Ung thư tuyến tụy là một trong những căn bệnh ung thư khiến giới chuyên môn lo ngại bởi khả năng tiến triển âm thầm, các dấu hiệu ban đầu thường mờ nhạt và bệnh dễ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn. Đáng chú ý, một triệu chứng tưởng chừng rất bình thường sau bữa ăn lại có thể là dấu hiệu cảnh báo cần lưu tâm: khó tiêu kéo dài hoặc tái diễn bất thường.
Theo thống kê ung thư toàn cầu GLOBOCAN 2024, thế giới ghi nhận ước tính khoảng hơn 500.000 ca ung thư tuyến tụy mới và 491.000 ca tử vong do căn bệnh này. Ung thư tuyến tụy đứng thứ 11 về số ca mắc mới nhưng là nguyên nhân tử vong do ung thư đứng thứ 6 trên toàn cầu. Những con số này cho thấy gánh nặng bệnh tật đáng kể của một loại ung thư vốn không thuộc nhóm phổ biến nhất.
Tại Mỹ, Hiệp hội Ung thư Mỹ (ACS) ước tính trong năm 2026 có khoảng 67.530 người được chẩn đoán mắc ung thư tuyến tụy và 52.740 người tử vong vì bệnh. Căn bệnh này chiếm khoảng 3,2% tổng số ca ung thư mới nhưng gây ra khoảng 8,4% số ca tử vong do ung thư tại nước này.
Một trong những lý do khiến ung thư tuyến tụy nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm lẫn với những vấn đề sức khỏe thông thường. Người bệnh có thể cho rằng mình bị rối loạn tiêu hóa, ăn uống thất thường hoặc căng thẳng nên không đi khám kịp thời.
Sau ăn thường xuyên khó tiêu: Triệu chứng không nên xem nhẹ
Theo thông tin được trang Parade dẫn lại, bác sĩ Samrat V. Jankar, chuyên gia tiêu hóa và phẫu thuật tiêu hóa tại Kaizen Gastro Care, lưu ý rằng một số người mắc ung thư tuyến tụy có thể gặp tình trạng khó tiêu sau ăn hoặc nhận thấy khả năng tiêu hóa thức ăn thay đổi so với trước đây.
Tuyến tụy có vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa, đặc biệt là sản xuất các enzyme giúp phân giải thức ăn. Khi khối u ảnh hưởng đến chức năng của cơ quan này hoặc gây cản trở dòng chảy của dịch tiêu hóa, người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi về tiêu hóa.
Điều đáng nói là khó tiêu sau ăn vốn rất phổ biến. Sau một bữa ăn quá no, ăn nhiều thực phẩm dầu mỡ hoặc ăn uống thất thường, nhiều người có thể cảm thấy đầy bụng, chướng hơi hoặc khó chịu ở vùng bụng trên. Chính vì vậy, triệu chứng này thường bị bỏ qua hoặc chỉ được xem là hệ quả của chế độ ăn uống.
Tuy nhiên, điều cần chú ý là tình trạng khó tiêu mới xuất hiện, kéo dài, thường xuyên tái diễn hoặc ngày càng nghiêm trọng mà không rõ nguyên nhân. Nếu trước đây ăn uống bình thường nhưng gần đây thường xuyên cảm thấy khó chịu sau bữa ăn, đồng thời xuất hiện sụt cân, đau bụng hoặc mệt mỏi kéo dài, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Dù vậy, cần nhấn mạnh rằng khó tiêu không phải dấu hiệu đặc hiệu của ung thư tuyến tụy. Phần lớn trường hợp khó tiêu có thể bắt nguồn từ những vấn đề phổ biến hơn. Chỉ dựa vào triệu chứng này không thể xác định một người có mắc ung thư hay không.
Vì sao ung thư tuyến tụy thường được phát hiện muộn?
Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), tỷ lệ sống thêm tương đối sau 5 năm của bệnh nhân ung thư tuyến tụy ở tất cả các giai đoạn là khoảng 13%. Tuy nhiên, tiên lượng có sự khác biệt đáng kể tùy theo mức độ lan rộng của bệnh tại thời điểm chẩn đoán.
Cụ thể, tỷ lệ sống thêm tương đối sau 5 năm ở người bệnh có khối u còn khu trú tại tuyến tụy là khoảng 44%. Khi ung thư đã lan đến các mô hoặc hạch bạch huyết lân cận, tỷ lệ này giảm còn khoảng 17%. Nếu bệnh đã di căn đến các cơ quan ở xa, tỷ lệ sống thêm sau 5 năm chỉ khoảng 3%.
Những số liệu này cho thấy thời điểm phát hiện bệnh có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng. Tuy nhiên, đây là các thống kê trên nhóm bệnh nhân, không thể dùng để dự đoán chính xác kết quả điều trị của từng người. Các phương pháp điều trị và tình trạng sức khỏe cụ thể cũng ảnh hưởng đến tiên lượng.
Một khó khăn lớn là ung thư tuyến tụy giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi khối u phát triển, người bệnh mới có thể nhận thấy những dấu hiệu như đau bụng, đau lưng, sụt cân hoặc vàng da. Các biểu hiện này cũng có thể do nhiều bệnh lý khác gây ra, khiến việc nhận biết bệnh càng trở nên khó khăn.
5 dấu hiệu khác cần cảnh giác
Ngoài những thay đổi về tiêu hóa sau ăn, người dân cần lưu ý một số biểu hiện có thể xuất hiện ở bệnh nhân ung thư tuyến tụy.
1. Đau bụng trên hoặc đau lưng dai dẳng: Cơn đau có thể xuất hiện ở vùng bụng trên và lan ra sau lưng. Nếu đau kéo dài, không rõ nguyên nhân hoặc ngày càng nghiêm trọng, bạn nên đi khám.
2. Sụt cân không chủ ý: Cân nặng giảm dù không ăn kiêng hay tăng cường vận động là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân, nhất là khi đi kèm chán ăn hoặc rối loạn tiêu hóa.
3. Vàng da, vàng mắt: Đây có thể là biểu hiện của tình trạng tắc nghẽn đường mật, đôi khi liên quan đến khối u ở tuyến tụy. Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu hoặc ngứa da có thể xuất hiện đồng thời. Vàng da, vàng mắt mới xuất hiện cần được thăm khám sớm.
4. Thay đổi thói quen đại tiện: Táo bón, tiêu chảy hoặc những thay đổi bất thường khác về đại tiện cần được lưu ý nếu mới xuất hiện, kéo dài và đi kèm các dấu hiệu đáng ngờ khác.
5. Mệt mỏi kéo dài: Cảm giác kiệt sức, thiếu năng lượng dù đã nghỉ ngơi đầy đủ có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có những bệnh lý cần được phát hiện và điều trị.
Ngoài ra, ung thư tuyến tụy có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Tuy nhiên, không có triệu chứng riêng lẻ nào kể trên đủ để khẳng định một người mắc ung thư tuyến tụy.
Khi nào cần đi khám?
Nếu tình trạng khó tiêu sau ăn mới xuất hiện, kéo dài, thường xuyên tái diễn hoặc đi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng, đau lưng hay vàng da, vàng mắt, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác. Trong một số trường hợp, sinh thiết được thực hiện để xác định bản chất tổn thương. Không có một xét nghiệm máu đơn lẻ nào đủ để khẳng định hoặc loại trừ hoàn toàn ung thư tuyến tụy.
Điều quan trọng là không nên hoang mang trước mỗi lần đầy bụng, khó tiêu sau bữa ăn, nhưng cũng đừng mặc định mọi biểu hiện bất thường đều chỉ do ăn uống. Khi cơ thể xuất hiện những thay đổi khác thường và kéo dài, việc thăm khám đúng lúc sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.
Minh Anh