Windows Phone đã bị Microsoft khai tử từ lâu, song giao diện Metro với các ô Live Tiles vẫn được một bộ phận người dùng yêu thích. Một dự án cộng đồng mang tên ztOS đang tìm cách tái hiện trải nghiệm này trên phần cứng Android.
Thiết bị đầu tiên được lựa chọn là Samsung Galaxy S9. Sau khi cài đặt ztOS, chiếc smartphone ra mắt năm 2018 có giao diện gần giống Windows Phone 8.1, gồm màn hình Start, danh sách ứng dụng, trung tâm thông báo, màn hình khóa và bàn phím ảo.
Windows Phone bên ngoài, Linux bên trong
ztOS là một hệ điều hành di động độc lập được xây dựng trên Arch Linux ARM và nhân Linux 7.1. Dự án tái tạo phong cách của Windows Phone thông qua lớp giao diện riêng mang tên ztMETRO.
ztMETRO cùng các thành phần cốt lõi được viết bằng ngôn ngữ C và tăng tốc đồ họa bằng OpenGL. Nhóm phát triển cố gắng tái hiện cả hình thức lẫn chuyển động của Windows Phone 8.1, thay vì chỉ đặt một bộ biểu tượng hoặc trình khởi chạy lên Android.
Giao diện hiện hỗ trợ màn hình Start với các ô ứng dụng, danh sách ứng dụng, tìm kiếm, màn hình khóa, trình chuyển đổi ứng dụng và khu vực cài đặt nhanh. ztOS cũng có các ứng dụng riêng dành cho cuộc gọi, tin nhắn, danh bạ, cài đặt và kiểm tra phần cứng.
Những ứng dụng Linux thông thường như Firefox, Chromium và Terminal cũng có thể hoạt động bên trong giao diện ztMETRO. Dự án còn cung cấp bộ công cụ SDK để lập trình viên xây dựng ứng dụng bằng Python và Qt, kèm hệ thống cài đặt, gỡ ứng dụng, xem nhật ký và cập nhật phần mềm.
Ảnh chụp màn hình được nhà phát triển chia sẻ
Trên Galaxy S9, ztOS đã sử dụng được màn hình độ phân giải 1.440 x 2.960 pixel, cảm ứng đa điểm, loa ngoài, rung, đèn thông báo, Wi-Fi, kết nối dữ liệu 4G và nhiều cảm biến. Cả tám lõi CPU Exynos 9810 đều hoạt động với cơ chế điều chỉnh xung nhịp, trong khi GPU Mali-G72 được hỗ trợ thông qua trình điều khiển Panfrost.
Đây là một hệ điều hành Linux hoàn chỉnh được điều chỉnh cho phần cứng Galaxy S9, thay vì một bản Android được trang trí theo phong cách Windows Phone. ztOS khởi động trực tiếp từ bộ nhớ trong và sử dụng các mô-đun riêng để quản lý mạng di động, âm thanh, cảm biến và năng lượng.
Claude góp sức đưa giao diện cũ trở lại
AI cũng tham gia vào quá trình xây dựng dự án. Claude được sử dụng để hỗ trợ lập kế hoạch kỹ thuật và xây dựng đặc tả cho quá trình đưa Arch Linux ARM cùng giao diện ztMETRO lên Galaxy S9.
Dự án cho thấy các công cụ lập trình AI có thể hỗ trợ một cá nhân hoặc nhóm nhỏ xử lý khối lượng công việc trải dài từ giao diện, nhân Linux đến trình điều khiển phần cứng. Tuy nhiên, việc kiểm tra trực tiếp từng linh kiện và xử lý đặc điểm riêng của thiết bị vẫn cần quá trình thử nghiệm trên phần cứng thật.
ztOS hiện ở giai đoạn Alpha 2 và mới được phát triển cho Galaxy S9 phiên bản SM-G960N sử dụng chip Exynos 9810. Một số tính năng thiết yếu vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Cuộc gọi đã có thể kết nối nhưng âm thanh cuộc gọi chưa được định tuyến, trong khi Bluetooth, camera, GPS, NFC, cảm biến vân tay, micro và tai nghe chưa được triển khai.
Tin nhắn SMS hiện gửi được, còn khả năng nhận tin nhắn vẫn chờ kiểm chứng trên thiết bị thật. Hệ thống cũng cần giữ lại một số phân vùng Android gốc để sử dụng firmware và chương trình điều khiển modem, cảm biến của Samsung.
Trình cài đặt cung cấp lựa chọn tải ảnh hệ thống dựng sẵn hoặc tự tạo bản cài đặt trên máy tính. Luồng cài đặt dành cho điện thoại đã được xây dựng, nhưng chưa hoàn tất quá trình kiểm chứng từ đầu đến cuối trên một thiết bị mới.
Vì vậy, ztOS hiện phù hợp với hoạt động thử nghiệm hơn là sử dụng như hệ điều hành chính hằng ngày. Người cài đặt cần mở khóa và ghi dữ liệu vào các phân vùng hệ thống, đồng thời chuẩn bị phương án khôi phục thiết bị khi xảy ra lỗi.
ztOS chưa đưa hệ điều hành Windows Phone nguyên bản trở lại. Dự án đang tạo ra một nền tảng mới bằng Linux, sau đó tái hiện những yếu tố từng làm nên bản sắc của hệ điều hành di động Microsoft.
Sự xuất hiện của dự án cũng cho thấy vibe coding đang mở ra hướng phát triển mới cho cộng đồng phần mềm. Những nền tảng đã biến mất có thể được tái dựng trên phần cứng khác, trong khi các thiết bị Android cũ có thêm cơ hội được sử dụng cho những thử nghiệm sáng tạo.
Tuấn Nguyễn