Vì sao một cậu bé hậu đậu như Nobita lại luôn tỏa sáng khi ở các hành tinh khác nhưng thất bại ở Trái đất?

Trong thế giới của Doraemon, có một nghịch lý mà bất cứ fan lâu năm nào cũng nhận ra, đó là không hiểu vì sao mà Nobita ở nhà là "kẻ thất bại" toàn tập, nhưng cứ hễ bước qua Cánh cửa Thần kỳ để đến một hành tinh lạ hay một nền văn minh cổ đại, cậu lại lập tức biến thành người hùng cứu thế. Dưới góc độ tâm lý học hành vi và môi trường, đây không đơn thuần là sự ưu ái của tác giả dành cho nhân vật chính. Thực tế, Nobita chính là nạn nhân điển hình của một hệ thống đánh giá quá rập khuôn tại Trái đất, nơi mà những giá trị cốt lõi của cậu bị coi là rác rưởi, nhưng lại là "vàng ròng" ở những thế giới khác.

Để giải mã điều này, chúng ta cần nhìn vào kỹ năng đặc biệt nhất của Nobita: bắn súng và chơi dây. Tại xã hội Nhật Bản hiện đại, đây bị coi là những trò chơi vô bổ, không giúp ích gì cho việc thi vào đại học hay trở thành một nhân viên văn phòng gương mẫu. Tuy nhiên, khi đặt vào bối cảnh của những hành tinh đang có chiến tranh hoặc những thế giới viễn tây, kỹ năng thiện xạ của Nobita trở thành năng lực quân sự tối thượng. 

Nobita không hề thay đổi, chỉ có "thị trường lao động" thay đổi. Khi giá trị sử dụng của một cá nhân khớp hoàn toàn với nhu cầu của xã hội đó, một kẻ bị coi là "phế vật" ở nơi này sẽ ngay lập tức trở thành "nhân tài" ở nơi khác. Đó là bài học về việc đặt đúng người vào đúng vị trí mà giáo dục truyền thống thường bỏ lỡ.

Một chi tiết tâm lý cực kỳ quan trọng khác là lý thuyết về sự kỳ vọng. Tại Trái đất, Nobita sống dưới cái bóng của sự thất bại được định sẵn. Mẹ mắng, thầy giáo chê, bạn bè coi thường – tất cả tạo nên một rào cản tâm lý khiến Nobita tự mặc định mình là kẻ kém cỏi. Nhưng khi đặt chân lên một hành tinh mới, nơi không ai biết về bảng điểm toàn "trứng ngỗng" của cậu, Nobita được giải phóng khỏi cái mác "kẻ thua cuộc". 

Sự tự tin mới mẻ này kích hoạt bản năng sinh tồn và lòng trắc ẩn vốn có, biến cậu thành một thủ lĩnh tinh thần. Tâm lý học gọi đây là hiệu ứng tươi mới, khi một môi trường xa lạ cho phép con người ta tái định nghĩa lại bản thân mà không bị xiềng xích bởi quá khứ.

Cuối cùng, sự tỏa sáng của Nobita ở những nơi xa xôi còn nằm ở lòng trắc ẩn không biên giới - thứ vốn bị coi là "ngây thơ" trong xã hội thực dụng. Nobita có thể sẵn sàng hy sinh tính mạng để cứu một hành tinh mà cậu mới đặt chân đến 5 phút, đơn giản vì cậu cảm nhận được nỗi đau của họ. 

Ở Trái đất, sự nhạy cảm này khiến cậu dễ bị tổn thương và bị coi là yếu đuối. Nhưng ở những thế giới đang đứng bên bờ vực diệt vong, chính lòng tốt thuần khiết ấy lại là chất keo gắn kết mọi người, điều mà những kẻ thông minh hay mạnh mẽ như Suneo hay Jaian thường thiếu hụt.

Suy cho cùng, Nobita không hề "phế", cậu chỉ đơn giản là một linh hồn lạc lõng trong một thời đại quá đề cao điểm số và những chuẩn mực khô khan. Câu chuyện của Nobita nhắc nhở chúng ta rằng, mỗi người đều có một "hành tinh" riêng để tỏa sáng. Nếu bạn thấy mình đang thất bại ở hiện tại, có lẽ chỉ là vì bạn chưa tìm thấy thế giới thực sự cần đến những tài năng "vô dụng" nhưng lấp lánh của mình mà thôi.

Thiên An