Theo Giáo sư Joachim Mathiesen, Viện trưởng Viện Niels Bohr, biên bản ghi nhớ với Tập đoàn FPT là khởi đầu để hai bên kết nối các nhà nghiên cứu, cùng phát triển nhân tài và tìm cách đóng góp vào sự phát triển của hệ sinh thái lượng tử Việt Nam.
Nhà sáng lập Niels Bohr: Một trong những nhà vật lý có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20
Niels Bohr (1885 – 1962) sinh ra tại Copenhagen, nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Copenhagen năm 1911 rồi sang Anh làm việc cùng nhà vật lý Ernest Rutherford. Năm 1913, ông công bố mô hình nguyên tử mang tên mình, lần đầu dùng ý tưởng "lượng tử" để giải thích cấu tạo nguyên tử. Mô hình này mở đường cho cơ học lượng tử, nền tảng của chip bán dẫn và tia laser ngày nay. Năm 1922, Bohr nhận giải Nobel Vật lý.
Năm 1921, Bohr thành lập Viện Vật lý Lý thuyết thuộc Đại học Copenhagen, ngôi trường có lịch sử từ năm 1479. Ông đứng đầu viện cho đến khi qua đời năm 1962. Ba năm sau, viện được đổi tên thành Viện Niels Bohr.
Năm 1921, Bohr thành lập Viện Vật lý Lý thuyết thuộc Đại học Copenhagen, năm 1965 viện được đổi tên thành Viện Niels Bohr. Ngoài Bohr, viện còn gắn với ba nhà khoa học đoạt giải Nobel: George de Hevesy (Hóa học, 1943), Aage Bohr và Ben Mottelson (Vật lý, 1975). Năm 2013, Hội Vật lý châu Âu công nhận Viện Niels Bohr là Địa điểm Lịch sử có tầm quan trọng quốc tế đối với sự phát triển của vật lý.
Chương trình máy tính lượng tử gần 8.000 tỷ đồng
Tháng 9/2022, Quỹ Novo Nordisk, quỹ từ thiện lớn nhất thế giới tính theo tài sản và là chủ sở hữu tập đoàn dược phẩm Novo Nordisk của Đan Mạch, công bố tài trợ cho Chương trình Máy tính Lượng tử (NQCP) đặt tại Viện Niels Bohr, kéo dài 12 năm. Đến năm 2025, tổng cam kết đã lên khoảng 267 triệu euro, tương đương gần 8.000 tỷ đồng.
Hệ thống làm lạnh chứa chip lượng tử tại Viện Niels Bohr. Ảnh: NBI
Chương trình được kỳ vọng giải những bài toán mà máy tính hiện nay chưa làm được, trước hết trong y dược. Phân tử thuốc, protein hay enzyme phức tạp đến mức máy tính thông thường không mô phỏng chính xác được, nên việc tìm ra một loại thuốc mới vẫn phải thử nghiệm nhiều năm trong phòng thí nghiệm. Máy tính lượng tử có thể rút ngắn quá trình này, qua đó góp phần tạo lợi thế cho ngành dược Đan Mạch.
Thách thức lớn nhất là máy tính lượng tử hiện nay rất dễ bị nhiễu và mắc lỗi liên tục. NQCP đặt mục tiêu có máy tính lượng tử sửa được lỗi vào năm 2034. Chương trình đã thành lập công ty Quantum Foundry để chế tạo chip lượng tử và từ năm 2024 hợp tác với nhóm nghiên cứu tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Mối hợp tác lâu năm với viện cũng là lý do Microsoft đặt phòng thí nghiệm vật liệu lượng tử tại Lyngby, gần Copenhagen.
Đại học Copenhagen, nơi Viện Niels Bohr trực thuộc, xếp thứ 35 thế giới, thứ 8 châu Âu và đứng đầu Bắc Âu trong Bảng xếp hạng học thuật các trường đại học thế giới (ARWU – Thượng Hải) năm 2025. Trên bảng xếp hạng Times Higher Education 2026, trường đứng thứ 90. Riêng ngành vật lý, trường xếp thứ 47 thế giới theo ARWU năm 2025.
Việc hợp tác với Viện Niels Bohr góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái lượng tử toàn cầu. Với nguồn nhân lực công nghệ mạnh và năng lực ngày càng tăng về AI, điện toán tiên tiến, Việt Nam đã có nền tảng để phát triển chuyên môn trong điện toán lượng tử. Thông qua nghiên cứu chung, đào tạo và trao đổi chuyên gia, kỹ sư và nhà khoa học trong nước sẽ được làm việc cùng đội ngũ khoa học hàng đầu thế giới, ngay tại nơi cơ học lượng tử ra đời. Đây là bước đi để hình thành thế hệ nhà nghiên cứu lượng tử tiếp theo của Việt Nam và mở ra cơ hội phát triển các công nghệ chiến lược.
Ánh Dương