Viet Culture in Motion - Nơi người trẻ đánh thức tình yêu di sản Việt qua những thước phim đầy cảm xúc

Từ những người trẻ chưa từng làm phim đến những suất chiếu kín chỗ ở châu Âu

Một nhóm sinh viên gần như chưa có kinh nghiệm làm phim đã dành nhiều tháng tìm hiểu về nghề kim hoàn truyền thống Định Công. Từ những cuộc gặp gỡ với nghệ nhân, những buổi quan sát và quá trình tìm tòi, khám phá, bộ phim tài liệu ngắn Sợi Bạc dần hình thành. Đáng chú ý, tác phẩm không chỉ dừng lại ở một bài tập thực hành hay sản phẩm của khóa học, mà còn được lựa chọn trình chiếu tại châu Âu. Đại diện nhóm thực hiện thậm chí có cơ hội đến Pháp để trực tiếp gặp gỡ, trò chuyện và chia sẻ về bộ phim với khán giả quốc tế.

Đằng sau hành trình ấy không chỉ là dấu ấn của một tác phẩm được giới thiệu tại sân chơi điện ảnh quốc tế, mà còn là câu chuyện về tinh thần học hỏi, sự dấn thân và nỗ lực khám phá văn hóa của những người trẻ lần đầu thử sức với điện ảnh. Qua mỗi suất chiếu, một lát cắt văn hóa Việt Nam có thêm cơ hội được giới thiệu, lắng nghe và thảo luận, từ đó tìm thấy sự đồng cảm nơi những khán giả thuộc các nền văn hóa khác nhau.

Câu chuyện của Sợi Bạc cũng phần nào cho thấy tinh thần mà Viet Culture in Motion (VCIM) hướng tới: tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận điện ảnh, khám phá những giá trị văn hóa Việt Nam và đưa các câu chuyện ấy đến với công chúng quốc tế. Được khởi xướng bởi Hiệp hội ART SPACE (Pháp) cùng các bạn trẻ thuộc dự án quốc tế Toucher Arts, VCIM là liên hoan phim tài liệu ngắn quốc tế tiên phong dành riêng cho chủ đề văn hóa Việt Nam và các nhà làm phim từ 30 tuổi trở xuống, đặc biệt khuyến khích học sinh, sinh viên và những người chưa từng được đào tạo điện ảnh chuyên nghiệp tham gia.

Dự án xuất phát từ mong muốn đưa kho tàng văn hóa Việt Nam, từ nghệ thuật truyền thống, làng nghề, văn hóa các dân tộc đến nếp sống và ký ức cộng đồng, đến gần hơn với thế hệ trẻ. Bởi trên thực tế, không phải ai cũng có đủ kiến thức, thiết bị, người hướng dẫn hay cơ hội để biến những chất liệu văn hóa ấy thành một bộ phim hoàn chỉnh.

Thay vì chỉ tổ chức cuộc thi tìm kiếm tác phẩm, VCIM lựa chọn đồng hành cùng người trẻ từ khâu tiếp cận ý tưởng đến khi bộ phim được trình chiếu trước công chúng quốc tế.

Trong gần một năm chuẩn bị, dự án tiếp cận hơn 35 trường trung học, đại học và cơ sở giáo dục, đưa thông tin đến khoảng 30.000-35.000 học sinh, sinh viên. VCIM cũng kết nối 6 cơ sở thuộc mạng lưới giáo dục Pháp ngữ, lựa chọn và trao 30 học bổng toàn phần cho học sinh, sinh viên, đồng thời tổ chức 4 chương trình đào tạo phi lợi nhuận cho khoảng 120 người trẻ.

Tại đây, học viên được hướng dẫn kỹ thuật quay, dựng phim, đồng thời học cách nghiên cứu văn hóa, lựa chọn đề tài, xây dựng câu chuyện, phỏng vấn nhân vật, tìm hiểu đạo đức trong phim tài liệu và làm việc nhóm.

Điều dự án muốn trao đi không chỉ là kỹ năng làm phim mà còn là sự tự tin để người trẻ chủ động khám phá những giá trị xung quanh. Thay vì tiếp nhận những câu chuyện văn hóa có sẵn, họ được trực tiếp tìm kiếm nhân vật, đặt câu hỏi, quan sát và kể lại bằng tiếng nói của thế hệ mình.

Khi văn hóa Việt được thế hệ trẻ kể bằng trái tim mình

Điểm đặc biệt của VCIM nằm ở sự đa dạng trong cách người trẻ tiếp cận văn hóa. Những chất liệu tưởng chừng quen thuộc như Tuồng, Xẩm, múa rối nước, lụa Vạn Phúc, nghề dệt Zèng của người Tà Ôi, các làng nghề truyền thống, đời sống vùng cao, ký ức gia đình hay nhịp sống Hà Nội hôm nay được nhìn lại qua những góc máy và cảm nhận mới.

Thay vì lặp lại những hình ảnh quen thuộc về Việt Nam, các tác giả được tự lựa chọn đề tài, gặp gỡ nhân vật và diễn giải chất liệu văn hóa bằng chính trải nghiệm, cảm xúc cùng ngôn ngữ hình ảnh của thế hệ mình.

Nhờ đó, văn hóa không chỉ hiện lên như những di sản thuộc về quá khứ mà còn là một phần sống động của hiện tại: đôi bàn tay người nghệ nhân miệt mài với nghề truyền thống, những phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ hay những đổi thay trong đời sống cộng đồng.

Với người trẻ, làm phim cũng là hành trình học cách lắng nghe. Muốn kể câu chuyện về một làng nghề, họ phải tìm đến những người đang gìn giữ nghề. Muốn hiểu một loại hình nghệ thuật truyền thống, họ phải tìm hiểu lịch sử, gặp gỡ người thực hành và đặt mình vào đời sống của nhân vật.

Những trải nghiệm ấy khiến việc bảo tồn văn hóa trở nên gần gũi hơn. Di sản không còn là khái niệm xa xôi trong sách vở mà hiện diện qua những con người thật, câu chuyện thật và ký ức được lưu giữ bằng hình ảnh.

Hành trình của VCIM cũng không kết thúc khi các bộ phim hoàn thành. Những tác phẩm được biên dịch, làm phụ đề và chuẩn hóa định dạng DCP để đáp ứng điều kiện trình chiếu tại các rạp quốc tế.

Sau mỗi buổi chiếu, khán giả có cơ hội gặp gỡ, đặt câu hỏi và trao đổi với ban tổ chức, khách mời cùng các nhà làm phim trẻ về nhân vật, phong tục, di sản và đời sống Việt Nam.

Nhờ vậy, các bộ phim trở thành điểm khởi đầu cho những cuộc đối thoại hai chiều. Khán giả quốc tế không chỉ xem một tác phẩm giới thiệu về Việt Nam mà còn được trực tiếp tìm hiểu, chia sẻ cảm nhận với những người trẻ thực hiện bộ phim.

Trong mùa đầu tiên, từ hơn 100 tác phẩm gửi về, 25 bộ phim được lựa chọn qua các vòng tuyển chọn có sự tham gia của chuyên gia điện ảnh và văn hóa. Tất cả đều do những nhà làm phim dưới 30 tuổi thực hiện, trong đó có nhiều tác giả chưa đầy 18 tuổi và phần lớn không phải người làm phim chuyên nghiệp.

25 tác phẩm này sau đó được giới thiệu qua 14 buổi chiếu tại 4 thành phố gồm Paris, Lorient (Pháp), Praha (Cộng hòa Séc) và Brussels (Bỉ), thu hút gần 2.000 khán giả trực tiếp. Đáng chú ý, toàn bộ các suất chiếu tại Paris và Brussels đều kín chỗ trước khi diễn ra.

Sức lan tỏa của dự án không chỉ dừng lại ở chuỗi trình chiếu tại châu Âu. Bộ phim Hà Nội 5 giác quan, một tác phẩm thuộc VCIM, còn được Cục Điện ảnh lựa chọn tham gia chương trình phim tại Lễ hội Văn hóa Thế giới 2026, cùng các tác phẩm quốc tế.

Đây cũng là giá trị đáng chú ý trong cách VCIM quảng bá văn hóa: không đơn thuần đưa hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài mà tạo điều kiện để người Việt và bạn bè quốc tế gặp gỡ qua những câu chuyện cụ thể, từ đó mở rộng sự thấu hiểu và kết nối giữa các nền văn hóa.

Gần 100 tình nguyện viên, 9 quốc gia cùng chung tay vì những câu chuyện Việt Nam

Đằng sau 25 bộ phim được lựa chọn và những suất chiếu tại châu Âu là sự đóng góp của một mạng lưới cộng đồng rộng lớn.

Viet Culture in Motion vận hành theo mô hình phi lợi nhuận, dựa trên sự chung tay của khoảng 100 tình nguyện viên, cộng tác viên đến từ 9 quốc gia và hơn 20 đối tác trong nước, quốc tế thuộc các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, điện ảnh, truyền thông và cộng đồng.

Các khoản chi phí trực tiếp được dự án ghi nhận gồm khoảng 20.000 euro cho thuê rạp và hạ tầng trình chiếu tại châu Âu, 80 triệu đồng cho hoạt động đào tạo và khoảng 100 triệu đồng cho dịch thuật, phụ đề, kỹ thuật DCP, vận chuyển, lưu trữ, in ấn cùng những chi phí kỹ thuật, hậu cần khác.

Đáng chú ý, nhiều chuyên gia, người hướng dẫn, thành viên hội đồng tuyển chọn và tình nguyện viên đã đóng góp thời gian, chuyên môn, mạng lưới mà không tính thù lao. Chi phí di chuyển trong nước cùng một phần đi lại, lưu trú trong quá trình triển khai quốc tế được phụ huynh, thành viên và đối tác đồng hành tài trợ hoặc tự nguyện chi trả.

Điều đó cho thấy tổng nguồn lực thực tế mà dự án huy động lớn hơn đáng kể so với các khoản chi tiền mặt trực tiếp. Sự chung tay của nhiều cá nhân, tổ chức đã góp phần quan trọng giúp một sáng kiến phi lợi nhuận triển khai hoạt động tại nhiều quốc gia.

Dự án cũng không sử dụng ngân sách quảng cáo trả phí. Hoạt động truyền thông chủ yếu dựa vào báo chí, trường học, đối tác và cộng đồng, tạo ra hơn 100 bài viết, phóng sự trong và ngoài nước, với mức tiếp cận truyền thông tiềm năng ước tính khoảng 5,4 triệu người.

Không giới hạn giá trị cộng đồng trong lĩnh vực điện ảnh và văn hóa, VCIM còn huy động được hơn 4.000 USD cho các hoạt động xã hội, hỗ trợ trẻ em, người khuyết tật và những nhóm có hoàn cảnh khó khăn. Bên cạnh đó, 6 trường học, cơ sở giáo dục khó khăn cũng được thụ hưởng từ các hoạt động của dự án.

Như vậy, giá trị dự án tạo ra không chỉ nằm ở cơ hội học tập, sáng tạo dành cho người trẻ hay việc đưa văn hóa Việt đến với bạn bè quốc tế. VCIM còn cho thấy một sáng kiến văn hóa có thể kết nối nguồn lực xã hội để hỗ trợ những đối tượng cần được quan tâm.

Đây cũng là những điểm có sự tương đồng với các tiêu chí đánh giá của Human Act Prize, gồm tính cam kết, tính bền vững, tính sáng tạo, tính tác động và khả năng lan tỏa.

Tính cam kết thể hiện qua sự chung tay của khoảng 100 tình nguyện viên, cộng tác viên, chuyên gia và hơn 20 đối tác trong nước, quốc tế. Tính sáng tạo nằm ở mô hình không chỉ tuyển chọn phim mà còn đồng hành với người trẻ từ đào tạo, hướng dẫn đến sản xuất và trình chiếu quốc tế.

Tính tác động được thể hiện qua những kết quả cụ thể: hàng chục nghìn học sinh, sinh viên được tiếp cận thông tin; khoảng 120 người trẻ tham gia đào tạo; 25 bộ phim được lựa chọn, trình chiếu qua 14 buổi tại 3 quốc gia và gần 2.000 khán giả trực tiếp tham dự các buổi chiếu. Khả năng lan tỏa còn thể hiện qua mạng lưới hợp tác xuyên quốc gia, hoạt động truyền thông với mức tiếp cận tiềm năng khoảng 5,4 triệu người và những nguồn lực xã hội được huy động.

Đặc biệt, tính bền vững không chỉ nằm ở những con số của mùa đầu tiên. VCIM hướng tới xây dựng một thế hệ trẻ có năng lực, sự tự tin và cơ hội chủ động gìn giữ, sáng tạo, kể câu chuyện Việt Nam với thế giới. Dự án mong muốn hình thành kho ký ức văn hóa đương đại qua góc nhìn thế hệ mới, đồng thời tạo cầu nối văn hóa hai chiều.

Trong định hướng dài hạn, VCIM đặt mục tiêu tổ chức liên hoan phim hai năm một lần, duy trì hoạt động tiếp cận, đào tạo và phát triển mạng lưới đối tác giữa các kỳ. Dự án không chỉ hướng đến thành công của một mùa liên hoan mà còn mong muốn xây dựng nền tảng để người trẻ tiếp tục thực hành, sáng tạo và đóng góp cho cộng đồng.

Từ một bộ phim nhỏ đến tinh thần hợp lực tạo nên những thay đổi lớn

Hành trình của Viet Culture in Motion gợi mở một điều: để tạo ra tác động xã hội, đôi khi không cần bắt đầu bằng những điều quá lớn lao. Một bộ phim về người nghệ nhân, câu chuyện về làng nghề hay ký ức của một gia đình cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho sự thay đổi nếu được trao cơ hội phát triển và lan tỏa đúng cách.

Điều quan trọng là phía sau sáng kiến ấy có những con người sẵn sàng cam kết, những tổ chức cùng chung mục tiêu và mạng lưới nguồn lực đủ rộng để biến ý tưởng thành hành động thực tế.

Đây cũng là tinh thần Human Act Prize hướng tới trong mùa giải 2026 với chủ đề "Hợp lực cộng đồng". Giải thưởng không chỉ ghi nhận những sáng kiến tạo ra giá trị tích cực mà còn đề cao khả năng kết nối, huy động sự chung tay và tạo ra tác động có ý nghĩa, lâu dài cho xã hội.

Từ câu chuyện VCIM, có thể thấy một dự án cộng đồng giá trị không nhất thiết phải bắt đầu bằng nguồn lực lớn. Đôi khi, khác biệt nằm ở cách những người có cùng mong muốn đóng góp tìm thấy nhau, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và nguồn lực để mở ra cơ hội cho nhiều người hơn.

Tiếp nối tinh thần đó, Human Act Now hướng tới kết nối con người, tri thức, sáng kiến và nguồn lực; đồng thời tạo cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận những bài toán thực tế, phát huy năng lực và biến mong muốn đóng góp thành hành động cụ thể. Đây không chỉ là sự ghi nhận những giá trị đã được tạo ra mà còn là định hướng nuôi dưỡng những sáng kiến mới, để tác động tích cực tiếp tục được nhân rộng trong cộng đồng và đất nước.

Câu chuyện VCIM là minh chứng cho sức mạnh ấy. Khi người trẻ được trao kiến thức, công cụ và cơ hội, họ hoàn toàn có thể trở thành những người trực tiếp gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa. Một bộ phim có thể bắt đầu từ một ngôi làng, một nghệ nhân hay ký ức của một gia đình, nhưng hành trình của nó có thể mở ra những cuộc gặp gỡ vượt qua biên giới.

Để những hành trình như thế được tiếp nối, sự ghi nhận và kết nối cộng đồng đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Những cá nhân, tổ chức đang triển khai dự án, sáng kiến tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng được khuyến khích chủ động đăng ký tham gia Human Act Prize. Đây là cơ hội để những nỗ lực bền bỉ được ghi nhận, kết nối với các nguồn lực phù hợp và lan tỏa đến đông đảo công chúng.

Bên cạnh đó, mỗi người dân cũng có thể trở thành một mắt xích trong hành trình lan tỏa điều tốt đẹp bằng cách đề cử những câu chuyện, hành động tích cực mà mình biết. Bởi không phải sáng kiến ý nghĩa nào cũng bắt đầu từ những điều lớn lao, và không phải đóng góp thiết thực nào cũng đã được nhiều người nhìn thấy.

Đôi khi, chỉ cần một câu chuyện được kể, một hành động được ghi nhận và một cơ hội kết nối được mở ra, những giá trị tốt đẹp đã có thể tiếp tục được nhân lên.

PV