Vì sao “không tiêu gì mà vẫn hết tiền”?

Cảm giác này không hẳn là do bạn tiêu hoang. Nhiều khi, tiền đã được chia nhỏ vào những khoản đủ nhỏ để không khiến bạn thấy tiếc, nhưng cộng lại lại chiếm một phần đáng kể thu nhập.

Tiền không biến mất vì mua một món đồ quá đắt

Một tháng có thể bắt đầu bằng tiền thuê nhà, điện nước, phí chung cư, học phí, tiền điện thoại, bảo hiểm hoặc các khoản trả góp. Đây là những khoản dễ bị bỏ qua khi chúng ta tự đánh giá mình “có tiêu gì đâu”, bởi chúng không tạo ra cảm giác mua sắm. Sau đó là những khoản nhỏ hơn: một lần gửi xe, vài chuyến gọi xe, một cốc cà phê, phí giao hàng, một bữa trưa đặt online, thêm topping hay một món đồ gia dụng đang hết. Mỗi lần chỉ vài chục hoặc vài trăm nghìn đồng nên rất khó tạo cảm giác mình vừa tiêu nhiều tiền. Nhưng nếu một người có 10 khoản chi thêm 100.000 đồng trong tháng, số tiền đã là 1 triệu đồng.

Đáng nói là 1 triệu đồng được tiêu thành 10 lần thường tạo cảm giác nhẹ tay hơn rất nhiều so với việc bỏ ra 1 triệu đồng trong một lần. Trong nghiên cứu về hành vi chi tiêu, đây là một phần của hiện tượng thường được gọi là “pain of paying” - cảm giác khó chịu khi phải trả tiền. Khi thanh toán trở nên nhanh và thuận tiện hơn, cảm giác “đang mất tiền” ở từng giao dịch có thể giảm xuống, khiến chúng ta ít chú ý đến tổng số tiền đã chi.

Những khoản tự động trừ tiền còn dễ bị quên

Một lý do khác khiến nhiều người không hiểu tiền của mình đi đâu là các khoản thanh toán định kỳ. Một ứng dụng vài chục nghìn đồng mỗi tháng, một gói xem phim, dung lượng lưu trữ, phần mềm, phí thành viên hay một dịch vụ tự động gia hạn có thể không đáng kể nếu nhìn riêng lẻ. Nhưng điểm đặc biệt của chúng là tiếp tục lấy tiền ngay cả khi bạn không chủ động mua gì trong tháng đó.

Một dịch vụ 100.000 đồng/tháng tương đương 1,2 triệu đồng/năm. Nếu có 5 khoản tương tự, tổng số tiền đã là 6 triệu đồng. Không khoản nào đủ lớn để khiến bạn lập tức thấy tiếc, nhưng tất cả cộng lại có thể trở thành một phần đáng kể trong ngân sách. Vì vậy, nếu muốn tìm hiểu tiền đang đi đâu, một trong những việc đơn giản nhất là mở lịch sử giao dịch và lọc riêng những khoản tự động trừ tiền hàng tháng. Có thể bạn sẽ tìm thấy những dịch vụ mình đã quên từ lâu.

“Không mua gì” không có nghĩa là chi phí sống không tăng

Một người có thể không mua quần áo, không đổi điện thoại, không đi du lịch nhưng vẫn phải trả nhiều tiền hơn cho cuộc sống so với vài năm trước. Tiền ăn uống, đi lại, tiền thuê nhà, học phí, chăm sóc sức khỏe hay các dịch vụ hàng ngày đều có thể thay đổi theo thời gian. Trong khi đó, chúng ta thường chỉ nhận ra mình đã tiêu nhiều khi mua một món đồ lớn.

Đây là lý do có những tháng không có khoản chi nào bất thường nhưng tổng chi vẫn cao. Vấn đề không nằm ở một giao dịch đặc biệt mà nằm ở toàn bộ chi phí để duy trì mức sống hiện tại. Một bữa ăn đắt hơn vài chục nghìn đồng, tiền đi lại tăng thêm vài trăm nghìn, thêm một dịch vụ đăng ký hàng tháng… từng khoản có thể không đáng kể, nhưng khi cùng tăng lên, chúng sẽ tạo ra một mặt bằng chi tiêu mới.

Bạn cũng đang trả tiền cho sự tiện lợi

Gọi đồ ăn thay vì nấu, gọi xe thay vì đi bộ, mua hàng online thay vì ra cửa hàng, trả thêm phí để giao nhanh hay chọn một dịch vụ tiện lợi hơn đều không phải những quyết định tài chính sai. Vấn đề chỉ xuất hiện khi sự tiện lợi trở thành mặc định.

Một lần gọi đồ ăn vì bận là một chuyện. Nếu tuần nào cũng có vài lần, khoản tiền dành cho “sự tiện lợi” có thể trở thành một phần cố định trong ngân sách mà chúng ta không nhận ra. Tương tự, một vài chuyến taxi thay cho xe máy, vài lần trả thêm phí giao hàng hay những khoản mua sắm online nhỏ có thể khiến tổng chi tiêu tăng đáng kể.

Vì thế, “mình không mua gì” và “mình không tiêu nhiều” là hai chuyện khác nhau. Có thể bạn không mua tài sản hay món đồ lớn nào, nhưng vẫn đang trả tiền để ăn, đi lại, giao hàng và tiết kiệm thời gian mỗi ngày.

Tiền trong tài khoản chưa chắc là tiền bạn có thể tiêu

Đầu tháng nhìn tài khoản có 20 triệu đồng, nhiều người dễ có cảm giác mình đang khá dư dả. Nhưng trong số đó có thể đã có tiền nhà, tiền học, hóa đơn, khoản trả nợ, bảo hiểm hoặc một khoản tiết kiệm dự kiến phải giữ lại.

Nếu coi toàn bộ 20 triệu đồng là tiền có thể tiêu, đến cuối tháng cảm giác “tiền biến mất” gần như chắc chắn xuất hiện. Một cách nhìn thực tế hơn là chia tiền thành ba nhóm: tiền đã có mục đích sử dụng, tiền dành cho tương lai và tiền thực sự có thể tiêu trong tháng. Khi đó, số tiền bạn “có” trong tài khoản sẽ không còn bị nhầm với số tiền bạn “được phép” tiêu.

Muốn biết tiền đi đâu, đừng chỉ nhìn những món đồ đã mua

Thay vì cuối tháng tự hỏi “Mình có mua gì đâu mà hết tiền?”, hãy thử mở lịch sử giao dịch của một tháng và chia thành vài nhóm đơn giản: chi phí cố định, ăn uống, đi lại, mua sắm, các khoản thanh toán định kỳ và những khoản phát sinh. Đặc biệt, hãy cộng riêng những khoản dưới 200.000 đồng. Đây thường là nhóm dễ bị bỏ qua nhất vì từng khoản không đủ lớn để gây chú ý.

Có thể bạn sẽ nhận ra vấn đề không phải là một lần tiêu quá nhiều, mà là mỗi ngày đều có một vài lần tiêu một ít. Và nếu những khoản nhỏ này xuất hiện đều đặn, chúng hoàn toàn có thể trở thành một khoản lớn vào cuối năm.

Cuối cùng, “không tiêu gì mà vẫn hết tiền” đôi khi không phải dấu hiệu bạn quản lý tiền quá kém. Nó có thể đơn giản là phần lớn thu nhập đã được dùng để duy trì cuộc sống hiện tại, trong khi những khoản chi nhỏ khiến bạn khó nhìn thấy toàn cảnh.

Nếu muốn tìm ra tiền đang đi đâu, đôi khi không cần bắt đầu bằng câu hỏi “Mình đã mua gì?”. Hãy bắt đầu bằng một câu khác: “Tháng này có bao nhiêu khoản tiền tự động rời khỏi tài khoản của mình?”.

Hà Nguyên