Bạn có thể vẫn đang ở đỉnh cao sự nghiệp, thu nhập tốt hơn tuổi 30, con cái chưa hoàn toàn trưởng thành và chuyện nghỉ hưu nghe còn khá xa. Nhưng chính trong khoảng 20 năm từ 40 đến 60 tuổi, cách một người kiếm tiền, tiêu tiền, giữ tiền và xử lý nợ sẽ dần tạo nên diện mạo tuổi già của họ.
Nói cách khác, tuổi 60 an nhàn không chỉ phụ thuộc vào bạn kiếm được bao nhiêu tiền lúc đó. Nó phụ thuộc rất nhiều vào việc ở tuổi 40, bạn đã bắt đầu chuẩn bị cho mình một hệ thống tài chính đủ chắc hay chưa.
1. Tuổi 40, đừng chỉ nhìn vào thu nhập hiện tại
Một trong những cảm giác dễ gây chủ quan nhất ở tuổi trung niên là: "Mình vẫn kiếm tiền tốt".
Ở tuổi 40, nhiều người đã có 15-20 năm kinh nghiệm, mức lương cao hơn thời mới đi làm, các mối quan hệ xã hội rộng hơn và tài chính gia đình cũng có vẻ ổn định hơn. Chính vì vậy, chúng ta rất dễ lấy thu nhập hiện tại làm thước đo cho sự an toàn của tương lai.
Nhưng thu nhập cao và tài chính vững là hai chuyện khác nhau.
Một người kiếm 40 triệu đồng mỗi tháng nhưng chi gần hết, có khoản vay lớn, không có quỹ dự phòng và chưa tích lũy cho tuổi già vẫn có thể mong manh hơn một người thu nhập 25 triệu đồng nhưng đều đặn giữ lại 20–30% thu nhập.
Sau tuổi 50, thị trường lao động cũng có thể thay đổi. Sức khỏe, năng lượng, vị trí nghề nghiệp hay khả năng chuyển việc không còn giống tuổi 30-40. Vì thế, mục tiêu của tuổi 40 không nên chỉ là "kiếm nhiều hơn", mà phải dần chuyển sang một câu hỏi khác: Nếu một ngày thu nhập giảm xuống, cuộc sống của mình có còn đứng vững không?
Đó mới là câu hỏi bắt đầu của kế hoạch nghỉ hưu.
2. Khoản tiền quan trọng nhất ở tuổi 40 chưa chắc là tiền tiết kiệm, mà là tiền không được phép tiêu
Nhiều người có tiền tiết kiệm nhưng vẫn không có quỹ hưu trí thực sự.
Lý do rất đơn giản: khoản tiền ấy liên tục được rút ra cho sửa nhà, đổi xe, đóng học cho con, du lịch, mua đồ điện tử hoặc xử lý những khoản phát sinh trong gia đình.
Tiền tiết kiệm vì thế cứ đầy rồi lại vơi.
Muốn tuổi 60 bớt áp lực, từ tuổi 40 nên bắt đầu tách rõ ít nhất ba nhóm tiền: tiền cho cuộc sống hiện tại, tiền dự phòng ngắn hạn và tiền dành cho tương lai dài hạn.
Trong đó, khoản dành cho tuổi già cần được coi như một khoản "không tồn tại" trong ngân sách tiêu dùng hàng ngày.
Ví dụ, một gia đình có thu nhập 35 triệu đồng/tháng có thể thử cấu trúc đơn giản:
| Nhóm tiền | Tỷ lệ tham khảo | Số tiền/tháng |
| Chi phí sinh hoạt, con cái, gia đình | 60% | 21 triệu đồng |
| Quỹ dự phòng và mục tiêu trung hạn | 15% | 5,25 triệu đồng |
| Quỹ tuổi già, đầu tư dài hạn | 15% | 5,25 triệu đồng |
| Hưởng thụ, linh hoạt | 10% | 3,5 triệu đồng |
Tỷ lệ không cần giống nhau ở mọi gia đình. Điều quan trọng là khoản dành cho tương lai phải được tách trước khi tiền bị tiêu hết, chứ không phải cuối tháng "còn bao nhiêu mới tiết kiệm bấy nhiêu".
3. 40-50 tuổi là giai đoạn nên giảm nợ, không phải lúc chứng minh mình có thể vay được bao nhiêu
Ở tuổi 30, một khoản vay dài hạn đôi khi là công cụ để mua nhà, xây dựng sự nghiệp hoặc tạo lập tài sản.
Nhưng bước sang tuổi 40, cách nhìn về nợ nên bắt đầu thay đổi.
Một khoản vay kéo dài đến tận tuổi 60 có nghĩa là bạn đang chuyển một phần áp lực tài chính của hiện tại sang những năm mà khả năng kiếm tiền có thể giảm.
Đặc biệt cần thận trọng với những khoản nợ phục vụ tiêu dùng: đổi xe vì muốn "lên đời", mua đồ nội thất vượt khả năng, vay để đầu tư theo phong trào hoặc sử dụng thẻ tín dụng như phần mở rộng của thu nhập.
Mục tiêu hợp lý trong 10–15 năm trước nghỉ hưu không nhất thiết là phải "không còn một đồng nợ", nhưng nên tiến tới trạng thái mà chi phí trả nợ không còn chiếm phần lớn dòng tiền hàng tháng.
Bởi càng gần tuổi nghỉ hưu, thứ đáng giá không còn là khả năng vay thêm mà là khả năng sống mà không cần vay.
4. Đừng đặt toàn bộ kế hoạch tuổi già vào con cái
Nhiều gia đình trung niên đang mắc một bài toán khó: vừa nuôi con, vừa hỗ trợ cha mẹ lớn tuổi, vừa phải chuẩn bị cho chính mình.
Vì thương con, không ít người sẵn sàng dùng gần như toàn bộ khoản tích lũy để mua nhà, mua xe, tổ chức cưới hoặc hỗ trợ con khởi nghiệp.
Nhưng có một nguyên tắc tài chính tưởng hơi lạnh lùng nhưng rất thực tế: Con cái còn nhiều năm để kiếm tiền. Cha mẹ ở tuổi 60-70 thì không.
Nếu một quyết định hỗ trợ con khiến quỹ nghỉ hưu của cha mẹ gần như về 0, đó không chỉ là sự hy sinh ở hiện tại. Nó có thể tạo ra vòng phụ thuộc ngược trong tương lai, khi chính cha mẹ lại phải dựa vào con để trang trải tuổi già.
Vì thế, hỗ trợ con nên có giới hạn.
Cha mẹ có thể giúp một phần tiền mua nhà thay vì trả toàn bộ; hỗ trợ học tập thay vì gánh tất cả nhu cầu tiêu dùng; cho con nền tảng thay vì cho toàn bộ tài sản.
Giữ lại tiền cho tuổi già không phải ích kỷ. Đó là cách giảm gánh nặng tài chính cho cả hai thế hệ.
5. Sau tuổi 40, tài sản nên bắt đầu tạo ra tiền thay vì chỉ tiêu tiền
Ở giai đoạn trẻ, nhiều người tập trung tích lũy tài sản: nhà ở, xe cộ, đồ đạc.
Nhưng khi bước sang trung niên, một câu hỏi khác nên được đặt ra: Những gì mình đang sở hữu có giúp tạo ra dòng tiền không?
Một căn nhà để ở mang lại sự ổn định nhưng không nhất thiết tạo thu nhập. Một chiếc xe có thể tiện lợi nhưng liên tục phát sinh chi phí. Trong khi đó, tiền gửi, các sản phẩm đầu tư phù hợp khẩu vị rủi ro, tài sản cho thuê hoặc những nguồn thu phụ lại có thể giúp dòng tiền tiếp tục chảy ngay cả khi bạn giảm thời gian làm việc.
Mục tiêu của tuổi 40 không nhất thiết là phải trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Điều đáng hướng tới hơn là xây dựng một cấu trúc tài chính trong đó bạn không phải phụ thuộc 100% vào tiền lương.
Nếu ở tuổi 55–60, tiền lương giảm nhưng vẫn còn lãi tiết kiệm, lợi tức đầu tư, thu nhập cho thuê hoặc một công việc phụ nhẹ nhàng, quá trình nghỉ hưu sẽ ít đột ngột hơn rất nhiều.
6. Hãy tập sống với mức chi thấp hơn khả năng kiếm tiền trước khi buộc phải làm điều đó
Một trong những sai lầm phổ biến của người có thu nhập tăng dần là mức sống cũng tăng theo.
Thu nhập từ 20 triệu lên 30 triệu, căn hộ được đổi lớn hơn. Thu nhập lên 40 triệu, xe cũng được nâng cấp. Sau vài năm, người ta có cảm giác mình kiếm nhiều hơn nhưng số tiền còn lại cuối tháng gần như không thay đổi.
Đây chính là "lạm phát lối sống" và nó rất nguy hiểm trước tuổi nghỉ hưu.
Nếu ở tuổi 40 bạn cần 35 triệu đồng mỗi tháng để cảm thấy cuộc sống bình thường, đến tuổi 60 việc duy trì mức chi đó có thể trở thành áp lực rất lớn.
Ngược lại, một gia đình đã quen sống thoải mái với 60–70% thu nhập sẽ có dư địa tài chính lớn hơn.
Điều này không có nghĩa là sống khổ hay cắt bỏ mọi niềm vui. Mục tiêu là giữ khoảng cách giữa số tiền kiếm được và số tiền buộc phải tiêu.
Khoảng cách đó càng lớn, tự do tài chính càng nhiều.
7. Ở tuổi 40, sức khỏe cũng là một khoản đầu tư tài chính
Khi nói về nghỉ hưu, chúng ta thường nghĩ đến tiền trong tài khoản mà quên mất một khoản chi có thể tăng rất nhanh sau tuổi 60: sức khỏe.
Một người có vài tỷ đồng tích lũy nhưng liên tục phải chi trả các khoản y tế lớn vẫn có thể nhanh chóng mất cảm giác an toàn tài chính.
Vì thế, kế hoạch tài chính tuổi 40 không chỉ gồm tiết kiệm và đầu tư.
Nó còn bao gồm bảo hiểm phù hợp, khám sức khỏe định kỳ, vận động, ăn uống và duy trì một lối sống giúp giảm rủi ro bệnh tật về sau.
Có những khoản tiền tuổi 40 bỏ ra tưởng như "không sinh lời", nhưng thực tế lại giúp tránh những khoản chi rất lớn ở tuổi 60.
8. Đừng chờ đến khi gần nghỉ hưu mới thử tính xem mình cần bao nhiêu tiền
Rất nhiều người dành hàng chục năm làm việc nhưng chưa bao giờ thực sự tính chi phí một tháng sau nghỉ hưu là bao nhiêu.
Hãy thử một phép tính đơn giản.
Giả sử ở tuổi 60, một gia đình cần khoảng 15 triệu đồng/tháng cho sinh hoạt cơ bản, tương đương 180 triệu đồng/năm.
Nếu nguồn lương hưu và thu nhập ổn định khác chỉ đáp ứng 100 triệu đồng/năm, gia đình vẫn cần bù khoảng 80 triệu đồng mỗi năm từ khoản tích lũy.
Nếu thời gian nghỉ hưu kéo dài 20–25 năm, con số cần chuẩn bị sẽ không nhỏ.
Phép tính thực tế sẽ phức tạp hơn vì còn lạm phát, lợi suất đầu tư, chi phí y tế và biến động cuộc sống. Nhưng việc bắt đầu tính từ tuổi 40 sẽ giúp bạn có một lợi thế rất lớn: thời gian.
20 năm là khoảng thời gian đủ dài để một khoản tích lũy nhỏ nhưng đều đặn trở thành một nguồn tài sản đáng kể.
Ngược lại, nếu đến 57–58 tuổi mới bắt đầu chuẩn bị, lựa chọn sẽ ít hơn rất nhiều.
Tuổi 60 an nhàn không đến từ một quyết định lớn
Không phải cứ có vài tỷ đồng trong ngân hàng là chắc chắn nghỉ hưu nhẹ nhàng. Và cũng không phải người thu nhập bình thường thì không thể có một tuổi già tương đối chủ động.
Sự khác biệt thường được tạo nên từ hàng trăm quyết định nhỏ kéo dài suốt tuổi 40 và 50: có giữ lại một phần thu nhập hay không, có kiểm soát nợ hay không, có tăng mức sống quá nhanh hay không, có chuẩn bị cho sức khỏe hay không và có tạo thêm nguồn thu ngoài tiền lương hay không.
Ở tuổi 40, chúng ta vẫn còn đủ trẻ để sửa phần lớn sai lầm tài chính và cũng đã đủ trưởng thành để hiểu rằng tiền không chỉ dùng để mua một cuộc sống tốt hơn hôm nay.
Một phần của nó cần được giữ lại để mua sự bình tĩnh cho chính mình 20 năm sau. Bởi xét cho cùng, tuổi 60 an nhàn hay chật vật hiếm khi bắt đầu ở tuổi 60.
Nó đã được âm thầm quyết định từ cách chúng ta quản lý tiền ở tuổi 40.
Nhật Anh