Mỗi dịp Tết cận kề, muôn trạng đời sống lại hiện ra rõ nét. Có người trở về trong ánh hào quang thành đạt, tận hưởng vòng tay ấm áp của gia đình. Nhưng cũng có người bước chân nặng nề, trên hành trình về quê phải đối diện với những toan tính và áp lực tình thân.
Một lời thú nhận vạch trần cả lòng người nghe
Một câu chuyện được chia sẻ trên mạng xã hội đã phản ánh thực tế ấy. Nhân vật chính từng có công việc ổn định, mỗi dịp lễ Tết đều chuẩn bị quà cáp, lì xì chu đáo cho người thân và trẻ nhỏ trong gia đình. Việc này dần trở thành thông lệ, thậm chí cha mẹ cũng xem đó là điều hiển nhiên, thỉnh thoảng còn gợi ý và nhắc nhở.
Thế nhưng năm nay, biến cố thất nghiệp khiến người này rơi vào hoàn cảnh khó khăn, cuộc sống chật vật, không còn khả năng duy trì sự hào phóng như trước. Cô quyết định trở về quê ăn Tết mà không mang quà cáp.
Tranh minh họa
Không ngờ, điều này nhanh chóng trở thành đề tài công kích. Ngay khi biết tin, chị dâu đã lên nhóm chat gia đình buông lời mỉa mai, ám chỉ con mình đang chờ chiếc váy đẹp từ cô, nếu không có sẽ thất vọng.
Khi không nhận được phản hồi, chị dâu tiếp tục than thở chuyện con lớn nhanh, quần áo phải thay liên tục, ngụ ý muốn người em chi tiền. Đỉnh điểm là trong bữa cơm đoàn viên, chị dâu công khai gây sức ép, cố buộc cô phải thực hiện "lệ thường" bằng cách chế giễu và tạo áp lực đạo đức.
Trong khi đó, cha mẹ lại ngăn cản cô lên tiếng giải thích. Không còn ai bênh vực, cô buộc phải bày tỏ lập trường. Dù bữa cơm trở nên căng thẳng, nhưng cô không còn phải miễn cưỡng tiêu tiền vượt khả năng.
Thực tế, câu chuyện này không hề cá biệt. Nhiều người trẻ mới đi làm, dù điều kiện chưa vững vàng, vẫn bị mặc định phải đóng vai "người họ hàng giàu có", mang quà cáp, lì xì cho người thân. Việc này dần trở thành quy tắc bất thành văn. Nếu không làm, họ dễ bị xem là thiếu trách nhiệm hoặc không biết điều.
Nhưng không phải ai ra ngoài làm việc cũng thành công. Càng không phải ai cũng đủ khả năng gánh vác kỳ vọng "người thân giàu có". Sự thật đôi khi rất lạnh lùng: Có người xem sự hy sinh của bạn là điều hiển nhiên, còn khó khăn của bạn lại trở thành cơ hội để họ trục lợi.
Khi cảm giác áy náy biến thành cơ hội cho sự đòi hỏi
Càng gần Tết, mạng xã hội càng xuất hiện nhiều câu hỏi như nên lì xì bao nhiêu cho họ hàng, hay có nên về quê tay trắng. Không ít người trẻ, đặc biệt là người mới đi làm hoặc gặp khó khăn tài chính, rơi vào cảm giác áy náy.
Tranh minh họa
Chính cảm giác này lại khiến những người quen đòi hỏi ngày càng coi việc xin xỏ là điều hợp lý. Khi bạn chần chừ hay nhượng bộ, họ sẽ càng lấn tới.
Những người luôn để mắt đến túi tiền của người khác thường mang tâm lý chỉ biết nhận. Họ hiếm khi đặt mình vào hoàn cảnh của bạn, mà thường lấy danh nghĩa con cái hoặc phong tục làm lý do để hợp thức hóa yêu cầu cá nhân. Họ đặt cược vào sự mềm lòng và tâm lý ngại xung đột của bạn.
Một tình huống tương tự được nhắc đến trong bộ phim truyền hình nổi tiếng về gia đình. Một cặp vợ chồng thường xuyên bị hàng xóm sang mượn đồ, từ những vật dụng nhỏ đến đồ dùng lớn. Vì ngại từ chối, họ luôn chấp nhận, thậm chí khi chính mình cần dùng cũng không dám nói không. Dần dần, họ trở nên căng thẳng, chỉ cần nghe tiếng gõ cửa đã muốn né tránh.
Cho đến khi con gái họ dứt khoát từ chối cho mượn đồ, họ mới nhận ra rằng sự nhượng bộ vô điều kiện không mang lại sự tôn trọng.
Trong cuộc sống, sự bao dung có thể được người tử tế xem là thiện chí, nhưng với người tham lam, đó lại là điểm yếu dễ bị khai thác. Những người quen xin xỏ hiếm khi nghĩ đến khó khăn của bạn. Họ dùng lời nói để mở ví tiền của bạn, dùng tình thân để chi phối lựa chọn của bạn. Và mỗi lần bạn nhượng bộ, họ lại có thêm cơ hội để tiếp tục lấn tới.
Giữ ranh giới là cách duy trì sự tử tế đúng mực
Không ít người thắc mắc vì sao trong cùng một gia đình, có người được tôn trọng, còn có người lại trở thành "máy rút tiền" của họ hàng. Câu trả lời khá rõ ràng: Người tham lam thường rất giỏi nhận ra điểm yếu của người khác.
Sự tử tế quá mức và thiếu giới hạn dễ khiến bạn trở thành mục tiêu bị lợi dụng. Khi bạn liên tục nhượng bộ, sự giúp đỡ của bạn sẽ bị xem là nghĩa vụ. Nhưng chỉ cần một lần từ chối, bạn có thể bị gán mác vô tình.
Một câu chuyện ở nông thôn từng gây chú ý: Một người đàn ông sống độc thân, cả đời sẵn sàng giúp đỡ hàng xóm, từ chuyện nhỏ như gạo muối đến vay tiền chữa bệnh. Ban đầu mọi người còn biết ơn, nhưng lâu dần lại xem sự giúp đỡ ấy là điều đương nhiên.
Khi ông lâm bệnh, tiêu hết tiền tiết kiệm và không thể tiếp tục giúp đỡ, những người từng nhận ơn không những không thăm hỏi mà còn trách ông keo kiệt.
Nhà văn Mạc Ngôn từng nói: Sự hào phóng cần có chừng mực, lòng tốt cần có giới hạn. Trong những dịp đoàn viên, nhiều người chọn cách nhẫn nhịn để giữ hòa khí. Tuy nhiên, không làm mất lòng không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận vô điều kiện. Đôi khi, một lần thẳng thắn sẽ giúp bạn nhận ra ai thật lòng quan tâm, ai chỉ quan tâm đến lợi ích.
Với người biết trân trọng và đáp lại, sự chân thành nên được duy trì. Nhưng với người chỉ biết đòi hỏi, điều cần thiết là giữ ranh giới rõ ràng.
Cuộc sống mỗi người chỉ có thể tốt đẹp khi bản thân được đảm bảo trước. Khi chính mình còn chật vật, mọi sự hào phóng đều dễ trở thành sự tiêu hao. Bạn không có nghĩa vụ phải trả giá cho lòng tham của người khác, càng không cần hy sinh chất lượng cuộc sống chỉ để giữ thể diện.
Một cuộc sống tỉnh táo luôn bắt đầu bằng việc lo cho bản thân trước, sau đó mới có thể giúp người khác. Giá trị của bạn không nằm ở số tiền lì xì hay quà cáp mang về quê, mà ở việc bạn có sống tốt và giữ được giới hạn cá nhân hay không.
Đối diện với những người quen xin xỏ, cách ứng xử đúng đắn nhất là không chiều theo, không thỏa hiệp, không tự làm mình kiệt sức. Hãy dành thời gian và năng lượng cho những mối quan hệ xứng đáng.
Tết đến, điều quý giá nhất không phải là quà cáp, mà là sự ấm áp chân thành. Trở về nhà với tâm thế bình thản, giữ được ranh giới nhưng vẫn giữ được sự tử tế, đó mới là điều đáng trân trọng.
Chính Khê