẩn bị cho cả hai khả năng: cuộc sống có thể ngắn hơn dự tính, nhưng cũng có thể dài hơn rất nhiều.
Ở tuổi 39, tôi bắt đầu nhìn thấy rõ những khó khăn tài chính của người trung niên xung quanh mình.
Có người ngoài 45 tuổi mất việc, phải mất nhiều tháng mới tìm được công việc mới với mức lương thấp hơn. Có gia đình từng có thu nhập khá nhưng sau một lần người thân đau ốm, gần như toàn bộ tiền tích lũy bị sử dụng hết.
Tôi cũng biết những người đã ngoài 60 tuổi vẫn phải làm việc vất vả vì không có khoản dự phòng cho tuổi già. Những câu chuyện ấy khiến tôi suy nghĩ.
Tôi không muốn dành cả tuổi trẻ chỉ để tích cóp, đến khi về già mới bắt đầu sống. Nhưng tôi càng không muốn ở tuổi 60, mỗi lần cần mua thuốc, sửa nhà hay đi thăm con cháu lại phải cân nhắc xem mình còn bao nhiêu tiền.
Nếu đến cuối đời vẫn còn một khoản tiết kiệm, tôi không cho rằng đó là sự lãng phí. Ít nhất, trong suốt những năm tháng trước đó, khoản tiền ấy đã giúp tôi có cảm giác an toàn.
Điều tôi lo lắng hơn là đến một độ tuổi không còn dễ dàng kiếm tiền, bản thân vẫn phải sống trong áp lực tài chính.
Tuổi trẻ thiếu tiền có thể còn sức để làm lại. Nhưng khi tuổi tác tăng lên, khả năng kiếm tiền giảm đi trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe có thể lớn hơn, việc không có tích lũy sẽ trở thành một bất lợi đáng kể.
4. Không phải mong muốn nào được đáp ứng ngay cũng mang lại hạnh phúc
Ở tuổi 39, tôi cũng thay đổi cách nhìn về việc trì hoãn mua sắm.
Trước kia, nếu thích một món đồ, tôi thường tìm lý do để mua ngay. Tôi nghĩ nếu không mua lúc này, biết đâu vài năm nữa mình không còn thích nó.
Nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại.
Có những chiếc váy tôi từng rất muốn sở hữu, mua về chỉ mặc một lần. Có những thiết bị gia dụng được quảng cáo sẽ giúp cuộc sống tiện lợi hơn, cuối cùng lại nằm trong tủ. Có những gói dịch vụ tôi đăng ký cả năm nhưng chỉ sử dụng vài lần.
Lúc mua, tôi tin rằng chúng sẽ đem lại niềm vui lâu dài. Nhưng cảm giác hào hứng thường biến mất nhanh hơn dự đoán.
Bây giờ, với những món đồ không thực sự cần thiết, tôi thường cho mình một khoảng thời gian suy nghĩ.
Món đồ vài trăm nghìn đồng có thể đợi vài ngày. Khoản mua sắm vài triệu đồng có thể đợi vài tuần. Những quyết định lớn hơn cần được xem xét kỹ trong kế hoạch tài chính gia đình. Điều thú vị là không ít lần, sau một thời gian chờ đợi, tôi chẳng còn muốn mua nữa. Hóa ra, thứ mình tưởng rất cần đôi khi chỉ là một cảm xúc nhất thời.
Tất nhiên, không phải niềm vui nào cũng nên trì hoãn. Một chuyến đi cùng bố mẹ khi họ còn khỏe, một dịp đặc biệt của con hay một trải nghiệm ý nghĩa với gia đình có thể đáng để ưu tiên.
Điều quan trọng là phân biệt giữa những trải nghiệm có giá trị lâu dài và những khoản tiêu dùng chỉ mang lại sự hào hứng trong chốc lát.
5. Tuổi 30 có những niềm vui riêng, nhưng tuổi 60 cũng cần có tiền để tận hưởng
Có người từng nói với tôi rằng ngọn núi bạn có thể leo ở tuổi 30 chưa chắc còn leo được khi 60 tuổi. Vì thế, đừng dành cả tuổi trẻ để tiết kiệm.
Tôi đồng ý với một nửa quan điểm ấy. Đúng là có những trải nghiệm nên thực hiện khi còn trẻ, còn sức khỏe và thời gian. Nhưng điều đó không có nghĩa mọi niềm vui phải dồn hết vào tuổi 30.
Khi mới đi làm, tôi từng du lịch với ngân sách rất thấp. Tôi có thể đi bộ cả ngày, ở những chỗ nghỉ bình dân, ăn uống đơn giản mà vẫn thấy vui.
Khi ấy, tôi có sức khỏe và thời gian, nhưng không có nhiều tiền. Sau này, nếu tiếp tục duy trì thói quen tiết kiệm, tôi hy vọng mình có thể du lịch theo một cách khác: chọn nơi nghỉ thoải mái hơn, di chuyển thuận tiện hơn và không phải tính toán quá nhiều cho mỗi chuyến đi.
Đó cũng là tận hưởng cuộc sống.
Tôi không muốn ở tuổi 30 sống như thể ngày mai không tồn tại, rồi đến tuổi 60 lại phải sống như thể chẳng còn lựa chọn nào khác.
Tôi muốn cả hai giai đoạn đều có những niềm vui phù hợp.
Và để làm được điều ấy, ngoài tiết kiệm tiền, tôi cũng cần đầu tư cho sức khỏe ngay từ bây giờ. Bởi một tài khoản có nhiều tiền sẽ chẳng đủ để bảo đảm tuổi già hạnh phúc nếu sức khỏe không cho phép mình tận hưởng.
6. Ở tuổi 39, tôi chọn cách chia tiền để không phải tiếc nuối ở tuổi 60
Sau nhiều năm thay đổi quan điểm về chi tiêu, tôi nhận thấy điều hữu ích nhất không phải là cố gắng tiết kiệm càng nhiều càng tốt, mà là xây dựng một cách phân bổ tiền phù hợp để không phải liên tục đấu tranh giữa mong muốn hiện tại và nỗi lo tương lai.
Chẳng hạn, với một gia đình có tổng thu nhập 30 triệu đồng/tháng, tôi sẽ tham khảo cách phân bổ như sau:
| Khoản tiền | Số tiền/tháng | Tỷ lệ |
| Sinh hoạt thiết yếu, nhà ở, con cái | 18 triệu | 60% |
| Tiết kiệm và tích lũy dài hạn | 6 triệu | 20% |
| Ăn uống, du lịch, giải trí | 3 triệu | 10% |
| Quỹ phát sinh, chăm sóc sức khỏe | 3 triệu | 10% |
| Tổng cộng | 30 triệu | 100% |
Đây chỉ là ví dụ tham khảo, không phải công thức phù hợp cho tất cả gia đình. Người đang trả nợ, nuôi con nhỏ hoặc có thu nhập không ổn định sẽ cần điều chỉnh các tỷ lệ này theo thực tế.
Với cách chia trên, mỗi năm gia đình có thể tích lũy 72 triệu đồng từ khoản tiết kiệm cố định, chưa tính lãi và các khoản phát sinh khác. Đồng thời, vẫn có 36 triệu đồng dành riêng cho những trải nghiệm, niềm vui và hoạt động giải trí.
Sau 5 năm, nếu duy trì đều đặn, khoản tích lũy cố định có thể đạt 360 triệu đồng, chưa tính lãi. Đây không phải số tiền giúp một gia đình lập tức trở nên giàu có, nhưng có thể tạo ra nền tảng tài chính đáng kể.
Điều tôi thích ở cách quản lý này là mình không cần thấy có lỗi khi dùng tiền để tận hưởng cuộc sống. Những khoản vui chơi đã có ngân sách riêng, còn khoản tiết kiệm vẫn được duy trì.
Tôi cũng không cần tự ép mình sống quá kham khổ chỉ để nhìn con số trong tài khoản tăng nhanh hơn.
Ở tuổi 39, tôi đã hiểu một điều mà tuổi 25 chưa từng nghĩ đến: Tiết kiệm không phải để trì hoãn hạnh phúc, mà để hạnh phúc không bị gián đoạn bởi những nỗi lo tiền bạc.
Nếu có thể vừa tận hưởng một bữa ăn ngon hôm nay, vừa yên tâm rằng năm sau gia đình vẫn có tiền dự phòng, tại sao chúng ta phải chọn một trong hai?
Sau cùng, mục đích của việc kiếm tiền không phải để tiêu sạch, cũng không phải để giữ lại bằng mọi giá. Tiền nên giúp cuộc sống dễ chịu hơn ở hiện tại và bớt bất an hơn trong tương lai.
Tôi không mong mình trở thành người giàu nhất ở tuổi 60. Tôi chỉ mong đến tuổi ấy, bản thân vẫn có sức khỏe, có một khoản tiền đủ dùng và có quyền lựa chọn cách sống mình yêu thích.
Và tôi tin rằng để có được điều đó, những quyết định ở tuổi 39 quan trọng hơn rất nhiều so với việc hôm nay mình tiêu nhiều hay tiết kiệm được bao nhiêu.
Thu Thanh