Tiền đã đi đâu? Câu trả lời đôi khi nằm ở những khoản chi nhỏ đến mức chúng ta chẳng buồn để ý.
Tiền không tự nhiên biến mất, nó chỉ đi từng ít một
Có một tình huống khá quen thuộc: Đầu tháng nhận lương, nhìn số dư tài khoản thấy cuộc sống vẫn còn nhiều hy vọng. Giữa tháng, tiền bắt đầu vơi đi nhưng chưa đến mức đáng lo. Đến cuối tháng, mở ứng dụng ngân hàng ra kiểm tra, tự nhiên thấy tháng này trôi qua hơi nhanh.
Điều đáng nói là trong suốt khoảng thời gian ấy, có thể chúng ta chẳng mua món đồ nào quá đắt tiền. Không điện thoại mới, không túi hiệu, không chuyến đi vài chục triệu đồng. Tiền cứ thế được sử dụng cho những nhu cầu bình thường, từ ăn uống, đi lại, mua sắm đến những cuộc hẹn với bạn bè.
Vấn đề nằm ở chỗ, tiền lương thường đến theo một khoản lớn, còn chi tiêu lại diễn ra thành hàng chục, hàng trăm khoản nhỏ. Khi nhận lương, chúng ta nhìn thấy một con số khá đẹp. Nhưng mỗi lần thanh toán vài chục nghìn hay vài trăm nghìn đồng, cảm giác mất tiền lại không quá rõ ràng.
Thử hình dung một người nhận lương 15 triệu đồng mỗi tháng. Tiền thuê nhà và hóa đơn hết 5 triệu đồng, ăn uống khoảng 4 triệu đồng, đi lại 1,5 triệu đồng, các khoản chi cá nhân thêm 2 triệu đồng. Như vậy, người này chỉ còn 2,5 triệu đồng cho tiết kiệm và những nhu cầu phát sinh.
Chỉ cần vài khoản chi ngoài dự tính, số tiền còn lại có thể nhanh chóng biến mất. Lương không thực sự bốc hơi, nó chỉ được chia nhỏ và sử dụng cho đến khi chẳng còn bao nhiêu.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Những khoản chi nhỏ thường có sức mạnh hơn chúng ta tưởng
Một ly cà phê 45.000 đồng không khiến ai phá sản. Một lần đặt đồ ăn vì ngại nấu nướng cũng chẳng phải chuyện gì đáng trách. Mua thêm món đồ đang giảm giá đôi khi còn đem lại niềm vui nho nhỏ sau một ngày làm việc mệt mỏi.
Nhưng nếu những việc ấy diễn ra gần như mỗi ngày, câu chuyện sẽ khác.
Giả sử một người chi thêm 50.000 đồng mỗi ngày cho những khoản mua sắm hoặc dịch vụ không thực sự cần thiết. Sau 30 ngày, số tiền đã là 1,5 triệu đồng. Một năm, con số này lên tới 18 triệu đồng nếu mức chi duy trì đều đặn.
Đó là lý do nhiều người cảm thấy mình không tiêu gì quá đáng nhưng vẫn chẳng để dành được bao nhiêu. Bởi mỗi khoản chi riêng lẻ đều có vẻ hợp lý, trong khi tổng số tiền chi ra lại là chuyện hoàn toàn khác.
Tất nhiên, không phải cứ uống cà phê ngoài hàng hay đặt đồ ăn là đang tiêu tiền sai cách. Một khoản chi đáng giá có thể giúp cuộc sống dễ chịu hơn. Điều cần xem xét là chúng ta đang chủ động lựa chọn cách sử dụng tiền, hay chỉ thanh toán theo thói quen mà chưa từng cộng lại xem tất cả tốn bao nhiêu.
Đôi khi, thứ cần cắt giảm không phải một niềm vui cụ thể, mà là những khoản chi lặp đi lặp lại nhưng bản thân chẳng thực sự nhớ mình đã mua gì.
Lương tăng, nhưng tiền tiết kiệm chưa chắc tăng theo
Một nghịch lý khác là có người kiếm được nhiều tiền hơn sau vài năm đi làm nhưng vẫn không thấy tài chính khá lên đáng kể.
Khi mới đi làm, chúng ta có thể chấp nhận thuê phòng nhỏ, tự nấu ăn và cân nhắc khá kỹ trước mỗi lần mua sắm. Khi thu nhập tăng, việc chuyển sang căn hộ tốt hơn, ăn uống thoải mái hơn hay sử dụng những dịch vụ tiện lợi hơn là điều hoàn toàn bình thường.
Thế nhưng, mức sống cũng có khả năng tăng theo thu nhập. Căn phòng rộng hơn đi kèm tiền thuê cao hơn. Những bữa ăn ngon hơn xuất hiện thường xuyên hơn. Những món đồ từng được cân nhắc cả tuần giờ có thể được mua chỉ sau vài phút.
Không có gì sai khi dùng tiền để cải thiện chất lượng cuộc sống. Nhưng nếu mỗi lần thu nhập tăng, toàn bộ phần tiền tăng thêm đều được chuyển thành những nhu cầu mới, khoản tích lũy sẽ khó lớn lên.
Chẳng hạn, trước đây một người tiết kiệm được 1 triệu đồng mỗi tháng. Sau khi tăng lương thêm 3 triệu đồng, người này cũng chi thêm 3 triệu đồng cho những tiện nghi và thói quen mới. Thu nhập đã tăng, nhưng số tiền để dành vẫn đứng yên.
Vì vậy, đôi khi vấn đề không phải chúng ta kiếm được quá ít so với trước, mà là những gì mình muốn mua cũng tăng lên nhanh không kém.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Đợi cuối tháng còn dư mới tiết kiệm: Nghe hợp lý nhưng dễ thất bại
Nhiều người có một kế hoạch tài chính khá đơn giản: Cứ chi tiêu bình thường, cuối tháng còn bao nhiêu thì để dành bấy nhiêu.
Nghe không có gì sai. Thậm chí, cách làm này còn tạo cảm giác thoải mái vì không phải ép mình vào một ngân sách quá chặt chẽ. Nhưng có một điểm yếu: Nếu không xác định trước khoản tiền cần giữ lại, những nhu cầu trước mắt thường được ưu tiên hơn một mục tiêu nằm ở tương lai.
Một buổi ăn uống, một món đồ mới, vài lần đặt xe hay một đợt khuyến mãi đều có lý do riêng để xuất hiện. Đến cuối tháng, tiền đã được sử dụng gần hết và kế hoạch tiết kiệm lại được hẹn sang tháng sau.
Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, tiết kiệm sẽ mãi là việc làm sau cùng, chỉ được thực hiện khi mọi nhu cầu khác đã được đáp ứng.
Một cách tiếp cận khác là chuyển trước một khoản tiền sang tài khoản tiết kiệm ngay khi nhận lương, sau đó mới phân bổ phần còn lại cho chi tiêu. Khoản tiền này không nhất thiết phải lớn. Với người đang có ngân sách eo hẹp, vài trăm nghìn đồng mỗi tháng cũng có thể là điểm khởi đầu phù hợp.
Điều quan trọng là xác định một mức vừa sức, thay vì cố tiết kiệm thật nhiều rồi phải rút ngược tiền ra để trang trải cuộc sống.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Những khoản chi bất ngờ cứ đến là kế hoạch tiết kiệm lại đổ bể
Ngay cả khi đã quản lý chi tiêu khá tốt, việc tiết kiệm vẫn có thể gặp khó khăn nếu ngân sách không tính đến những khoản phát sinh.
Xe hỏng đúng lúc cần đi làm. Điện thoại cần sửa chữa. Một đám cưới bất ngờ được gửi thiệp mời. Hay đến dịp lễ Tết, những khoản tiền về quê, biếu tặng và mua sắm cùng xuất hiện.
Đây đều là những tình huống có thể xảy ra trong đời sống. Một số khoản khó dự đoán chính xác, nhưng nhiều khoản thực tế có thể được chuẩn bị từ trước.
Nếu không có khoản tiền dành riêng, chúng ta thường phải lấy tiền tiết kiệm ra sử dụng. Kế hoạch tích lũy vì thế bị gián đoạn, dù nguyên nhân không phải do mua sắm quá tay.
Cách xử lý là phân biệt tiền tiết kiệm cho mục tiêu dài hạn với tiền dự phòng cho những tình huống bất ngờ. Những khoản chi có thể dự tính như bảo hiểm hằng năm, quà Tết hoặc chi phí bảo dưỡng phương tiện cũng nên được chia nhỏ và chuẩn bị dần theo tháng.
Khi các khoản tiền đã có nhiệm vụ riêng, một sự cố phát sinh sẽ ít có khả năng làm đảo lộn toàn bộ ngân sách.
Không tiết kiệm được đồng nào thì nên bắt đầu từ đâu?
Trước khi quyết định cắt bỏ khoản chi nào, việc đầu tiên nên làm là nhìn lại tiền của mình đã được sử dụng như thế nào trong một tháng.
Nếu phần lớn thu nhập dành cho tiền nhà, ăn uống, đi lại và các nghĩa vụ thiết yếu, việc không có tiền dư có thể phản ánh một bài toán thu nhập và chi phí thực sự khó khăn. Khi đó, chỉ yêu cầu bản thân thắt chặt hơn chưa chắc đã giải quyết được vấn đề.
Ngược lại, nếu có nhiều khoản chi không cần thiết hoặc những dịch vụ đã đăng ký nhưng ít sử dụng, đây là lúc có thể điều chỉnh.
Một vài việc có thể bắt đầu ngay là theo dõi chi tiêu trong một tháng để biết tiền đang được sử dụng vào đâu, đặc biệt chú ý đến những khoản nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên. Từ đó, mỗi người có thể đặt mục tiêu tiết kiệm vừa sức, thay vì cố để dành 20% thu nhập khi bản thân vẫn đang chật vật với các khoản chi thiết yếu. Việc tách tiền theo mục đích, chẳng hạn dành riêng một tài khoản cho chi tiêu hằng ngày và một tài khoản cho tiết kiệm, cũng giúp kiểm soát ngân sách dễ dàng hơn. Thay vì đợi cuối tháng xem còn dư bao nhiêu, hãy xác định trước khoản tiền có thể tiết kiệm và chuyển sang tài khoản riêng ngay khi nhận lương. Đặc biệt, khi thu nhập tăng hoặc có thêm nguồn tiền mới, mỗi người nên cân nhắc dành một phần cho tích lũy trước khi nâng mức chi tiêu, để tiền tiết kiệm có cơ hội tăng lên cùng với thu nhập.
Và nếu đã cắt giảm những khoản không cần thiết mà thu nhập vẫn không đủ trang trải chi phí cơ bản, đừng mặc định rằng mình quản lý tiền kém. Khi đó, cần nhìn vào những khoản chi lớn, khả năng tăng thu nhập hoặc tìm cách điều chỉnh hoàn cảnh tài chính.
Tiết kiệm không phải cuộc thi xem ai sống kham khổ hơn. Mục đích của việc để dành tiền là tạo ra một khoảng đệm để chúng ta không quá chật vật khi có chuyện bất ngờ, đồng thời có thêm lựa chọn cho những kế hoạch trong tương lai.
Bởi suy cho cùng, có tiền tiết kiệm không chỉ là chuyện cuối tháng tài khoản còn bao nhiêu. Đó còn là cảm giác mình đang chủ động với đồng tiền kiếm được, thay vì tháng nào cũng chờ lương về để bắt đầu lại từ đầu.
Hà Nguyên