Trong nhiều năm trở lại đây, trường quốc tế trở thành lựa chọn giáo dục được không ít gia đình Việt đặt trọn niềm tin. Không gian học tập hiện đại, chương trình giảng dạy chuẩn nước ngoài và điều kiện thực hành ngoại ngữ vượt trội được xem là lợi thế giúp trẻ sớm hội nhập trong môi trường quốc tế.
Thế nhưng, phía sau bức tranh nhiều gam sáng ấy cũng dần lộ ra những khoảng trống đáng suy ngẫm khi không ít em nhỏ sinh ra tại Việt Nam, lớn lên trong gia đình thuần Việt nhưng lại gặp khó khăn với chính tiếng mẹ đẻ của mình.
Mới đây, một bài đăng trong hội nhóm phụ huynh các trường quốc tế tại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng mạng khi đặt ra vấn đề khiến nhiều gia đình giật mình. Theo chia sẻ, vị phụ huynh cho biết bản thân vô cùng bối rối khi nhận ra con mình dù có bố mẹ là người Việt, sinh sống và lớn lên tại Việt Nam lại gặp khó khăn trong giao tiếp, đọc viết tiếng Việt. Điều khiến người này lo lắng hơn là câu hỏi tình trạng này chỉ mang tính tạm thời hay có thể kéo dài, thậm chí "mất gốc" nếu không can thiệp sớm.
"Không hiểu sao cháu có ba mẹ người Việt, sống ở Việt Nam mà lại kém tiếng Việt. Nếu có kém thì là kém một thời gian rồi giỏi dần hay có trường hợp kéo dài khó sửa không?" - phụ huynh này viết, đồng thời bày tỏ sự phân vân giữa việc cho con học trường đơn ngữ quốc tế hay chuyển sang song ngữ để giảm rủi ro.
Nếu chọn trường quốc tế đơn ngữ, bố mẹ cần xác định đồng hành dài dài cùng con , đặc biệt trong giai đoạn tiểu học (Ảnh minh hoạ)
Ngay sau khi được đăng tải, bài viết nhanh chóng nhận về hàng trăm bình luận từ các phụ huynh từng trải qua hoàn cảnh tương tự. Nhiều người cho rằng, vấn đề không nằm ở chương trình học, mà chủ yếu đến từ môi trường ngôn ngữ trong gia đình.
Dưới phần bình luận, một phụ huynh đã chia sẻ kinh nghiệm: "Quan trọng nhất là bố mẹ nói chuyện với con 100% bằng tiếng Việt, không dùng từ mix hay nói xen tiếng Anh. Tiếng Anh để con dùng hoàn toàn ở trường. Như vậy hai khoảng thời gian sử dụng hai ngôn ngữ cân bằng nhau, trẻ sẽ hình thành song ngữ tự nhiên. Nhà mình áp dụng cách này, hiện bé có thể sử dụng ba ngôn ngữ Anh - Việt - Pháp, nói theo ba giọng khác nhau mà không hề lẫn lộn".
Không ít ý kiến cũng nhấn mạnh rằng, nếu lựa chọn trường quốc tế đơn ngữ, bố mẹ cần xác định đồng hành lâu dài cùng con, đặc biệt trong giai đoạn tiểu học: "Khi cho con học đơn ngữ, bố mẹ phải chuẩn bị tinh thần dành rất nhiều thời gian cho con, ít nhất là 5 năm tiểu học. Nếu không, con sẽ là người Việt nhưng sử dụng tiếng Việt như người nước ngoài", một phụ huynh thẳng thắn nhận định.
Người này cho biết gia đình mình chỉ chuyển con sang trường đơn ngữ sau lớp 3 khi vốn tiếng Việt đã tương đối vững và ngay cả khi đó, bố mẹ vẫn phải tự học lại sách giáo khoa, cùng con đọc văn học, học lịch sử, địa lý thông qua sách và trải nghiệm thực tế.
"Dù cố gắng đến đâu thì cũng phải chấp nhận rằng thời lượng học tiếng Việt, lịch sử, địa lý ở trường quốc tế không thể bằng trường công. Mỗi mô hình đều có ưu và nhược điểm, quan trọng là gia đình hiểu rõ để lựa chọn phù hợp", vị này cho biết thêm.
Một số phụ huynh khác cho rằng, việc trẻ kém tiếng Việt hoàn toàn có thể cải thiện nếu có sự hỗ trợ đúng cách: "Con mình có bố là người nước ngoài, 6 tuổi mới về Việt Nam, nói tiếng Việt còn lơ lớ. Gia đình mời cô giáo về dạy đọc - viết, ở nhà chịu khó giao tiếp bằng tiếng Việt. Giờ bé 8 tuổi, các kỹ năng gần như theo kịp bạn bè cùng tuổi".
Nhiều phụ huynh bối rối trong việc chọn môi trường học phù hợp cho con (Ảnh minh hoạ)
Trong khi đó, cũng có những trường hợp cho thấy trẻ học trường quốc tế đơn ngữ vẫn có thể giỏi tiếng Việt nếu môi trường gia đình được duy trì ổn định: "Bé nhà mình học quốc tế từ 18 tháng tuổi, hiện học lớp 1. Ở nhà bố mẹ chỉ nói tiếng Việt, không dạy tiếng Anh. Kết quả là chỉ sau một học kỳ trên trường, bé đã đọc viết tiếng Việt rất tốt".
Từ câu chuyện này, nhiều phụ huynh cho rằng việc lựa chọn trường học cho con không chỉ là bài toán về học phí hay chương trình đào tạo, mà còn là hành trình dài đòi hỏi sự đồng hành sát sao từ gia đình. Thực tế, những tranh luận xoay quanh bài đăng cũng gợi mở nhiều bài học đáng suy ngẫm:
1. Tiếng mẹ đẻ không tự nhiên hình thành nếu thiếu môi trường sử dụng
Dù sống tại Việt Nam và có bố mẹ là người Việt, trẻ vẫn có thể kém tiếng Việt nếu không được tiếp xúc thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày. Ngôn ngữ chỉ phát triển khi được sử dụng liên tục, đủ lâu và đúng cách.
2. Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn tiếng Việt
Nhà trường có thể cung cấp kiến thức, nhưng thói quen giao tiếp, vốn từ và khả năng biểu đạt lại phụ thuộc rất lớn vào môi trường gia đình. Việc bố mẹ chủ động trò chuyện bằng tiếng Việt, đọc sách cùng con hay tạo không gian sinh hoạt thuần Việt được xem là nền tảng quan trọng.
3. Học trường quốc tế không đồng nghĩa với việc bỏ quên bản sắc ngôn ngữ
Ngoại ngữ là lợi thế, nhưng tiếng Việt vẫn là ngôn ngữ gốc gắn liền với tư duy, cảm xúc và căn tính văn hóa của trẻ. Nhiều phụ huynh cho rằng, hội nhập toàn cầu không có nghĩa là đánh đổi khả năng sử dụng tiếng mẹ đẻ.
4. Mỗi mô hình giáo dục đều có ưu, nhược điểm riêng
Trường đơn ngữ hay song ngữ đều tồn tại những giới hạn nhất định. Điều quan trọng không nằm ở việc chọn mô hình nào "tốt hơn", mà là mô hình nào phù hợp với điều kiện gia đình, khả năng đồng hành của phụ huynh và nhu cầu phát triển của từng đứa trẻ.
Nhật Linh