Nhiều người bắt đầu tiết kiệm bằng cách săn sale, dùng voucher, mua combo hoặc cố tìm món hàng có giá tốt nhất. Cách này không sai, nhưng có một vấn đề: giảm được giá của một món hàng chưa chắc làm giảm tổng chi tiêu của bạn.
Tiết kiệm phải nhìn vào số tiền còn lại, không phải số tiền đã giảm
Giả sử mỗi tháng bạn dành 5 triệu đồng cho các khoản chi tiêu linh hoạt. Bạn mua một món đồ 1 triệu đồng nhưng được giảm 30%, tức chỉ phải trả 700.000 đồng. Nếu đó là món đồ bạn thực sự cần mua, 300.000 đồng được giảm là khoản tiết kiệm thực sự.
Nhưng nếu vì thấy giảm giá, bạn mua thêm hai món khác tổng cộng 1 triệu đồng mà ban đầu không có trong kế hoạch, ngân sách tháng đó thực tế đã tăng thêm 700.000 đồng. Bạn có thể cảm thấy mình vừa “tiết kiệm được 300.000 đồng”, nhưng tài khoản lại giảm thêm 700.000 đồng.
Đây là điểm rất quan trọng trong quản lý tài chính cá nhân: một giao dịch có lợi không đồng nghĩa với cả ngân sách có lợi. Muốn biết một chương trình khuyến mãi có thực sự giúp mình tiết kiệm hay không, cần nhìn vào tổng số tiền chi ra trước và sau khi có khuyến mãi.
Ảnh minh hoạ Pinterest
“Mua nhiều để được rẻ” dễ làm ngân sách phình ra
Một trong những ví dụ phổ biến nhất là mua theo số lượng. Một sản phẩm giá 100.000 đồng, mua 3 sản phẩm chỉ còn 250.000 đồng. Nếu bạn chắc chắn sẽ dùng cả ba, đây có thể là một cách giảm chi phí.
Nhưng nếu ban đầu chỉ định mua một sản phẩm, bạn không thực sự tiết kiệm 50.000 đồng khi mua cả ba. Bạn đã tăng khoản chi từ 100.000 lên 250.000 đồng để đổi lấy mức giá trung bình thấp hơn.
Trong tài chính cá nhân, giá đơn vị thấp hơn không đồng nghĩa tổng chi thấp hơn. Đây là lý do những chương trình “mua càng nhiều càng rẻ” có thể rất có lợi cho người đã có nhu cầu, nhưng lại dễ khiến người không có nhu cầu tăng mức tiêu dùng.
Đặc biệt với thực phẩm, mỹ phẩm, quần áo hoặc những món có xu hướng mua theo cảm hứng, số tiền tiết kiệm trên mỗi sản phẩm đôi khi không đáng kể so với số tiền bạn phải bỏ ra ngay lập tức.
Săn sale có thể khiến ngân sách bị phá vỡ theo cách rất khó nhận ra
Nếu mỗi tháng bạn có ngân sách mua sắm 2 triệu đồng, việc một món hàng giảm từ 1 triệu xuống 700.000 đồng không có nghĩa bạn có thêm 300.000 đồng để mua món khác. Nếu bạn dùng phần tiền “tiết kiệm” đó để mua tiếp, tổng ngân sách vẫn có thể bị sử dụng hết.
Điều này tạo ra một vòng lặp khá phổ biến: thấy rẻ là mua, cảm thấy mình đã tiết kiệm, dùng phần tiền “tiết kiệm được” để mua thêm.
Đến cuối tháng, người mua có thể sở hữu nhiều món hàng với giá tốt nhưng số tiền tiết kiệm thực tế vẫn không tăng. Thậm chí, nếu các khoản mua thêm vượt quá ngân sách ban đầu, tiền dành cho tiết kiệm sẽ bị lấy sang để bù vào chi tiêu.
Vì vậy, một nguyên tắc đơn giản là: đừng lấy khoản tiền giảm giá làm ngân sách mua sắm mới.
Voucher và cashback cũng có một cái bẫy tương tự
Giả sử một ứng dụng cho voucher giảm 100.000 đồng nếu đơn hàng đạt 500.000 đồng. Bạn đang cần mua 300.000 đồng hàng hóa nhưng quyết định thêm 200.000 đồng để đủ điều kiện nhận voucher.
Về mặt giao dịch, bạn được giảm 100.000 đồng. Nhưng về mặt ngân sách, bạn đã chi 400.000 đồng thay vì 300.000 đồng. Nếu 200.000 đồng hàng mua thêm không thực sự cần thiết, việc nhận voucher không giúp bạn tiết kiệm 100.000 đồng; nó chỉ khiến bạn chi thêm 100.000 đồng so với kế hoạch ban đầu.
Cashback cũng vậy. 100.000 đồng cashback chỉ có ý nghĩa nếu bạn vốn định chi số tiền đó. Nếu vì muốn nhận cashback mà mua thêm, tiền hoàn lại đang trở thành lý do để tăng chi tiêu.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Càng cố “mua cho đáng”, bạn càng dễ nâng mức chi
Một kiểu tiết kiệm khác ít được nhận ra hơn là tâm lý muốn mua một lần cho đáng tiền.
Bạn định mua một chiếc tai nghe 500.000 đồng nhưng nghĩ thêm 500.000 đồng nữa sẽ có phiên bản tốt hơn, bền hơn. Bạn định mua một chiếc áo 300.000 đồng nhưng quyết định mua loại 800.000 đồng vì “mặc lâu dài”. Trong một số trường hợp, lựa chọn đắt hơn hoàn toàn hợp lý. Nhưng vấn đề là nếu lý do duy nhất là “đã mua thì mua loại tốt”, bạn có thể liên tục nâng ngân sách cho mọi món đồ.
Đây là lúc cần phân biệt chi nhiều hơn để có giá trị sử dụng cao hơn với chi nhiều hơn chỉ để cảm thấy mình đang mua thông minh.
Một món đồ đắt hơn có thể đáng tiền nếu sử dụng thường xuyên, bền hơn hoặc có tổng chi phí sử dụng thấp hơn. Nhưng nếu khoản nâng cấp đó không tạo ra giá trị tương xứng, nó đơn giản là một khoản chi lớn hơn.
Vậy khi nào một khoản giảm giá thực sự là tiết kiệm?
Có thể dùng một phép kiểm tra rất đơn giản: nếu không có khuyến mãi, bạn có vẫn mua món đó không?
Nếu câu trả lời là có, bạn đã có nhu cầu từ trước và chương trình giảm giá giúp giảm số tiền phải trả. Đây là tiết kiệm.
Nếu câu trả lời là không, rất có thể chương trình khuyến mãi đã tạo ra một khoản chi mới. Trong trường hợp này, số tiền “tiết kiệm” mà cửa hàng quảng cáo không phải số tiền bạn thực sự giữ lại.
Một câu hỏi khác cũng quan trọng không kém là: sau khi mua, số tiền dành cho tiết kiệm của tháng này có thay đổi không? Nếu có, nghĩa là khoản mua sắm đã bắt đầu ăn vào mục tiêu tài chính của bạn.
Tiết kiệm hiệu quả không phải là mua được nhiều thứ với giá rẻ
Nếu mục tiêu của bạn là có thêm 50 triệu đồng trong tài khoản sau một năm, điều quan trọng không phải là bạn đã săn được bao nhiêu voucher hay tiết kiệm được bao nhiêu phần trăm trên từng hóa đơn. Điều quan trọng là sau 12 tháng, bạn thực sự giữ lại được bao nhiêu tiền.
Một người mua 10 món hàng với tổng giá niêm yết 10 triệu đồng nhưng được giảm còn 7 triệu đồng chưa chắc tiết kiệm tốt hơn người chỉ mua 5 triệu đồng hàng hóa không giảm giá. Người thứ hai có thể đã chi ít hơn 2 triệu đồng.
Vì thế, thay vì hỏi “Món này giảm được bao nhiêu?”, hãy thử hỏi “Khoản chi này có nằm trong ngân sách của mình không?” và “Nếu mua nó, số tiền mình có thể tiết kiệm trong tháng có giảm đi không?”
Đó mới là cách nhìn từ góc độ tài chính cá nhân: tiết kiệm không phải là tối đa hóa số tiền bạn được giảm, mà là tối đa hóa số tiền bạn giữ lại.
Hà Nguyên